Bootstrap Example
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-10-27
داخلا نمبر 790
عنوان بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1308
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا3
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1--2-گذريل صفحو

بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي

تڪڙ هوندي به اسان بُـلهي جي بٺين ۽ قبرن کان لنوائي نه سگهياسين. ڪائيءَ ماٿريءَ کان ٿورو پهرين پڪي روڊ کان کاٻي پاسي ٿوري پنڌ تي هڪ بٺيءَ تي بُلهي ۽ سندس ساٿين جون قبرون آهن. بُلهي جون يادگار ماهيون هاڻوڪي پڪي روڊ سان آهن. اڳي، پٿرن جون اهي ننڍڙيون ننڍڙيون ڍِڳيون ست اٺ يا شايد اڃا به وڌيڪ هيون، جيڪي مون پاڻ به ڏٺيون هيون. پر هاڻي فقط ٻه پئي نظرآيون. گهڻو ممڪن آهي ته ايندڙ ڪجهه وقت اندر اهي ماهيون سري کان غائب ٿي وڃن.

بلهي جو قصو ڏاڍو دلچسپ آهي. سورهيائپ جو واقعو! جنهن جو پنهنجو خالص سنڌي ٻروچڪو انداز آهي. بُلهي جو قصو مرحوم تاج صحرائي صاحب جي ڪتاب ’سنڌو تهذيب‘ ۾ ۽ ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي ’جنگ ناما‘ ۾ تفصيل سان ڏنل آهي. پر انهن مان گهڻن سوالن جا جواب نٿا ملن. بُـلهو کوسو هڪ بهادر ڪردار هو، جنهن لاءِ چون ٿا ته هن ويڙهه دوران جتي جتي قدم رکيو، ماڻهن سندس دليريءَ کي ياد رکڻ لاءِ انهن جاين تي ننڍڙيون ننڍڙيون ماهيون ٺاهي ڇڏيون. وک وک تي ماهي ٺاهڻ جو هي مثال سڄي سنڌ بلوچستان ۾ اڪيلو آهي. سر زمين تي باقي بچيل فقط ٻن ماهين کي مون ڪئميرا ۾ محفوظ ڪري ڇڏيو. پڪ سان ٻيون ماهيون ان روڊ جي اڏاوت دوران ڊهي ويون آهن جيڪو سيوهڻ کان ڀت جبل ڏانهن ڪڍيو ويو آهي. ان روڊ ٻيا به نقصان ڪيا آهن جن جو ذڪر اڳتي ايندو.

اسان بُـلهي جي قبرستان واري بٺيءَ تي چڙهي وياسون. هتي پنج اهم قبرون هيون. هي سُپيسر ڍوري جي شاخ تي هڪ بُٺي هئي. شاخ برساتن ۾ وهي هلندي آهي، هن وقت به شاخ جي هڪ دٻي ۾ پاڻي بيٺل هو. هن بُٺيءَ کي ’بُلهي جي ٽڪري‘ به چوندا آهن. هي قبرستان هو، پنج قبرون هڪ هنڌ ۽ ڇهين ٻئي پاسي هئي. انهن تي اڇي چُن جو ليپو ٿيل هو.

فيٰ لحال بخاري صاحب ئي اسانجو سونهون هو. هن قصو ٻڌايو، ”بُلهي وارن جو جنگواڻي جمالين سان جهيڙو هو (جن جا مقبرا هليلي طرف آهن) جهڳڙو به هڪ چوريءَ تان ٿيو. هُنن هِنن جو مال هنيو ۽ جهيڙو ٿي پيو. پوءِ وري هِنن هُنن کان پلاند ڪيو ... جيئن اسان وٽ ٿيندو آهي. پڇاڙيءَ هي دشمني ايتري وڌي وئي جو هڪ ڌر ٻي ڌر کي چئلينج ڏنو ته، ’اسان اچون ٿا‘ ... اها ڳالهه بلهي کي ٻڌايائون. انهن جا گهرڙا اولهه پاسي ٿورا پرتي آهن، جيڪو سڄو ڳوٺ ساڙيائون ...

... پوءِ جڏهن هن کي (بُلهي کي) ٻُڌايائون ته ’جمالي وڏو لشڪر وٺي پيا اچن ... ۽ توهان پاڻ ۾ تمام ٿورا دوست آهيو، انڪري بهتر آهي ته في الحال ڀڄي وڃو ۽ وڃي ڳوٺ جو پاسو وٺو، تيسين تون به ڪجهه تياري ڪر!‘ ... ان تي جواب ۾ هن چيو ته، ’اها گِلا جهڙي ڳالهه آهي ... هيءَ بُٺي چُري ته بُلهو چُري! ... هِتي مقابلو ٿيندو، هن جاءِ تي وڙهبو! ...

... پوءِ جڏهن هُو (جمالي) سامهون ظاهر ٿيا ته هي (بُلهو ۽ سندس ساٿي) هتان انهن تي حملي لاءِ ڊُڪيا ... پوءِ هي (بُلهو ۽ سندس ساٿي) اتي ئي شهيد ٿي ويا/مارجي ويا ... هُو جتان جتان جنهن واٽ سان ويا آهن، ماڻهن اتي ماهيون ٺاهيون آهن.“

بُلهي جي بُٺي جيتوڻيڪ ڪائي ماٿريءَ ۾ اندر نه آهي پر اها ان سرشتي سان جڙيل آهي جيڪا ڪائي ماٿريءَ کي جوڙي ٿي. انڪري، ايئن چئي سگهجي ٿو ته بلهي جون بٺيون يا ٽڪريون ڪائي ماٿريءَ جي ڪنڌيءَ تي آهن. سُپيسر ڍورو اڳتي هلي نُڪي بٺيءَ وٽ گبر بند وٽان لنگهي ٿو جيڪو ڪائي ماٿر ۾ شامل آهي. ڪائي خود هڪ ثقافتي ڪامپليڪس يا تهذيبي هندورو آهي جنهن ۾ پٿر جي دور کان آمري، سنڌو ۽ پوءِ جون تهذيبون اڀرنديون ۽ ارتقا ڪنديون آيون آهن.

بـُلهي جي بٺيءَ تي بيهي اسان ڪجهه قديم ٺڪريون کنيون. انور پيرزادي مُقام کي ڏاڍي حسرت سان ڏٺو ۽ ڏاڍي درد سان چيو، ”هن جاءِ تي آڻي توهان ڏاڍي ثواب جو ڪم ڪيو آهي. ان سائيٽ کي جنهن ريت هوا کائي رهي آهي، ممڪن آهي ته ٻئي ڀيري جڏهن اچون تڏهن گهٽ ۾ هيءَ قبر (هن اوڀر اتر واري ڪنڊ تي هڪ اهم قبر ڏانهن اشارو ڪيو) هجي ئي نه!“

”گهڻي ڀاڱي چون ٿا ته اها ئي اڪيلي قبر بلهي جي آهي!“ بخاري صاحب ٻڌايو، ”باقي هي (ٻيا) ڀائر ۽ دوست هئس!“

”شاباس!“ انور جي دل مان درد جي هڪ ٻي دانهن نڪتي.

قبرستان جي حالت ۽ قبرن جون تصويرون ڇڪڻ کان پوءِ اسان تڙ تڪڙ ۾ جيڪي ٺڪريون ميڙيون، اُهي ڪافي دلچسپ هيون. جيپ ۾ ويهڻ کان اڳ اسان اهي ٺڪريون هڪ ڀيرو ٻيهر جاچيون.

بخاري صاحب محتاط راءِ ڏني، ”انهن ۾ ميچئُر انڊس جون وصفون آهن ، خاص ڪري سوراخدار ٺڪري آهي، ڳاڙهي ٺڪري به آھي جن ھن تي ڪاري رنگ جا چٽ ٺهيل آهن يعني بلهي جي بُٺي قبرستان ٿيڻ کان هزارين سال اڳ سنڌو تهذيب جي ھڪ آبادي ھئي... ان وقت يقينن ان دُٻي ۾ وڌيڪ پاڻي هوندو جيڪو هتي پاڻيءَ جو سڀ کان مکيه ذريعو آهي.

اڃا گاڏي گيئر ۾ ڪونه پئي هئي جو هڪ مقامي همراهه گاڏي ڏسي تڪڙا تڪڙا قدم کڻي آيو ۽ حال احوال ورتائين. هي الله بچايو نوحاڻي هو. ٻڌايائين، ”بلهو کوسو هو، بلهي ۽ ڀائرن جون پنج قبرون آهن، ڇهون هڪ نوحاڻي آهي سائينداد!“

”بلهي جي قبر ڪهڙي آهي؟ ۽ سائينداد جي ڪهڙي؟“ اسان ھن کان پڇيو.

”يار! اها اسانکي خبر نٿي پوي! اها وڏي وقت جي ڳالهه آهي. ٻه ٽي سال پراڻي ڳالهه آهي!“ (اصل ۾ هيءَ ڳالهه ٻه ٽي صديون پراڻي آهي) ڳوٺاڻن همراهن کي وقت ۽ سالن جي خبر اصل ڪونه پوندي آهي. آئون نٿو چئي سگهان ته اها سندن خوش قسمتي آهي يا بدقسمتي. ڇو ته ڏاهپ ڏنڀ ڏيندڙ شئ آهي.

”ڀلا جهيڙو ڇا تي ٿيو هو؟“ مون پڇيو.

”جمالين سان جهيڙو هو ... چون ٿا ته جمالين جي مائي اچي سام ويٺي هئي بُلهي وٽ ... پوءِ ڀائرن چيو بلهي کي لَڏ هتان! ... بلهي چيو ته مان لڏيندس ڪونه! جڏهن ڀائر اچي پهتس تڏهن چيائين ته ’بُٺي چُري ته بلهو چُري!‘ ... پوءِ جنگ ٿي ۽ اهي مارجي ويا هليا!“ اسان کي الله بچايي نوحاڻيءَ مقامي روايت ٻڌائي.

ڊاڪٽر بلوچ ’جنگ ناما‘ ۾ اها ڳالهه ڪافي تفصيل سان لکي آهي جنهن ۾ ڇهن روايتن جي آڌار تي اصل ڪهاڻيءَ جا خدوخال ڪجهه هن ريت ظاهر ٿين ٿا، ”ڪاڇي ۾ کوسن جو هڪ پاڙو بڊاماڻي آهي. انهن ۾ بُلهو ڊڊاماڻي ساماڻو جيڪو لوڙهيون هڻندو هو. بلهي جي پيءُ جو نالو ’عرضي‘ هو . سندس ڀائرن جا نالا علي خان، جهنڊو، ۽ ميانداد هئا. سائينداد نوحاڻي ’ڪاسوٽو‘ دريجي جو ويٺل ۽ بلهي جو گهاٽو دوست هو . هڪ روايت ۾ هڪ دوست گبر نوحاڻيءَ جو نالو به اچي ٿو. بلهو ڳنڀڙاڇ (ڳمڙاچ) جو ويٺل هو جيڪو جهانگارن کان 9_8 ڪلوميٽر اتر اولهه ۾ آهي.

کوسن لوڙهيون هڻندي ڪڪڙاني نئه ۽ شهيدن جي لَڪ (جوهي تعلقي ۾) وٽ شاهاڻين جو هڪ ڳوٺ ڦُريو. ان ڦُر ۾ راڌو شاهاڻي ۽ راوت خان شاهاڻي مارجي ويا. ان کان پوءِ کوسن شاهاڻين جي زالن کي چيو، ’توهان جي وارثن جي رت جا ٽِڪا اسان جي ڪپڙن کي لڳا آهن، اهي ڌوئي ڏيو.‘ ان تي ماين ڪاريون پوتيون ڪيون ۽ مختلف بلوچ قبيلن وٽ ويون ته وير وٺي ڏيو. جڏهن ڪنهن به حامي




ٽوٽل صفحا3
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1--2-گذريل صفحو

No Article found
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون