Bootstrap Example
بئراج تي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-19
داخلا نمبر 110
عنوان بئراج تي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1394
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.06-A.D

سومر-6-نومبر 1989ع صبح ساڻ انور پيرزادي کي هڪ اهڙو ماڻهو مليو جنهن کانپوءِ کيس ناشتو به نٿو وڻي. اسان جي رات، آبپاشي کاتي جي سهڻي ريسٽ هائوس ۾ ڪٽي آهي. ريسٽ هائوس مان اسان کي اهو فائدو آهي ته ڇت ملي وڃي ٿي جنهن ڪري تنبو کوڙڻ ۽ ويڙهڻ کان ڇٽي ٿا پئون. فقط سليپنگ بيگس ۽ چانهه پاڻيءَ جو سامان وين مان لاٿو وڃي ٿو. ماني ڀرپاسي جي ڪنهن آباديءَ مان هوٽل تان آندي وڃي ٿي. چانهه پي، سليپنگ بيگس ۾ گهڙي سڄي ڏينهن جي گڏ ڪيل معلومات جي ڏي وٺ کانپوءِ بيهوشيءَ جهڙي ننڊ ڪيون ٿا. فقط پنج يا ڇهه ڪلاڪ. فجر مهل ڪليم


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

بئراج تي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

بئراج تي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

بئراج تي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

بئراج تي

سومر-6-نومبر 1989ع

صبح ساڻ انور پيرزادي کي هڪ اهڙو ماڻهو مليو جنهن کانپوءِ کيس ناشتو به نٿو وڻي. اسان جي رات، آبپاشي کاتي جي سهڻي ريسٽ هائوس ۾ ڪٽي آهي. ريسٽ هائوس مان اسان کي اهو فائدو آهي ته ڇت ملي وڃي ٿي جنهن ڪري تنبو کوڙڻ ۽ ويڙهڻ کان ڇٽي ٿا پئون. فقط سليپنگ بيگس ۽ چانهه پاڻيءَ جو سامان وين مان لاٿو وڃي ٿو. ماني ڀرپاسي جي ڪنهن آباديءَ مان هوٽل تان آندي وڃي ٿي. چانهه پي، سليپنگ بيگس ۾ گهڙي سڄي ڏينهن جي گڏ ڪيل معلومات جي ڏي وٺ کانپوءِ بيهوشيءَ جهڙي ننڊ ڪيون ٿا. فقط پنج يا ڇهه ڪلاڪ. فجر مهل ڪليم لاشاري بي نمازين کي ننڊ مان اٿارڻ لاءِ بانگ ڏئي ٿو.

انور صبح ساڻ سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي بيهي شايد انت بحر لهڻ جي ڪوشش ڪري رهيو هو جو کيس اهو ماڻهو ٽڪرجي ويو.

”ڀائيجان! هن درياهه جو نالو ڇاهي؟“ انور جڏهن به اڙدوءَ ۾ ڳالهائيندو آهي ”ڀائيجان“ ڪري سڏيندو آهي، پڙهيل ڳڙهيل ماڻهوءَ کي ”جناب“ چوندو آهي.

”هن درياهه جو نالو؟.. هيءُ پنجاب جو درياهه آهي“ ڪنڌيءَ تي آيل ماڻهو جواب ڏنو.

”درياهه جو ڪو نالو ته هوندو؟“ انور وري پڇيس.

”مونکي خبر ناهي ... بس درياهه آهي“ وري جواب مليو.

”تنهنجو ڳوٺ ڪهڙو آهي؟“ هن ڀيري انور جي لهجي ۾ ٿورو زهر هو.

”او هُتي!“ ڳوٺاڻي ويجهو ئي نظر ايندو وڻڪار ڏانهن اشارو ڪيو.

”درياهه جي ڪناري تي رهين ٿو پر درياهه جي نالي جي خبر ڪونه اٿئي! ان ئي درياهه جو پاڻين ٿو ڏوگهين، انهيءَ تي ٻنيون ٻارا ڪيو پر نالو نه ٿو اچئي!“ انور جي نڪ ۽ ڪنن جون چوٽيون ڳاڙهيون ٿي ويون، ڳوٺاڻي ڀڄي جند ڇڏائي.

”هنن ماڻهن کي سنڌوءَ جو پاڻي پيئڻ جو ڪهڙو حق آهي. انهن جو سنڌوءَ سان ڪوبه تعلق، ڪو به پيار ۽ رشتو ناهي. بس، الائي ڪٿان آيا ۽ ويهجي ويا. هنن کي درياهه جو نالو به نٿو اچي!“ انور صفا چڙيل هو. کيس ڏاڍي مشڪل سان ٿڌو ڪيو ويو.

انور جي چڙ جائز هئي پر ڇا ٿو ڪري سگهجي! ٿل ۾ انهن پناهه گيرن جون ڪافي آباديون آهن، جن کي اپکنڊ جي ورهاڱي وقت هندستان کان لڏپلاڻ دوران خاص طور تي آباد ڪيو ويو هو. پنجاب جي ٻِين حصن ۾ پناهگيرن جون آباديون ايتريون نظر نه اينديون جيتريون ٿل واري نهري نظام جي ڀرپاسي ۾ آهن. اها ٻي ڳالهه آهي ته انهن ۾ گهڻائي انهن جي آهي جيڪي ورهاڱي کان اڳ به پنجابي ڳالهائيندا هئا. پنهنجو وطن، ڳوٺ ۽ ماضي وساري ڇڏڻ ڪا سولي ڳالهه ناهي، پر جيڪي ماڻهو هڪ ڀيرو وطن ڇڏي ڪنهن ٻئي ماڳ تي وڃي رهن، انهن مان ڪيئن توقع ڪجي ته اهي نئين زمين سان جذباتي پيار ڪندا! مان فقط اهو ئي سوچيندو رهجي ويس ته جن ماڻهن اڌ صديءَ دوران نئين زمين سان اولاد وارو جذباتي رشتو نه جوڙيو آهي، اهي پنهنجي هِتي هجڻ ۽ محب وطن سڏائڻ جي حق ۾ ڪهڙو دليل ڏيئي سگهن ٿا؟

بئراج جي لهواري پاسي هڪ ٻيڙي بيٺل نظر آئي، نئين هئي، هي ڪَيل (Kel)هئا، سندن سفر ڪالاباغ طرف آهي، هيءُ ٻيڙي بوٽ لاڪ مان لنگهي نه سگهندي ڇو ته بوٽ لاڪ جو ترو لهواري سطح کان ست اٺ فٽ مٿي آهي. اسان پنهنجون ٻيڙيون بوٽ لاڪ مان ان ڪري ڪڍي سگهيا هئاسون جو اهي ننڍيون هيون ۽ ستن اٺن فٽن جي لاهي ترڪي لٿيون هيون. ڪيل قبيلي وارا اُٺ گاڏيءَ جي انتظار ۾ آهن، جيئن ئي اُٺ گاڏي ايندي، هو ان تي ٻيڙي سوار ڪري اوڀاري پاسي وري درياهه ۾ لاهيندا. اهو ڏاڍي تڪليف ڏيندڙ مرحلو آهي، ٿي سگهي ٿو ته کين ڏينهن اڌ لڳي وڃي. هونئن به بوٽ لاڪ مان ٻيڙيون ڪڍڻ لاءِ ٻن مان هڪ شرط پورو ڪرڻ ضروري آهي، يا ته مٿان حڪم اچي يا وري هيٺين عملدارن کي خرچي پاڻي ڪرائي وڃي.

ڪالاباغ کان هيٺ سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي، ڪَيل لوڪن سان پيل واسطي کانپوءِ هنن ڪَيلن سان ڳالهائڻ کان اڳ ڪيئي ڀيرا سوچڻو پيو. نئين ٻيڙيءَ تي چٽيل چٽ ڏسي فوٽو ڇڪڻ تي دل ٿي. اڳئين تجربي کي ذهن ۾ رکي مون ٻيڙيءَ جي مالڪ کان ٻيڙيءَ جا فوٽو ڇڪڻ جي موڪل گهري. موڪل ملڻ تي ٻه چار فوٽو ڪڍي ورتم. ٻيڙي، ننڍي ۽ تراکڙي تري واري هئي. چٽساليءَ ۾ ڳاڙهي، ڦِڪي ۽ سائي رنگ جو وڻندڙ استعمال هو. گل، ٻوٽا ۽ مور جون شڪليون هيون. ڪاٺ تي اُڪر جو ڪم خاص ڪونه هو.

فوٽو ڇڪي بس ڪيم ته همراهه ڦري آيا، ”فوٽو ڇو ڇڪيئه؟“ اسان جي نَوَن هزارن جي ٻيڙي ... توکڻي فوٽو ڇڪيو!“ هيءُ نوان همراهه اوچتا ظاهر ٿيا هئا. هنن همراهن جو ننڍڙو پر مستقل ڳوٺ چشمه بئراج جي ڏکڻ ۾ درياهه جي ڪنڌيءَ تي ميل ڏيڍ جي پنڌ تي ڏسڻ ۾ پئي آيو.

اصل اعتراض فوٽو ڇڪڻ تي نه هو. هنن پئسن جي فرمائش ڪئي. ڇا هو لالچي هئا؟ ڪٿي غربت سبب سندن رويو اهڙو جهيڙاڪرته نه ٿيو آهي؟ هيءُ ماڻهو ڪانوَن وانگر مِڙن ٿا ۽ ڪان ڪان ڪري هٿن مان لولو ڦري، پري هٽي وڃن ٿا.

مهم جوئيءَ جي ٻي معنيٰ آهي جوکم کڻڻ. اسان مان گهڻن ئي جوکم کنيو آهي. مان به انهن مان هڪ آهيان، جيڪي ترڻ ڪونه ڄاڻن. هنن ٻيڙين تي سفر خطري کان خالي ناهي. اسان مان هر هڪ وٽ لائف جئڪيٽ آهي. ٻيڙين تي چڙهڻ مهل اُهي ڳچيءَ ۾ وجهي انهن ۾ هوا ڀري وڃي ٿي. سنڌوءَ جي تک ۽ ڇوليو ن ڏسي اهو اندازو ڪرڻ ڏکيو ناهي ته هيءَ لائف جئڪيٽ فقط دل کي تسلي ڏيڻ لاءِ آهن. خود ٻيڙين جي به ساڳي حالت آهي انهن جي حيثيت سهڻيءَ واري ڪچي دلي کان وڌيڪ ناهي. ڪالهه هڪ ننڍڙو حادثو مونسان به پيش آيو. ٿيو ڇا جو ٻيڙيون چشمه بئراج جي ڍنڍ ۾ بوٽ لاڪ تي اچي بيٺيون. لهڻ جو حڪم مليو. مون بوٽ لاڪ جي دڪي کي هٿ وڌا، ٺيڪ ان وقت ڪو جهٽڪو آيو ۽ ٻيڙي پوئتي نڪري وئي. مون کي خبر ناهي ته ڍنڍ ۾ ڪرڻ کان ڪيئن بچي ويس. مون ڏٺو ته مان دڪي تي بيٺو هئس ۽ کاٻي هٿ جو آڱوٺو بالڪل لهي چڪو هو. جهنگ ۾ ڪٿان ڊاڪٽر اچي ۽ ڪٿان ڪنڀر ملي! پاڻ ئي ڪنڀر ٿيڻو پيو. لڙڪندڙ آڱوٺو ساڄي هٿ ۾ جهلي ڇڪ ڏيئي ان کي پنهنجي جاءِ تي ويهاريم. ڪو دوست پَٽي کڻي آيو، جا ٻڌي ڇڏيم (اهو نقصان اڄ به محسوس ٿئي ٿو. سنڌوءَ جي سفر جو اهو يادگار زخم شايد ڪڏهن نه ڇٽندو).

حادثو فقط مون سان نه ٿيو آهي. اڄ صبح ساڻ پتو پيو ته ٻئي ٻيڙيون پنچر پيون آهن. مورڙئي کي مڙئي وڌيڪ نقصان ٿيو آهي. اصل ۾ ڪالهه بوٽ لاڪ مان لنگهڻ کان پوءِ ٻيڙيءَ جي سنڀال لاءِ نوجوانن شبير ۽ زبير غلطي ڪري ٻيڙيون پاڻيءَ مان ڪڍي ڪنڌيءَ تي نه رکايون هيون. سڄي رات ٻيڙيون ڇولين تي ڇُلنديون ۽ بند جي پٿرن سان ڇِلجنديون رهيون. صبح جو پتو پيو ته مورڙيو زخمن سان چور آهي، جڏهن ته نوريءَ کي هلڪي مرهم پٽيءَ جي ضرورت هئي. ڪا مهل ٻنهي جا پنچر ڳنڍيندي گذري وئي.

”ويٺ




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

بئراج تي ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
گڊو بئراج تي حادثو
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون