Bootstrap Example
جناح بئراج : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-18
داخلا نمبر 101
عنوان جناح بئراج
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1345
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1947.00.00-A.D

جناح بئراج جناح بئراج 1947ع ۾ ٺهي. ڪالاباغ جي جابلو سلسلي جي توڙ کانپوءِ آزاد سنڌوءَ تي هيءَ پهرين ڇاٻ آهي، جنهن سنڌوءَ کي نستو ڪري ڇڏيو آهي. جناح بئراج کان اتر پاسي سنڌو ندي، سمنڊ وانگر اٿاهه آهي پر هيٺانهينءَ طرف سنڌوءَ جو منظر ڏسي دل اداس ٿي وئي. ساڳيو ڄامشوري وارو منظر هو ... درياهه جي پيٽ ۾ سڪي ٻيلاٽيون ٿيل سنڌو، جنهن جي هڪ پاسي کان سنڌوءَ جو وهڪرو ڦليليءَ کان ڪجهه وڏو هو.


1945.00.00-A.D

انور هڪ پريس رپورٽ جي مطالعي ۾ مصروف ٿي ويو. ٿوري دير کانپوءِ ڪنڌ کڻي چوي ٿو، ”1945ع ۾ انگريزن، سنڌ ۽ پنجاب حڪومتن جياعليٰ آبپاشي عملدارن کي سڏائي سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ بابت هڪ ٺاهه ڪرايو هو. ان ٺاهه موجب سنڌ، سنڌو درياهه مان 75 سيڪڙو پاڻيءَ جي حقدار آهي ۽ پنجاب 25 سيڪڙو حقدار آهي، جڏهن ته پنجاب جي ٻين ندين مان 96 سيڪڙو پاڻيءَ تي پنجاب جو حق آهي ۽ 4 سيڪڙو سنڌ جو حق آهي. ان ٺاهه دوران هڪ ٻيو بحث به ٿيو ته هندستان سان پاڻين بابت ٿيل ٺاهه ۾ جيڪو پاڻي هندستان کي وڪيو ويو ان ۾ 6 سيڪڙو کن سن


جناح بئراج جو نقشو

جناح بئراج جو نقشو

جناح بئراج جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

جناح بئراج - مان نڪتل ٻيون شاخون-

جناح بئراج


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا3
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1--2-گذريل صفحو

جناح بئراج



جناح بئراج 1947ع ۾ ٺهي. ڪالاباغ جي جابلو سلسلي جي توڙ کانپوءِ آزاد سنڌوءَ تي هيءَ پهرين ڇاٻ آهي، جنهن سنڌوءَ کي نستو ڪري ڇڏيو آهي. جناح بئراج کان اتر پاسي سنڌو ندي، سمنڊ وانگر اٿاهه آهي پر هيٺانهينءَ طرف سنڌوءَ جو منظر ڏسي دل اداس ٿي وئي. ساڳيو ڄامشوري وارو منظر هو ... درياهه جي پيٽ ۾ سڪي ٻيلاٽيون ٿيل سنڌو، جنهن جي هڪ پاسي کان سنڌوءَ جو وهڪرو ڦليليءَ کان ڪجهه وڏو هو.

هتي درياهه جي ساڄي توڙي کاٻي ڪپ تي ميانوالي ضلعو آهي. ڏٺو وڃي ته ضلعن ۽ صوبن جي هيءَ ورڇ ڪجهه عجيب لڳي ٿي. ميانوالي پنجاب جو ضلعو آهي ٻئي طرف اٽڪ کان هيٺ ڪروڙ شريف (ضلعو ليهّ پنجاب) تائين سنڌوءَ جو وهڪرو صوبي سرحد ۽ پنجاب جي سرحد آهي. ڪروڙ شهر کانپوءِ سنڌوءَ جي اولهه ۾ ضلعو ديرو غازي خان ۽ اوڀر ۾ ضلعو ليهّ آهي، جيڪي ٻئي پنجاب جو حصو آهن. پر عجيب ڳالهه اها آهي ته ڪالاباغ کان خرم نديءَ جي ڇوڙ تائين جبل جي ڪڇ وارو، اڌ گول جهڙو ٽڪرو جيڪو سنڌوءَ جي اولهه ۾ آهي، پنجاب جي حدن ۾ شامل آهي.

جناح بئراج مان چار ڪئنال نڪرن ٿا. ڪئنالن جا نالا ناهن انهن کي ڪئنال نمبر -1، ڪئنال نمبر-2، ڪئنال نمبر-3 ۽ ڪئنال نمبر-4 ڪري سڏين ٿا. هتي بئراج جي سمجهاڻي لاءِ لڳل بورڊ تي لکيل آهي ”گريٽر ٿل اسڪيم“. جناح بئراج کان اڳتي چشمه بئراج آهي، جيڪو پڻ ساڳي اسڪيم جو حصو آهي. ان مان به ڪئنال نڪرن ٿا.

”مون کي صادق جعفريءَ ٻڌايو هو ته، گريٽرٿل اسڪيم ۾ پنجاب جي فوجي جنرلن ۽ جاگيردارن 50 لک ايڪڙ زمين ورتي آهي ۽ انهن زمينن کي آباد ڪرڻ لاءِ ڪالاباغ بند ٺاهين ٿا.“ انور پيرزادي، جناح بئراج تي رکيل ماڊل تي نظر وجهي هڪ صحافي دوست جي حوالي سان چيو.

ٿل (Thal) پنجاب جو اهو وارياسو علائقو آهي، جيڪو ميانوالي شهر جي ڏکڻ کان شروع ٿي، ضلعي مظفر ڳڙهه جي شهر خان ڳڙهه وٽ ختم ٿئي ٿو. ٿل جون اوڀر ۾ حدون جهلم نديءَ جي وهڪري سان گڏوگڏ جوهر آباد کان خان ڳڙهه تائين پکڙيل آهن. صحرا جو ٻيو پاسو سنڌونديءَ جي اولهه ۾ ديري غازي خان کان راڄڻ پور جي حدن ۾ ٽڪرن ٽڪرن ۾ آهي. هوڏانهن ديري اسماعيل خان ضلعي کي سرحد صوبي جو ”ڪاڇو“ چئي سگهجي ٿو، جيتوڻيڪ ان علائقي ۾ ڪجهه نهري نظام آهي پر مجموعي طور تي اهو علائقو به اُڃايل آهي.

ٿل صحرا اصل ۾ ڪا جدا شيءِ ناهي. ڏٺو وڃي ته اهو ان وڏي صحرا جو حصو آهي، جيڪو ميانوالي کان وٺي سنڌ جي ڏکڻ تائين ۽ هندستان ۾ راجستان تائين پکڙيل آهي، پر پنجاب جي پنجن درياهن ۽ سنڌوءَ ليٽي پيٽي پاڻ سان آندل لٽ سان پنجاب جو هيڪاندو حصو زرخير ۽ آباد علائقي ۾ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. ان راءِ جي تصديق پنجاب جي زرخير پٽن ۾ ڪٿي ڪٿي موجود ريگستاني علائقا ڪن ٿا، جيڪي خانيوال جي ڏکڻ، رڪن پور جي اتر ۽ ڀرپاسي ۾ آهن. ان وڏي صحرا جا مختلف نالا آهن. سنڌوءَ ۽ جهلم جي وچ ۾ ان جو نالو ٿل آهي، بهاولپور ۽ رحيم يار خان وٽ اهو چولستان آهي، خيرپور طرف اهو نارو ٿر آهي، خيرپور ۽ ان جي ڏکڻ ۾ اهو اڇڙو ٿر آهي، سنڌ جي اوڀر ڏکڻ ۾ ٿر ۽ ڀارت ۾ راجستان سڏيو وڃي ٿو.

سو، جهلم ۽ سنڌوءَ نديءَ جي وچ تي موجود، ٿل ريگستان ۾ ٿيندڙ آباديءَ جو گهڻو تڻو پاڻي جناح بئراج وٽان نڪتل ٿل ڪئنال مان وڃي ٿو. سوال اهو آهي ته ڇا سنڌوءَ ۾ ايترو اضافي پاڻي آهي جو ٿل ريگستان جي صدين کان اڃايل زمين جو ڍءُ ٿي سگهي ۽ سنڌ لاءِ به ڍڪ بچي!

”ٿل وچ ڪوڪان ماران!“ انور پيرزادو، ريشمان جو ڳايل ڪلام ياد ڏياري ٿو. ”سو، ان ٿل کي آباد ڪرڻ جي رٿا آهي! ٿل ڪئنال ته عمل ۾ آهي ئي، جنهن مان ٻيون چار شاخون بهنڪرن ٿيون: هيٺ چشما ۽ مٿي ڪالاباغ!“ انور ڀڻڪيو.

”بئراج وٽ هڪ ماڊل رکيو آهي جنهن سان ڪالاباغ کان ٿل ريگستان تائين آبپاشي ۽ جاگرافيائي صورتحال بهتر طور سمجهه ۾ اچي ٿي. ڪالاباغ شهر جبل تي ٺهيل آهي. شهر وٽ ڪالاباغ ريلوي پل آهي جيڪا ٻئي ڀر ماڙيءَ سان ڳنڍيل آهي. ريلوي پل کان چارميل هيٺ جناح بئراج آهي. هوڏانهن جابلو سلسلو ڪالاباغ شهر وٽان اولهه-اولهه ڏکڻ کسڪندو هليو وڃي ٿو جڏهن ته سنڌوءَ جو رخ ڏکڻ طرف آهي. ڪالاباغ پل يا جناح بئراج کان ماڙي انڊس جي ڏکڻ ۾ ويندڙ روڊ سڌو ميانوالي وڃي ٿو جنهن کانپوءِ ٿل ريگستان شروع ٿئي ٿو.

”اها ڳالهه به نوٽ ڪرڻ جي آهي ته جڏهن ڪالاباغ کان فقط ٽي چار ميل هيٺ جناح بئراج ٻڌل آهي، ان جي باوجود ڪالاباغ بند جي رٿا جوڙي وئي آهي.“ انور چيو، ”ايم-جي اڪبر پنجاب جي درياهن بابت دلچسپ ڳالهه چئي آهي ته پنجاب، پنجن ندين جو مالڪ ناهي، ستن ندين جو مالڪ آهي، پنج پنجاب جون، ڇهين سنڌو ۽ ستين سرسوتي، جيڪا هڪ ڏند ڪٿا موجب مقامي ماڻهن جي ڪڌن ڪرتوتن سبب سڪي وئي. لڳي ٿو سنڌو طاس ٺاهه جي نتيجي ۾ ٽي درياهه سڪائڻ کانپوءِ هاڻي سنڌوءَ کي به سڪائي ساهه پٽيندا.“



وقت صبح جا 9:30

اسان ڪافي دير کان جناح بئراج تي نوري ۽ مورڙي جو انتظار ڪري رهيا آهيون، جيڪي جناح بئراج واري ڇاٻ سبب اڳتي نٿيون وڌي سگهن. اڳتي وڌڻ جو هڪ طريقو اهو آهي ته ٻيڙين مان سامان لاهي ٻيڙيون ڪلهن تي کڻي بئراج ٽپائجي، ٻيو طريقو اهو آهي ته بئراج جا عملدار سنڌ حڪومت جي ٽيم کي عزت ڏيئي بئراج ۾ موجود ان بندوبست جو فائدو ڏين جنهن سان ٻيڙيون پاڻيءَ مان نڪرڻ کان سواءِ بئراج مان لنگهي اچن. بئراج جي هيٺين عملدارن کي هن ٽيم بابت اڳواٽ اطلاع آهي پر اهي ڪنهن بالا عملدار جي انتظار ۾ آهن. مان ۽ انور ان دير جو فائدو وٺڻ لاءِ بئراج بابت تفصيل ميڙڻ ۾ لڳي وڃون ٿا.

انور هڪ پريس رپورٽ جي مطالعي ۾ مصروف ٿي ويو. ٿوري دير کانپوءِ ڪنڌ کڻي چوي ٿو، ”1945ع ۾ انگريزن، سنڌ ۽ پنجاب حڪومتن جياعليٰ آبپاشي عملدارن کي سڏائي سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ بابت هڪ ٺاهه ڪرايو هو. ان ٺاهه موجب سنڌ، سنڌو درياهه مان 75 سيڪڙو پاڻيءَ جي حقدار آهي ۽ پنجاب 25 سيڪڙو حقدار آهي، جڏهن ته پنجاب جي ٻين ندين مان 96 سيڪڙو پاڻيءَ تي پنجاب جو حق آهي ۽ 4 سيڪڙو سنڌ جو حق آهي. ان ٺاهه دوران هڪ ٻيو بحث به ٿيو ته هندستان سان پاڻين بابت ٿيل ٺاهه ۾ جيڪو پاڻي هندستان کي وڪيو ويو ان ۾ 6 سيڪڙو کن سنڌ جو هو، ان جو معاوضو سنڌ کي ڏنو وڃي. ”انڊس ٽريٽي“ ۾ ٻي اهم ڳالهه اها لکيل آهي ته، سنڌ حڪومت جي اجازت يا رضامنديءَ کانسواءِ سنڌوءَ جي مٿئين حصي ۾ پنجاب حڪومت ڪو به بند نه ٻڌندي. اها ڳ




ٽوٽل صفحا3
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1--2-گذريل صفحو

جناح بئراج ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
.. ۽ هاڻي عظيم ٿل ڪئنال رٿا
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون