Bootstrap Example
اُڏيرو مندر : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 380
عنوان اُڏيرو مندر
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1381
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

اُڏيرو مندر جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

اُڏيرو مندر - مان نڪتل ٻيون شاخون-

اُڏيرو مندر


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

اُڏيرو مندر



اُڏيرو لال جو هڪ آستانو، ٽنڊو آدم لڳ آهي جنهن کي هندو ۽ مسلمان ٻئي قدر جي نگاهه سان ڏسن ٿا. پر اڏيرو مندرن جو نمونو ئي پنهنجو آهي. جيتوڻيڪ هيءُ ماڳ به اڏيرو لال (درياهه پنٿين) سان منسوب آهي. اُڏيري پتڻ لڳ هيءَ مندر ڏسي سچ پچ ته اسان دنگ رهجي وياسين ۽ پتڻ تان حال احوال وٺڻ بندران مندرن ۾ گهڙي پياسين.

مندرن جي ٻاهرين بيهڪ اسلامي عمارتن جهڙي آهي. هاڻي انهن جي حالت ڪينسر جي مريض جهڙي آهي. ڪَلر هوريان هوريان انهن کي کائي رهيو آهي، سونهن سوڀيا ختم ٿي چڪي آهي. پاڙون کاڄي چڪيون آهن. ٿورو ئي ڪو ٻيو سيڪ آيو ته عمارتون ڊهي پونديون. هي ٻه مندر آهن. هن وقت درياهه پنٿ جو هتي ڪو به شڪلي ثبوت نٿو ملي، سواءِ نالي جي. وڏو مندر ته سرن جي ڀڙڀانگ مقبري جي ڏک ٿو ڏئي. ٻنهي مندرن کي گنبذ آهن، چئني ڪنڊن تي ننڍڙا منارا به اٿن. مندرن کي ڪنهن وقت ۾ اندران ٻاهران اڇو پلستر ٿيل هو، جن تي سهڻي چٽسالي ڪئي وئي هئي. ٻاهرين پاسي، هن وقت چٽسالي ته نظر نٿي اچي البت ڪٿي ڪٿي پلستر باقي آهي.

وڏي مندر ۾ اندرين پاسي ڇت تي ٿيل چٽسالي باقي آهي، پر اها ڊٺل ڊٺل آهي. ننڍي مندر جو اندريون پاسو خاص ڪري گنبذ جي ڇت ڏسي مکڊ شريف وارو مندر گوڙي مندر ۽ ويرا واهه مندر ياد اچي ويا. اڏيرو مندر ۾ ٿيل چٽسالي رامائڻ واري ڪٿا تي ٻڌل آهي. لنڪا واري جنگ کي مهارت سان چٽيو ويو آهي. تصوري ڪهاڻيءَ ۾ جنگ جا توتارا وڄن ٿا، ويڙهه جا منظر آهن، شري هنومان ڪنپ ڪرڻ سان جنگ ۾ رڌل آهي. چٽساليءَ ۾ گهوڙا، نانگ، پالڪيون، ڳئون، اُٺ ۽ پوڄا پاٺ جا منظر به آهن. ان گنبذ جا ٻه پاسا ڪلر ۾ کاڄي چڪا آهن. تڪڙي سنڀال نه ٿي ته مهمان سمجهو.

اسان مندرن جي ماضيءَ بابت پڇا ڳاڇا جي مرحلي تي پهتاسون ته هڪ جهونڙو لٺ جي سهاري ايندو نظر آيو،

”اسلام عليڪم ... هنن قبن جون ڪي خبرون ڏيندؤ؟“

”وعيلڪم السلام، هائو ڇو نه! واڻين جو ڪوٽ هو، مون اهو زمانو ڏٺو هو ...“ پوڙهو، کنڊر جي هڪ دڪيءَ تي ويهي رهيو. سندس نالو محمد عارف شر هو. ههڙو ڀوڳائي مڙس اسان کي سنڌوءَ جي سڄي مهم دوران نه مليو. پرئي مڙس پهرين لطيفا ٻڌايا پوءِ اُڏيري مندر جون ساروڻيون ميڙي هوريان هوريان ٻڌائڻ شروع ڪيائين. محمد عارف هن شهر جو چوڪيدار هو، پورا ويهه سال!

”هيءُ واڻين جو ڪوٽ هو ... هتي گهڻا قُبا هئا ... هڪ ٻه ته ڊهي ويو آهي ... هڪڙو قُبو اڃا پريان هو، هڪڙو هتي ڊٺو آهي ... هُن پاسي قبي ۾ سنگ مرمر جو پهڻ هو ... واڻين جي گيتا رکيل هئي ... قُبن تي وڏو ڪم ٿيل هو ... هِن پاسي هڪ کوهه آهي، هاڻي ڏسو لٽجي ويو آهي ... اهڙا ڇهه کوهه هتي شهر ۾ هئا ... شهر کي چوکنڊيءَ (چئني طرف) ڪوٽ هو ... هُو در آهي ... هتي ٻيو در او هُتي هو ... هڪڙو هِتان در هو ... ڪل چار در هئا ... هتي ڇهه واهيون هيون ... هڪ سؤ ڇهه ويهون گهرن جون هيون ... واڻيا ويا هليا باقي هاڻي مسلمان سيد آهن ... هتي سرڪاري جايون پيون اسڪول پيا (هن ٻن ٽن ڪلر کاڌل جاين ڏانهن اشارو ڪيو) ... هندو جيئن ڀڳا تئين وري نه موٽيا ... ٻيو هتي هڪ هيڏو وڏو ٿالهه (هن ٻانهون پکيڙي ماپ ٻڌائي) تيل سان ڀريل رکيو هوندو هو ... ان ۾ پنجاهه سٺ وٽين جي رات ڏينهن پئي ٻرندي هئي ... مندرن ۾ کوڙ بت رکيل هئا، ڪجهه واڻيا پاڻ سان کڻي ويا باقي ڪم ٻين ماڻهن پورو ڪيو ... شهر ۾ واڻيا به هئا مسلمان به هئا ...“

چاچي محمد عارف کان جڏهن اسان سندس عمر پڇي ته چيائين، ”آئون سمجهان ٿو ته سٺ ستر يا اسي سالن جو هوندس ... جڏهن واڻيا ڀڳا تڏهن جوان مڙس هوس ... ڏاڙهيءَ کي ڪيس ڏيندو هوس!“

جڏهن اسان کانئس اهو پڇيو ته اهي مندر ڪنهن جوڙايا هئا ته چيائين، ”اسان جا پڙڏاڏا ڏاڏا انهن جو ڏاڏو ... سو چوندو هو ته منگن واڻئي سندس وقت ۾ ٺاهرائي راس ڪيا ... مون پنهنجي وقت ۾ جيڪي ڏٺو سو ڇا ٻڌايان ... گهڻي ڳالهه هئي ... ڇڏ ان ڳالهه کي، پاڻيءَ جون ڇهه واهيون هيون ... ان تي انبن جا ۽ کجين جا اهڙا وڻ هئا جو ڇا ڏسيانءِ! ويا واڻيا ڀڄي ... ويو ملڪ ڦٽي ... بس جند ڇُٽي ...“

”چاچا ٻيون خبرون؟“

”ٻيو هتي مندر وٽ ’نبض‘ رکيل هئي (سندس اشارو شو لنگم ڏانهن هو) ان کي پوڄيندا هئا ... ان کان پٽ پنندا هئا ... هتي ٽي ميڙا ٿيندا هئا، چيٽ مهيني جي تيرهين تاريخ ... ۽ ٻيا وري پوءِ ٿيندا هئا ... ٽي ٽي ڏينهن هلندا هئا ... واڻئي واڻئي جي ذات ايندي هئي ... سِک سِک جي ذات ايندي هئي ... مسلمان به هتي ملهون وڙهندا هئا ... گهڻا ڪم ٿيندا هئا ... گهوڙن جي ڊوڙ ٿيندي هئي ... اُٺ ڀڄائيندا هئا ...“

هن وقت ڀرپاسي ۾ کوهارا، ڌڱاڻي، مهاڻا، پنهور، کٽي، پار هيڙي، شورا ۽ ٻيون ذاتيون ويٺيون آهن. جهوني مڙس ٻڌايو ته هاڻي تمام وڏي عمر جو هڪ هندو ڪڏهن ڪڏهن ٺٽي کان ايندو آهي ۽ ڏيئو ٻاري لڙڪ هاري موٽي ويندو آهي. پرئي مڙس کي واڻين سان همدردي هئي. ڪريم ميمڻ جڏهن کانئس پڇيو ته، واڻيا هتان ڪڏهن ڀڳا؟ ته چيائين،

”اوهين ٿا چئو چاليهه ڪي ٻائيتاليهه سال، آئون ٿو چوان اِجهو ڪلهه جي ڳالهه آهي!“




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

اُڏيرو مندر ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
اُڏيرو مندر
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون