Bootstrap Example
جَت ۽ وَڳ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 379
عنوان جَت ۽ وَڳ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1359
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

جَت ۽ وَڳ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

جَت ۽ وَڳ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

جَت ۽ وَڳ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

جَت ۽ وَڳ



جيپ منجهند جو ٽين لڳي ڌاري پير پٺي کان اڳتي رواني ٿي. شام جو چئين لڳي تائين منزل تي پهچڻو آهي. پر ان کان اڳ اسان کي اهو ئي انتظار آهي ته ٻيڙين وارو قافلو ڪٿي پهتو هوندو؟ ڇا سامونڊي ويرن وڌي ٻيڙين کي ڪلهي تي کڻي تاريو هوندو يا ڪليم لاشاري، اشتياق انصاري ۽ ٻيا دوست ٻيڙين کي پاڻي تي کريل گاڏين وانگر ڌڪيندا ويا هوندا؟

اڄوڪي واٽ صحيح معنيٰ ۾ ڊيلٽائي ڪنڌيءَ واري آهي. اڳتي ٻهارا، ڳاڙهو، ميرپور ساڪرو، جنگي سر، گهوڙا ٻاري، کارو ڇاڻ ۽ ڪيٽي بندر آهن. اسان پنهنجي اندر ۾ وڏو اتساهه محسوس ڪيون ٿا پر ڄاڻون ٿا ته ڊيلٽا ۽ ان جي کارين جو ڄار ڪوريئڙي جي ڄار وانگر آهي سو به اهڙو جيڪو هر وقت ڦيرڦار هيٺ رهي ٿو.

پير پٺي کان گهوڙا ٻاري ويندي واٽ تي اُٺن جو وڏو وڳ ڏسڻ ۾ آيو، اهي چار پنج سؤ‍ اٺ هوندا. ڪنهن زماني ۾ هتي گهوڙا به پالياويندا هئا جن جي عرب دنيا ۾ وڏي کپت هئي، چون ٿا ته اهي گهوڙا پوءِ عربي نسل جا سڏيا ٿي ويا. اٺن جي پالنا ۽ پيدائش جا مرڪز سڄي سنڌو ڊيلٽا ۾ ٻيٽن ۽ کارين جي ڪنڌين تي آهن. پر سڀ کان وڌيڪ وڳ شاهبندر واري علائقي ۾ ملندا. اسان کي حيرت ٿي ته حڪومت اڄ تائين اٺن جو نسل وڌائڻ خاطر ڪا به سرگرمي ۽ دلچسپي ڇو نه ڏيکاري آهي. ڊيلٽا ۾ جيڪي ڪجهه ٿيئي ٿو، سو بلڪل ائين ئي آهي جيئن اوائلي وقتن جي سياحن ڏٺو هوندو، فقط ماڳ مڪانن ۽ ڍورن وهڪرن ۾ فرق آيو آهي. اسان سمجهون ٿا ته جيڪڏهن اُٺن جي سنڀال بابت ڪو خاص ادارو قائم ڪري ۽ انهن جي نسل جي بهتريءَ لاءِ ڪي کوجنائون ۽ تربيتون شروع ڪرائي ته پوءِ سنڌو ڊيلٽا جي شايد وڏي ۾ وڏي سڃاڻپ ئي اها ٿي وڃي ته سنڌو ڊيلٽا اهو علائقو آهي. جتي اُٺ قدرتي ماحول ۾ پلجن ٿا.

اُٺن جي وڏي مارڪيٽ آهي. ٿر، سنڌوءَ جي بئراج واري علائقي، ڪوهستان، بلوچستان ۽ هيڏي ساري عرب دنيا ۾ اُٺ نه رڳو ڪمائو جانور آهي، پر عرب دنيا ۾ ٿيندڙ اُٺ_ڊوڙ سڄي دنيا ۾ نرالي ۽ ڏاڍي مشهور آهي. ان اُٺ_ ڊوڙ سنڌ ۽ بلوچستان مان ننڍڙن ٻارن جي اغوا کي هٿي ڏني آهي ڇو ته اُٺ_ڊوڙ مهل ان تي ننڍڙا ٻار سوار ٿين ٿا. ڏک جي اها ڪهاڻي ڪيتري ڊگهي آهي. اهو ته اغوا ٿيل ٻارڙا ۽ انهن جا وڇڙيل مائٽ ئي ٻڌائي سگهن ٿا.

جڏهن کان وڏن ننڍن ٻيڙن ۾ انجڻيون لڳڻ شروع ٿيون آهن، تڏهن کان جَتن ويران ٻيٽن تي اُٺن جا وڳ ڇڏڻ شروع ڪيا آهن جتي اُٺ تمر جا پَنَ چري جوان ٿين ٿا. تمر ۾ خوراڪ جا جزا طاقتور آهن. سامونڊي ٻيٽن تي مِٺي پاڻيءَ جو نه هئڻ هڪ وڏو مسئلو آهي پر جتن ان جو ٽوڙ به ڳولهي ورتو آهي. هنن ڪي اهڙيون لانچون به تيار ڪيون آهن، جيڪي فقط ان ڪم تي لڳل آهن ته ڪراچي يا ٻين شهرن مان مٺو پاڻي ڀري اچن ۽ جنهن جنهن ٻيٽ تي وڳ ڇڏيل آهن، اتي ڏينهن ۾ هڪ ڀيرو پاڻي پهچائين.

اُٺ سڄو وقت ٻيٽن تي گور ڦرندا ۽ چرندا وتن پر کين خبر آهي ته ڪهڙي وقت ۽ ڪهڙي هنڌ لانچ ايندي ۽ کين مٺو پاڻي پياريو ويندو. جيڪڏهن سامونڊي کارين جي سفر تي نڪتل مسافرن کي ڪنهن ٻيٽ هڪ هنڌ وڏو وڳ نظر اچي ته هنن کي سمجهڻ گهرجي ته ٿوري وقت ۾ ڪا لانچ اچي ڪنڌيءَ سان لڳندي جنهن ۾ اُٺن لاءِ مٺو پاڻي هوندو.

مان سمجهان ٿو ته هتي جتن جي تاريخ ورجائڻ مان ڪجهه نه ورندو جيڪي صدين کان وٺي سنڌ ڪڇ ۽ مڪران جي ڪنڌين جا اصل واسي آهن. اڄڪلهه هو اُٺن پالڻ سان گڏوگڏ سمنڊ مان مڇيون جهلڻ جو ڪاروبار به ڪن ٿا. تاريخدان جتن بابت گهٽ ۾ گهٽ ٻن ڳالهين تي متفق آهن: هڪ ته ان قبيلي سڪندر اعظم جي لشڪر کي سنڌ ۽ بلوچستان ۾ پير کوڙڻ نه ڏنا ۽ ٻيو ته اها ئي قوم عربستان ۾ ’زظ‘، سنڌ ۾ ’جت‘ ۽ ڀرپاسي ۾ ’جٽ‘ ۽ ’جاٽ‘ سڏجي ٿي.

پير پٺي کان ڏکڻ ۾ جيپ رستي ڳوٺ سانوڻ پور تائين پنڌ لڳ ڀڳ ويهن منٽن جو آهي. ڳوٺ سانوڻ پور گهوڙا ٻاريءَ کان فقط ٽي ميل اتر اوڀر ۾ آهي. چؤطرف ڪلر کان سواءِ ڪا شيءِ نظر نٿي اچي. البت ائين لڳي ٿو ته ڪنڌيءَ تي ويٺل ماڻهن جو گذرسفر مڇيءَ تي گهڻو آهي. جڏهن ته جتي جتي بئراج جو پاڻي پهچي ٿو، اتي ڪمند ۽ ڪيلو جام ٿئي ٿو. اسان کي واٽ تي ٻه ٽرڪون مليون جيڪي ڪمند سان سٿيل هيون. انهن جو رخ گهوڙا ٻاريءَ طرف آهي جتان ڦري اهي ڳاڙهي وٽان لنگهي شگرمل پهچنديون.

سانوڻ پور لڳ بند تي ويٺل ماڻهن ٻڌايو ته ڪافي دير اڳ هتان هڪ ڊاٽسن پڪ اپ لنگهي وئي آهي جنهن تي ڪاري رنگ جي رٻڙ واري ٻيڙي رکيل هئي. اسان کي خبر ناهي ته اها ’نوري‘ هئي يا ’مورڙو‘. ٿي سگهي ٿو ته مورڙو ٺٽي واري پل وٽان پنهنجو سفر شروع ڪيو هجي ۽ نوري اڄ به ناڪام ٿي هجي، جنهن کانپوءِ ان کي ڊاٽسن ۾ سوار ڪري اڳتي روانو ڪيو ويو هجي. بهرحال اسان فيصلو ڪيو ته اڏيرو پتڻ وٽ پهچي پتڻ تي ويٺل ماڻهن کان پڇا ڪبي ته ڇا انهن درياهه جي پيٽ تي رٻڙ جي ٻيڙي (مورڙو) ته ڪو نه ڏٺي! اهو به ممڪن آهي ته نوريءَ جا ڦٽ سڪڻ ۾ دير لڳي وئي هجي ۽ ٽيم جي ليڊر فيصلو ڪيو هجي ته نوريءَ کي ڪجهه دير سان پر اڏيرو پتڻ يا جنگي سر پتڻ تان لاٿو وڃي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

جَت ۽ وَڳ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
جَت ۽ وَڳ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون