Bootstrap Example
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-17
داخلا نمبر 64
عنوان آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1213
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.02-A.D

خميس 2-نومبر 1989ع رات جا ساڍا نو ٿيا ته جهاز اسلام آباد لاءِ ٻيهر اڏامڻ جي تياري ڪئي. اسان کي منجهند جو 3-وڳي ڌاري بورڊنگ ڪارڊ مليو هو. هنن ساڍن ڇهن ڪلاڪن ۾ گهڻو ڪجهه ٿي ويو هو.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو - مان نڪتل ٻيون شاخون-

آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

آديسي اڄ مر! سڀان مرندو سڀڪو



خميس 2-نومبر 1989ع

رات جا ساڍا نو ٿيا ته جهاز اسلام آباد لاءِ ٻيهر اڏامڻ جي تياري ڪئي. اسان کي منجهند جو 3-وڳي ڌاري بورڊنگ ڪارڊ مليو هو. هنن ساڍن ڇهن ڪلاڪن ۾ گهڻو ڪجهه ٿي ويو هو.

اصل ۾، جهاز پنهنجي وقت تي اڏاڻو هو، شام جو 4:10 وڳي جهاز ٽيڪ آف ڪيو هو ۽ پروگرام موجب 6 وڳي ڌاري اسلام آباد جي هوائي اڏي تي لهڻو هو. جتي ثقافت کاتي جي ٽيم جو ميمبر اسان سان ملي ها ۽ پوءِ اٽڪ وڃون ها! پر چوندا آهن ته غريب جي قسمت هميشه ڦٽل هوندي آهي ... هتي به هڪ رولو اسان جو منتظر هو.

اهي تمام قيمتي ۽ اذيت ناڪ گهڙيون هيون. جهاز اڃا 20-25 منٽ ئي اڏاڻو هوندو جو جهاز ۾ ڪنهن شيءِ جي سڙڻ جي بوءِ پکڙجي وئي، اسان هڪ هنڌان دونهون نڪرندي ڏٺو، ڪن هنڌن تي ايئرڪنڊيشنر سسٽم ۾ خرابي سبب پاڻي به ٽمي رهيو هو. جهاز ٻيو نه ته 20 هزار کن فٽ اوچي اڏام تي هوندو، ٽي سؤ کن مسافر هئا. انهن ۾ عورتون، ننڍڙا ٻار، ڪُراڙا۽ نوجوان سڀ هئا. ماڻهو پريشان ٿي ويا. ڊپ کان اڪثر ماڻهن جون اکيون ڦاٽي ويون هيون ۽ قرآني آيتن جو ورد شروع ٿي ويو هو.

مان سمجهان ٿو ان مهل اسان لڳ ڀڳ دادو موري يا نواب شاهه وٽ هونداسون جو جهاز اڌ گول ڦيرو کائي اتر ڏانهن وڌڻ بدران واپس ڏکڻ اولهه مڙيو هو. اهو ڦيرو ٻين مسافرن محسوس نه ڪيو. مون کي ان ڪري خبر پئي جو ان وقت مان قطب نما ۾ اهو ڏسي رهيو هوس ته اهو صحيح ڪم ڪري رهيو هو يا اڳتي دوکو ڏيندو. جهاز ڦيرو کاڌو ته مون سمجهيو ته قطب نما ۾ ئي خرابي آهي پوءِ ان مهل قطب نما جي درست هجڻ جي تصديق ٿي، جڏهن جهاز جي ڪپتان اعلان ڪيو ته، فني خرابي سبب اسان واپس ڪراچي وڃي رهيا آهيون ۽ جلد ئي هوائي اڏي تي لهنداسون.

اعلان ٿيڻ جي باوجود مسافرن جي ڳڻتي نه لٿي، گهڻن کي ته پگهر اچي ويا. ٺيڪ 5 لڳي جهاز ڪراچيءَ جي هوائي اڏي تي پير رکيا. جهاز جا دروازا کليا ئي مس ته مسافرن وٺي ڊوڙون پاتيون ۽ هڪٻئي کي چيڀاٽيندا لهي ويا. هيٺ پي آءِ اي جو هنگامي عملو تيار بيٺو هو. بچاءُ ٿي ويو. ماڻهن خدا جو شڪر ادا ڪرڻ لاءِ هٿ کڻي آڪاس ڏانهن ڏٺو ۽ ٽرانزٽ لائونج ۾ گهڙي ويا.

واپسيءَ کان پوءِ روانگي جي صورتحال غير يقيني ٿي وئي هئي. پي آءِ اي جي انتظاميه جهاز جي مرمت ڪرڻ يا ڪو ٻيو جهاز هٿ ڪرڻ جي ڪوشش ۾ هئي. مسافر ٻئي جهاز جي انتظار ۾ ويٺا رهيا، نيٺ خبر پئي ته ساڳئي ئي جهاز کي ٿُڪ بُجو ڪري ٺيڪ ڪيو ويو آهي. گهڻن ماڻهن جو ته هنيانءُ ٻڏي ويو. ”اسان ان جهاز ۾ نه چڙهنداسون!“ وچولي عمر واري هڪ همراهه زور سان رڙ ڪئي. ”اسان به نه چڙهنداسون!“ ڪجهه ٻين به چيو. ”مان نه چڙهندم!“ ٻي ڪنڊ مان آواز آيو. نيٺ پي آءِ اي وارن هڙتالي مسافرن جي ڳالهه مڃي اعلان ڪيو ته، “جيڪو مسافر رضا خوشيءَ سان نٿو هلي اهو ڀلي ٽڪيٽ واپس ڪري ۽ پنهنجو سامان کڻي گهر روانو ٿئي.“

انور مون ڏانهن ڏٺو. سندس ارادو به واپسي جو هو. ”نه!“ مون انڪار ڪيو. انور ٽهڪ ڏنو، ”تون هميشه گن پوائنٽ تي سفر ڪرائيندو آهين!“

”منهنجي صلاح مڃ ته موٽي ٿا هلون؟“ انور ڪجهه سوچي رهيو هو. ”پنهنجو شيڊيول ٽائٽ آهي ... جيڪڏهن جهاز نه کري ها ته شام جو ڇهين لڳي پنهنجا ميزبان ايئرپورٽ تان پاڻ کي وٺي وڃن ها ... ان کانپوءِ ڏيڍ ٻن ڪلاڪن جو باءِ روڊ سفر ڪرائي اٽڪ پهچائن ها، ڇو ته صبح جو 8-9 لڳي ڌاري ٻيڙيون هلنديون جن ۾ پاڻ کي سفر ڪرڻو آهي ... تون وري هتان جو جائزو وٺ! خبر ناهي ڪيڏيءَ مهل پهچون، پنهنجا ميزبان هجن يا نه هجن! رُلي وينداسون! جهاز ۾ به خرابي آهي، اها درست الائي ڪيئن ٿيندي! پِي آءِ اي ڪمرشل ادارو آهي يعني بس خراب هوندي ته به ڪنڊيڪٽر ٽڪيٽون کپائي سفر کي اڳتي وڌائڻ جي ڪندو آهي ... سو باقي تنهنجو ضد آهي ته ڀلي هل! اها ڳالهه ته ٿي:آديسي اڄ مر، سڀان مرندو سڀڪو!“ انور دليل ڏيندي پنهنجي مخصوص انداز ۾ ٽهڪ ڏنو.

خدا خدا ڪري جهاز ٻيهر اڏاڻو. هن ڀيري اڌو اڌ سيٽون خالي هيون. منجهند جو ٽين لڳي حاصل ڪيل بورڊنگ ڪارڊ تي پنهنجو سفر اڃا جاري هو. اسان بوريت ختم ڪرڻ لاءِ پاڻ ۾ ڳالهائڻ شروع ڪيو.

”توهان ڪهڙي قسم جي بيل گاڏيءَ ۾ سفر ڪري رهيا آهيو، جيڪا موهن جي دڙي واري ڏاند گاڏيءَ کان به سست آهي؟“

”هن کي ايئر بس چئبو آهي جيڪا 29 هزار فُٽن جي بلنديءَ تي 860 ڪلو ميٽر جي رفتار سان اڏامندي آهي.“

”ماشاءَالله!“

جهاز جي ڪپتان پنهنجي ڪئبن مان ڳالهايو، ”هن وقت جهاز کان ٻاهر ڪاٽو 35 ڊگريون سينٽي گريڊ گرمي پد آهي، جڏهن ته اسلام آباد ۾ گرميءَ جو درجو 22 ڊگريون آهي.“ اسلام آباد ۾ گرميءَ جو درجو ٻڌي اسان کي اطمينان ٿيو. هونئن به ٿڌ کان بچاءُ جو اسان وٽ پورو پورو انتظام هو.

اسان پوئتي ڪراچيءَ ۾ چڱي خاصي سياسي بي يقينيءَ واري ڪيفيت ۾ پنهنجا ڪٽنب ڇڏي نڪتا آهيون. ڪلهه بينظير ڀٽو خلاف عدم اعتماد جي رٿ رد ٿي آهي، ان کانپوءِ ڪراچيءَ جي ڪيترن علائقن ۾ ڪرفيو لڳي رهيو آهي ۽ ٻين علائقن ۾ ڪرفيو لڳڻ جا امڪان آهن.

”خبر ٻڌءِ!“

”وري ڇا ٿيو؟“

”هي جهاز جنهن کي مرمت ڪري اڏاريو اٿن ۽ جنهن جي ٻن ٽن حصن مان پاڻي پئي ٽِميو ۽ جنهن لاءِ ماڻهو دعائون ٿا پيا ڪن ته خير سان اسلام آباد ۾ لهي ته منجهانئن جند ڇٽي، سو وقت سر نه لهندو!“

”ڇو؟“

”چون ٿا ته اسلام آباد جي هوائي اڏي تي وِي . وِي .آءِ. پِي ٽريفڪ سبب ايئر فيلڊ کي بند ڪيو ويو آهي. پوڻي ڏهين کان سواءِ ڏهين تائين هيءُ کريل جهاز، اسلام آباد مٿان لامارا هڻندو رهندو ۽ کيس ڪليئرنس نه ملندي.“

”اسلام آباد سدائين گهوٽالي ۾، جنهن اسلام آباد ڏانهن رخ ڪيو سو وري ڪيئن گهوٽالن کان جند ڇڏائيندو!“

”ڏس نه هيءَ جهاز به پاڪستاني سياست وانگر رولڙي ۾ ...آسمان ۾ پيو ڦيرا ڏئي. وي.وي.آءِ.پي ٽريفڪ سبب مورڳو ٿو ماڻهن جو ساهه وڃي. ڪنهن تي اعتبار ڪجي!“

”بس ادا هاڻي ته اعتبار آهي سنڌو درياهه تي، جنهن جي چوڻ تي پيا هلون.“

مان ۽ هُو پاڻ ۾ ڳالهائيندا پئي وياسون.

اسان کي في الحال سفر جي گهڻن پهلوئن کان واقفيت ناهي. ڪو به ڪاغذ پٽ نه ڏٺو اٿئون. بس سڀ ڪم ٻُڌ سڌ تي پيو هلي. اسان به فقط سنڌوءَ جي مشاهدي خاطر جوکم کنيو آهي. خبر ناهي ته ٻيڙيون ڪهڙيون آهن؟ ڪيتريون وڏيون آهن؟ اسان ٻڌو آهي ته، هن سفر جو سڄو خرچ سنڌ سرڪار نه ڪيو آهي، البت ڪنهن پرائيويٽ ڪمپنيءَ به ڀائيواري ڪئي آهي ۽ اسان ان مهم ۾ زوريءَ ڪاهي پيا آهيون. شاباس آهي ثقافت کاتي وارن کي جن مهم ۾ شامل ڪري اسان کي کنيو آهي.

اسان کي اها به خبر ناهي ته اها ڪهڙي ڪمپني آهي جنهن هن مهم ۾ خرچ پکو ڏنو آهي ۽ ان جا هن مهم ۾ ڪهڙا مفاد آهن؟ (ڪئمپ تي پهچڻ کان پوءِ خبر پئي ته اها ڪمپني پرل ڪانٽينينٽل هوٽلز واري آهي جنهن پنهنجي مشهوريءَ جي خيال کان هڪ ٽيم ميمبر نديم قمرالدين جي رسائيءَ تي ڪافي خرچ کنيو آهي) ثقافت کاتي جا مفاد ته پڌرا آهن؛ جيئن ٻڌجي ٿو ته سنڌوءَ جي سروي کانپوءِ ان تي ڪو ڪ




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون