Bootstrap Example
جنگي سر پتڻ جي اهميت : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 383
عنوان جنگي سر پتڻ جي اهميت
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1318
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.23-A.D

خميس، 23_ نومبر 1989ع اڄ جي، منزل ڪيٽي بندر آهي. اڄ نه رڳو نوري به لٿي آهي وچولي ماپ جو هڪ هڙهو به ڀاڙي تي ڪيو اٿئون. هڙهي جو نالو ”السلطان“ آهي. ملاح هڙهي تي ڪو نه ڪو نالو رکن ٿا، پوءِ ٺهي نه ٺهي، جيئن هن هڙهي جو آهي. هڙهي جو مالڪ ابوبڪر باندل آهي. ڪراچيءَ کان مڇي مارڻ نڪتو هو پر هتي جنگي سر تي مڇي وڪڻي ڇڏيائين.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

جنگي سر پتڻ جي اهميت جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

جنگي سر پتڻ جي اهميت - مان نڪتل ٻيون شاخون-

جنگي سر پتڻ جي اهميت


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

جنگي سر پتڻ جي اهميت



خبر ناهي ته جنگي سر پتڻ تي اهو نالو ڇو ۽ ڪڏهن پيو، پر انور پيرزادي جو خيال آهي ته، هن هنڌ ڪا جنگ لڳي هوندي جنهن ڪري هن جو نالو ئي جنگ جي نسبت سان پئجي ويو. ٿي سگهي ٿو ته، اهو سچ به هجي پر ان جو ثبوت ڪٿان آڻجي؟

هن وقت جنگي سر جون ٻه اهميتون آهن. پهرين اها ته هتان کان هلندڙ هُڙها لڳ ڀڳ چئن ڪلاڪن جي پنڌ کانپوءِ واڙي ڪريڪ پهچن ٿا، جتي ابراهيم شاهه واڙيءَ واري جو ميلو هر سال فيبروريءَ ڌاري لڳي ٿو. اهو ميلو ڏاڍو شاندار هوندو آهي. سنڌ جي سامونڊي کارين وارن سڀني بندرن تان ان موقعي تي هڙها ۽ لانچون تيار ٿيو نڪرن. ٽن ڏينهن جو اهو ميلو اصل ۾ ڏهه ٻارنهن ڏينهن هوندو آهي پر اوج ٽي ڏينهن اٿس. هر گهاتوءَ لاءِ اهو ڄڻڪ ضروري آهي ته هو ميڙي ۾ شريڪ ٿئي. مهاڻن ملاحن جي هر برادريءَ جو ابراهيم شاهه تي وڏو ويساهه آهي. ان ڪري هو حاضريءَ کان نٿا گسائين ڪيئن به ڪري پهچن ٿا.

ڪنهن وقت ۾ واڙي به درياهي ڍورو هو. مهاڻا ٻڌائين ٿا ته هلندڙ صديءَ جي مهڙ ڌاري هن ٻيٽ تي چانورن جي پوک ٿيندي هئي ۽ هتان جو چانور پري پري مارڪيٽ ۾ وڪامجندو هو. واڙيءَ وارو ٻيٽ، اڳي ٻيٽ نه هو پر درياهه جي ڪنڌي هئي. ابراهيم شاهه کي هن وقت سامونڊين جي وڏي پير جي حيثيت حاصل آهي، تنهن ڪري مڪران کان ڪڇ تائين پاڪستاني توڙي هندستاني مهاڻا حاضري ڀري موٽي وڃن ٿا. شايد اهو ئي سبب آهي جو هن وقت ابراهيم شاهه جي خاص خدمتگار جي ويس ۾ ڪو نه ڪو سرڪاري ماڻهو موجود هوندو آهي ۽ ايندڙ ويندڙ تي اک رکندو آهي. ابراهيم شاهه جي ميڙي تي هزارهان لانچن ذريعي، لک ڏيڍ ماڻهو پهچن ٿا، هتي اُٺن جي پڙي لڳي ٿي، ملاکڙو ٿئي ٿو. ماڻهو پري پري کان چادرون چاڙهڻ ۽ مرادون پنڻ اچن ٿا، ڌمال جو رواج به پيو آهي. ڌمال جو ماضي ڏسجي ٿو ته حيرت لڳي ٿي، اها ٿاڦ لڳ ڀڳ سڄي هندستان ۾ سري لنڪا تائين هر هنڌ ساڳي آهي، فقط رقص جو ڪجهه فرق آهي. ائين ٿو لڳي ته ڌمال اپکنڊ جي مخصوص ڌن آهي، جيئن ”مگرمان“ کي آفريڪا سان ڳنڍجي ٿو.

جنگي سرکان ابراهيم شاهه جو پنڌ وڏي لانچ ذريعي ٽن ساڍن ٽن ڪلاڪن جو آهي. ميلي کان سواءِ عام ڏينهن دوران ابراهيم شاهه وڃبو ته درگاهه کان سواءِ ٻيو ڪجهه به نظر نه ايندو. چؤطرف ڪاريءَ وارا ڪک ئي هوندا!

جنگي سر کان کارين رستي، اندران ئي اندران هندستان جي حدن ۾ داخل ٿيڻ ڏکيو ڪم ناهي، ان ڪري جنگي سر پتڻ جي ٻي اهميت معاشي آهي. هتي چڱي مڇي مري ٿي، ڇلرن واري به ۽ گانگٽ واري به. معاملو شڪار جو آهي، ڪڏهن هٿ نه لڳو ته وڌ ۾ وڌ ڏهه ٻارنهن ڪلو مس ملندو پر جيڪڏهن لڳو ته هزارها ڪلو گرام ڦاسندو. ڪي ننڍيون لانچون ته ايتري مڇي جهلين جو بار کڻي ڪو نه سگهن، ان ڪري اڌ ۾ بار لاهيو ٻين لانچن تي چاڙهين يا وري مڇيون آزاد ڪريو ڇڏين.

هتان جهليل مڇي، روڊ رستي ڪراچي ويندي آهي. پتڻ تي وڏيون لانچون به اچي لڳن ٿيون. اهي لانچن وارا اڪثر ڪري اهي شڪاري هوندا آهن جيڪي ڪراچيءَ مان وڏي شڪار جي اميد ۾ برف ڀري نڪتا هوندا آهن پر ججهو شڪار نه ملڻ سبب. يا برف رجهڻ سبب سمجهندا آهن ته، ان صورتحال ۾ ڪراچي پهچي مڇي لاهڻ ۾ دير ٿي ويندي ۽ اها خراب ٿي ويندي. هتي مڇي لاهڻ مان اهو فائدو آهي ته مڇي ڪجهه ڪلاڪن جي اندر ڪراچيءَ جي مارڪيٽ ۾ پهچي وڃي ٿي. اهي لانچ وارا، هتان ٻي برف کڻي ٻئي شڪار لاءِ سمنڊ ۾ نڪري پوندا آهن. جنگي سر کان ڪراچي روڊ رستي فقط چئن ڪلاڪن جو پنڌ آهي پر لانچ ذريعي ٻارهن ڪلاڪ کپن.

سج لهڻ ۾ ٻه چار گهڙيون باقي هيون جو اسان جو درياهي قافلو به جنگي سر پهتو. مورڙئي تي ڪليم ۽ اشتياق سوار هئا، ساڻن گڏ ناکئو بدليل هو. هيءُ همراهه ٺٽي واري پل تان شريڪ ٿيو آهي، نالو سومر منڇرو اٿس. هو ڪيٽي بندر تائين کارين جو واقف آهي، اتان موٽي ويندو.

رات، ڳاڙهي شهر لڳ آبپاشي کاتي جي سيڪنڊ ڪلاس ريسٽ هائوس ۾ گذارڻي آهي، جتي بجليءَ جو نالو ڪو نه هئو. ”سيڪنڊ ڪلاس“ جو ٿيو. هتي جو هر انتظام بگڙيل آهي، سبب فقط اهو آهي ته وڏا آفيسر ته ٺهيو ننڍا آفيسر به ڇڊاپاڊا ٿا اچن. ريسٽ هائوس ڳاڙهو ناليءَ جي ڪنڌيءَ تي آهي، جيڪا اڏيرو برانچ مان نڪري ٿي. اڏيرو برانچ ڪينجهر مان نڪري ٿي.

هاڻي صورتحال اها آهي ته، رات جا پوڻا ڏهه ٿيا آهن. مختيار ڪار مانيءَ جو آسرو ڏيئي جيئن ويو آهي ته وري نه موٽيو آهي. رات جو 11_ لڳي کان اڳ داڻي پاڻيءَ جو آسرو ناهي. اسان صبح جو هڪ عدد ڦلڪي تي نڪتل آهيون، واٽ تي هڪ اڌ چانهه، جي پيالي نصيب ٿي آهي. ٿڪ کان اکيون ٻوٽبيون وڃن ٿيون، پر بک کان مٿي ۾ سور ٿي پيو آهي. ٽيم جو هر ميمبر ٻئي کان پئراسٽمال يا ڊسپرين بابت پڇا پيو ڪري. سيد انتخاب شاهه وقت گذارڻ لاءِ راڳ جي محفل مچائي. گلو سُٺو اٿس، ڪلاڪ کن محفل هلي نيٺ اها به زوال کي پهتي. ماني نه پهتي ۽ اڌو اڌ همراهه بکيا سمهي پيا.

جيستائين ڪئمپ لائف هئي، هر ڪم تڪڙو پئي ٿيو، پر جڏهن کان ترسڻ ڪاڻ ريسٽ هائوس ملڻ شروع ٿيا آهن، اسان ٿورا سست ٿي ويا آهيون، چُرپر ڏاڍي متاثر ٿي آهي. هر ڪم اجائي گهل جو شڪار ٿي وڃي ٿو. بهتر اهو ئي آهي ته ڪنهن به مهم دوران ڪئمپ لائف کي ترجيح ڏجي ۽ خشڪ راشن پاڻ سان کڻجي. جت رات پوي دونهين دکائي ڪچي ڦڪي رڌي کائجي ۽ کائي جُڃ ڪجي! ڪريم ميمڻ ته بک کان بي حال ٿي چئي ڏنو، ”هن ريسٽ هائوس کان ته جهنگ ۾ چڱا هئاسون، دال ته ملندي هئي، پڇاڙيءَ ۾ ڪڇون ڪُميون ته هيون!!” سيد انتخاب شاهه هڪ ڀيرو ٻيهر گيتن جي محفل سجائي:

”مان ته منٿ ٿو ڪري ڇڏيان ...“

گيتن جي محفل مان ٿڪاسون ته ڀرپاسي جون خبرون چارون وٺڻ شروع ڪيوسون. خبر پئي ته، درياهه جي ڇاڙن مان هڪ ڦاٽ تي هڪ پتڻ جو نالو ”جمنا سر“ آهي. سرسوتي نديءَ جو ذڪر ته سکر جي ڀرپاسي ۾ ڪجهه نه ڪجهه ٿي چڪو آهي. جمنا سر بابت تفصيل هٿ ڪرڻ لاءِ گهڻو ئي پتوڙيو ويو پر ڪجهه به پتو نه پيو. ضروري ناهي ته هڪ ئي پنڌ ۾ هر اها ڳالهه تفصيل سان معلوم ٿئي، جنهن بابت اسان معلومات چاهيون ٿا. ٿي سگهي ٿو ته جمنا سر تي ڪا خاص شيءِ نه هجي! پر اهو خيال اسان کي ستائيندو ئي رهيو ته جمنا سر جي پٺيان ڪا ڏندڪٿا ته ڪونهي!

درياهي سفر ڪري آيل دوستن ٻڌايو ته، نوري تيار ٿي چڪي آهي. اها سڀاڻي کان سفر شروع ڪندي. اڄوڪي سفر ۾ ڏاڍي تڪليف ڏٺي اٿن. سفر دوران هوائون ڇوليون پيدا ٿي ڪيون. ڇولين سبب ٻيڙين جو اڳيون حصو اُڇل کائي مڙي ٿي ويو، جنهن کانپوءِ پوئين حصي جهٽڪو کائي عجيب ڌڪو ٿي ڏنو، ائين سڄي ٻيڙي لڏي ٿي وئي. اها صورتحال سڄي سفر ۾ رهي. ائين ڇو پئي ٿيو؟ سندن خيال هو ته، سامونڊي پاڻيءَ جي رويي سبب ائين پئي ٿيو. درياهي پاڻي وهندڙ هوندو آهي، اسان جو سڄو سفر لهوارو رهيو آهي، پر هاڻي سا




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

جنگي سر پتڻ جي اهميت ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
جنگي سر پتڻ جي اهميت
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون