Bootstrap Example
جنگي سرڏانهن : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 381
عنوان جنگي سرڏانهن
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1206
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

جنگي سرڏانهن جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

جنگي سرڏانهن - مان نڪتل ٻيون شاخون-

جنگي سرڏانهن


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

جنگي سرڏانهن



اڏيري مندر تي شام جا چار ٿي ويا. پتڻ تان پتو پيو ته اها ٻيڙي ٺٽي واري پل وٽان ڀاڙي تي کنيل هڪ ڊاٽسن پڪ اپ تي چاڙهي وئي هئي، جو درياهه ۾ پاڻي گهٽ هو. اسان جي هتي پهچڻ کان اڳ ٻيڙي اڏيري پتڻ تان جنگي سر لاءِ رواني ٿي وئي آهي، ٻيڙيءَ تي فقط ٽي مسافر آهن. ائين ٿو محسوس ٿئي ته، اڄ قافلو ٽن حصن ۾ ورهائجي ويو آهي. مورڙئي ۽ نوريءَ جا مسافر به هڪ ٻئي کان جدا آهن.

واٽ ۾ الآصف شگر مل نظر اچي ٿي. جنهن وڏي علائقي ۾ ماحولياتي آلودگي پکيڙي آهي. مل جي ڪچري ۽ گندي تلاءَ جي ڪري چوڌاري ميلن ۾ بدبوءِ ڦهلجي وئي آهي. ملڪ هونئن ئي ڪلر لڳو پيو آهي، شگر مل ويتر گند پکيڙيو آهي. ان گندگيءَ کان ڪجهه پهرين يعني ڳاڙهي شهر کان اورتي، ڪن ڪن هنڌن تي ناريل جا باغ ۽ ڪٿي ڪٿي کجيءَ جو وڻ ڏسي ڪجهه نه ڪجهه اطمينان ٿيو هو، جنهن تي بدبوءِ غالب اچي وئي. درياهه جي پاڇاڙ واري هن علائقي ۾ ڳاڙهي ڳئون جام ڏسجي ٿي. ڳئونءَ جو اهو قسم ٿر ۾ نٿو ڏسجي، البت ڀارت کان ٿائيلينڊ ۽ آسٽريليا تائين ڳاڙهي ڳئون جو نسل پکڙيو پيو آهي. ڳاڙهي ڳئون، ٻئي نسل جي ڀيٽ ۾ گهڻو کير ڏئي ٿي.

ڳاڙهي شهر ۾ ماني کائڻي هئي، پر انور پيرزادي خبر ناهي ته پروگرام ۾ ڪهڙي سبب ڪري دخل اندازي ڪئي ۽ اسان کي بک ماري ڇڏيو، تان جو قافلو جنگي سر پتـڻ تي اچي پهتو. ڳاڙهي کانپوءِ، واٽ تي ٻگهاڻ شهر آهي. هن علائقي ۾ نوٽ ڪرڻ جي خاص ڳالهه اها آهي ته، ڪنهن وقت ۾ هتي ڳاڙهو چانور جام ٿيندو هو پر هاڻي هتي ڪا ٻي خاص پوکي راهي ناهي، البت ناريل، ڪيلي ۽ کجين جا باغ جام آهن. ٻين اکرن ۾، اڄڪلهه هتي جنهن کي زمين آباد ڪرڻ جو خيال اچي ٿو، هو باغ هڻڻ لاءِ سوچي ٿو.

علائقي ۾ باغن کان سواءِ ڀاڄيون به چڱيون ٿين ٿيون. خاص ڪري گدرو، ٽماٽو، ڪدو، ڪِلڪيون ۽ ٻيون. هن علائقي ۾ غربت، سڄي ماحول تي حاوي آهي، پر تعجب تڏهن لڳو جڏهن ڳاڙهي لڳ هڪ روڊ تي هڪ تختي پڙهي سون تختيءَ تي لکيل آهي، ”دبئي ايگريڪلچرل فارم، هز هاءِ نيس شيخ رشيد بن سعيد المقدوم، وائيس پريزيڊنٽ اينڊ پرائم منسٽر يونائيٽيڊ عرب امارات رُولرآف دبئي.“ علائقي ۾ دبئي وارن جو هڪ وڏو محل به آهي. اسان کي اهو سمجهه ۾ نه آيو ته دبئيءَ جي حاڪم کي هن غريب علائقي ۾ ڇا نظر آيو آهي؟ شايد شڪار جو شوقين هوندو ۽ سياري جي مند ۾ شاهي ڪٽنب جا ڇوڪرا ٻاڪرا ۽ سنگتي ساٿي پکي مارڻ ايندا هوندا. باقي ڪيلن جو باغ ۽ گدرن جي پوک کيس ڇا ڪمائي ڏيندي هوندي!

پڪي سر مان گهر ٺاهڻ جو رواج چوهڙ جماليءَ کان هيٺ خير ڪو آهي. نه سيمنٽ جا بلاڪ، نه پڪي سر، نه ڪچي سر ۽ نه وري اوڏڪي ڀت. هيءُ سنڌو ڊيلٽا جو سيڪ هيٺ آيل علائقو آهي. جتي ڪلر هر شيءَ کايو وڃي، بس ڪي وڏا ماڻهو ۽ سرڪار ئي سر ۽ سيمنٽ جو شوق ڪن. باقي ماڻهو ويچارا جهڳتون جهوپا ٺاهيو گهر اڏي ويٺا آهن.

هتان جون جهوپڙيون ۽ گهر، سڄي سنڌ جي جهوپڙين کان مختلف آهن. زمين ۾ اُڀيون ڪاٽيون کوڙي انهن تي پاسيريون ڪاٺيون ڪانن سان ٺوڪيو ڇڏين ۽ مٿان جهڙي تهڙي ڇت_ ڪاٺ ۽ ڪوڪا مهانگا هئڻ ڪري ننڍي جهوپڙي ٽي هزار کايو وڃي، وڏي ٺاهجي ته ڇهه ست هزار. ساڪري کان هيٺ، هڪ ننڍڙي ڳوٺ وٽ هڪ ڳوٺاڻي کان جڏهن اسان اهو پڇيو ته توهان پڪي سر يا سيمنٽ بلاڪ ڇو نه ٿا استعمال ڪيو ته چيائين،

”هڪ ته مهانگو آهي، ٻيو هتي ڪو سرون ٺاهڻ ڄاڻي ئي ڪو نه! ڪو پڄت وارو ماڻهو ئي پڪو گهر ٺهرائي سگهي ٿو ... سائين اسان مولائي ماڻهو ايترا پئسا ڪٿا آڻيون؟ ڪاٺ مهانگو، ڪِل مهانگي، ڏونگڙا ملندا آهن ... ۽ وري واڍو، سؤ ڏيڍ رپيا ڏهاڙي وٺيو وڃي ... اهو پيو وڍِيندو ڪٽيندو، ڳنڍ ڪندو ۽ ان ۾ ڪِل لڳائيندو واڍو هفتي ۾ ٺاهي ڪو ٻن ۾ ... اهو قصو ائين آهي!“

علائقي ۾ صوباڻي ٻروچ، مهاڻا، شيخ، لاکا، جوکيا ۽ ڪي ٻيا قبيلا ويٺا آهن. مقامي ماڻهن ٻڌايو ته، هفتو کن اڳ هتي درياهه جو پاڻي مٺو هو پر هاڻي، سامونڊي جوار زورن تي آهي جنهن ڪري پاڻي کارو ٿي ويو آهي ۽ زمين ۾ لوڻياٺ وڌي وئي آهي. جڏهن درياهه جو زور آهي تڏهن پاڻي مٺو آهي پر جڏهن سمنڊ زورن تي آهي تڏهن پاڻي کارو، ٿيو وڃي. اها صورتحال سانوڻ سياري ۾ ڦرندي رهندي آهي. جر ۾ پاڻي هر هنڌ مٺو ناهي، ڪٿي کارو ڪٿي ٻاڙو ڪٿي مِٺو پاڻي ملي ٿو. ماڻهن شڪايت ڪئي ته، بئراج پوڻ کان پوءِ زمين ڦٽي وئي آهي، ڇو ته لڙاٽو اڇو پاڻي هاڻي تمام ٿورو اچي ٿو. بئراج کان اڳ ۾ هن علائقي جون زمينون به ڪچي واري لٽاسيل زمين وانگر آباد ٿينديون هيون. زمين مِٺي وارياسي هئي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

جنگي سرڏانهن ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
جنگي سرڏانهن
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون