Bootstrap Example
خدا آباد : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 355
عنوان خدا آباد
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1341
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

خدا آباد جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

خدا آباد - مان نڪتل ٻيون شاخون-

خدا آباد


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

خدا آباد



دادو ٽپي، شام جو پنجين لڳي ڌاري خدا آباد واري مسجد وٽ پهتا آهيون. وڏي ڪشادي ٿلهي تي وڏي ۽ موڪري شاندار مسجد، جيڪا ڪلهوڙن پنهنجي حاڪميت دوران اڏائي هئي. خدا آباد، ميان يار محمد ڪلهوڙي ٻڌائي هئي. جنهن کي مغلن خدا يار خان جو لقب ڏنو هو. ميان يار محمد مهڙ ۾، قلات مان بروهين جي مدد سان پنهورن تي ڪاهيو ۽ شڪارپور (پنهوارڪي) ورتائين، ان کانپوءِ خدا آباد ٻڌائين. جڏهن شهزادو معزالدين بکر ۾ آيو تڏهن ميان يار محمد ڪلهوڙو وٽس سلامي ڀرڻ ويو. ان سلاميءَ کيس خدا يار خان جو خطاب ۽ سبيءَ جي حڪومت ڏني. ان ئي دور ۾ هن ٺٽي جي مغل نواب اعظم خان جي مدد ۾ جهوڪ تي چڙهائي ڪئي ۽ شاهه عنايت صوفيءَ کي سن 1718ع ۾ شهيد ڪيو ويو. ميان يار محمد به 1718ع ۾ وفات ڪئي. خدا آباد شهر، غلام شاهه ڪلهوڙي جي ڏينهن ۾ ڦٽي ويو ڇاڪاڻ ته هن پنهنجي گاديءَ جو هنڌ 1768ع ۾ ڦيرائي حيدرآباد ڪيوهو.

خدا آباد جا کنڊر، هن وقت به مسجد کان وٺي ميان يار محمد ڪلهوڙي جي مقبري تائين، پکڙيا پيا آهن. ڪٿي ڪٿي ڪوٽ جي ڪچي ديوار اڃا قائم آهي. ڪچي ديوار جو هڪ نمونو مسجد وٽ به سلامت آهي. ميان يار محمد ڪلهوڙي جي حڪومت 1701ع کان 1718ع تائين قائم رهي.

خدا آباد مسجد هڪ اوچي ٿلهي تي ٺهيل آهي، جنهن جي ٻاهرين ڊيگهه 185 فوٽ ۽ ويڪر 122 فوٽ آهي. مسجد جي آرائش ۽ اڏاوت ٻئي هڪ ٻئي کان زور آهن، پر سنڀال جي اها حالت آهي ته، سواءِ صفائيءَ جي ٻيو ڪو ڪم ناهي. مسجد زبون حالت ۾ آهي، هنڌان هنڌان ڪاشيءَ جون سرون لهي چڪيون آهن. گلڪاريءَ ۽ چٽساليءَ جي لحاظ کان مسجد اندران ٻاهران هڪ جيتري سهڻي آهي. مسجد کي اندر وڏو هال، ٻاهر وڏو ورانڊو، هڪ وڏو اڱڻ ۽ اندر اچڻ جو هڪ وڏو دروازو آهي. اندر هال ڏانهن وڃڻ لاءِ، اڱڻ کان پوءِ ٽي محرابي دروازا آهن. هال کان اڳ هاڻوڪي اڱڻ مٿان ڪنهن وقت ۾ ڇت هئي، جيڪا هاڻي ڊهي چڪي آهي. ٻنهي اڱڻ جي وچ ۾ ويڪرن محرابي دروازن مان، اترئين دروازي وٽان اندران ئي اندران هڪ ڏاڪڻ مٿي وڃي ٿي. اها ڏاڪڻ مسجد جي مکيه گنبذن وٽ ديوارن اندر خفيه گهٽين ۽ ڪوٺين ڏانهن وٺي ٿي وئي. انهن خفيه گهٽين جو رستو ڇت تان، مٿان گنبذن وٽان وڃي ٿو پر اندرئين اڱڻ (ورانڊي) واري ڇت ڊهي پوڻ سبب هاڻي اوستائين نٿو وڃي سگهجي.

اندرين هال جي مٿان ٽي عدد گنبذ آهن. مسجد ۾ فريسڪو ۽ ڪاشيءَ جي سرن جو استعمال ڏاڍو شانائتو ۽ دلچسپ آهي. سچ پچ ته اکين کي فرحت محسوس ٿئي ٿي. ڪاشيءَ ۾ سائڙو نيرو ۽ نيرو رنگ ڏاڍي مهارت سان استعمال ڪيو ويو آهي. مسجد جون ٿلهيون ديوارون عجب جهڙيون آهن. اها اڏاوت جي اضافي خوبي چئبي ته اندريون هال اونهاري ۾ ٿڌو ۽ سياري ۾ گرم رهي ٿو.

خدا آباد مسجد جو مرڪزي هال ٽن حصن ۾ ورهايل آهي. ٽنهي حصن مٿان هڪ هڪ گول گنبذ آهي جن مان وچون وڌيڪ نمايان آهي. هال جي اتر ۽ ڏکڻ وارا حصا موڪرن ۽ اوچن محرابي دروازن ذريعي وچين حصي سان ڳنڍيل آهن. انهن ٻنهي محرابي دروازن جي مٿان خفيه پر هوادار ڪمرا آهن. ڪمرن کي پٿر جي ڄارين سان لڪايو ويو آهي. اهي ڄاريون پاسي کان محض آرائشي لڳن ٿيون پر انهن جو اصل مقصد ديوارن ۾ موجود خفيه ڪوٺين کي هوادار رکڻ آهي. انهن خفيه ڪوٺين تائين پهچڻ جو رستو ديوار اندر ٺهيل گهٽين وارو آهي، جن جو دروازو مرڪزي گنبذ۽ اتر واري گنبذ جي وچ ۾ ڇت مان آهي.

خفيه ۽ هوادار ڪوٺين جو لڳ ڀڳ ان جهڙو نمونو اسان کي روهڙيءَ ۾، ستين جي آستان وٽ به نظر آيو هو. هتي مسجد ۾ اهڙن ڪمرن جي ضرورت ڇو پيش آئي؟ ڇا اها عمارت سازيءَ ۾ محض نواڻ هئي يا ان جو ڪو ڪارج به هو؟ ڪلهوڙن جي پيري مريدي واري سرشتي ۽ چله ڪشيءَ جي لاڙن کي ذهن ۾ رکي اهو تصور ڪري سگهجي ٿو ته شاهي خاندان مسجد ۾ چله ڪشيءَ لاءِ خاص اهتمام ڪيو هو. انهن خفيه ڪمرن جي بيهڪ اهڙي دلچسپ آهي جو اتي ايڪانت ۾ ويٺل شخص جيڪڏهن چاهي ته اتي ئي بيٺي بيٺي پنج ئي وقت، باجماعت نمازن ۾ شامل ٿي سگهي ٿو. اهي ڪوٺيون حاڪمن لاءِ مخصوص ٿي سگهن ٿيون.

اهي خفيه ڪوٺيون ۽ گهٽيون ڇو ٺهيون؟ ان سوال هڪ ڏندڪٿائي ڪهاڻيءَ کي به جنم ڏنو آهي. هڪ نمازيءَ مسجد اڏيندڙ مستريءَ جي فن جي تعريف ڪندي چيو، ”جڏهن هيءَ مسجد ٺهي رهي هئي تڏهن حاڪم جي دل ۾ اچي کٽڪو ٿيو ته متان اهو مستري هن کان پوءِ ڪنهن ٻئي هنڌ وڃي ههڙي عاليشان مسجد تيار ڪري، تنهن ڪري هن سوچيو ته جيئن ئي مستري پنهنجو ڪم پورو ڪندو تيئن سندس هٿ وڍائي ڇڏيندو. حاڪم جي نيت بابت ڪنهن نه ڪنهن ريت مستريءَ کي کڙڪ پئجي وئي. سو هن ڇا ڪيو جو ماٺ ميٺ ۾ ۽ وڏي هوشياريءَ سان ٿلهين ديوارن جي وچ ۾ گهٽيون ۽ هوادار ڪوٺيون ٺاهيندو ويو. ايڏي هوشياريءَ سان جو ڪم ڪندڙ ٻين رازن کي به شڪ نه پيو. نيٺ مسجد ٺهي تيار ٿيڻ تي آئي. ان موقعي تي استاد ڀروسي جوڳي هڪ شاگرد کان مدد ورتي. استاد ڇا ڪيو جو پاڻ خفيه گهٽين ۾ لڪي ويو ۽ شاگرد کي چيائين ته هو ان گهٽيءَ جو در چڱي طرح اوساري ڪري بند ڪري ڇڏي ۽ ڪنهن کي به استاد بابت ڪجهه نه ٻڌائي. استاد خفيه ڪمرن ۾ اڳواٽ ئي ڇهن مهينن جو راشن پاڻي ڪٺو ڪري ڇڏيو هو. ڇهن مهينن کان پوءِ داڻو پاڻي کٽو ته پوءِ ٻاهر نڪتو. ان مهل تائين حاڪم جي دل تان هٿ وڍڻ وارو خيال لهي ويو هو.“

ساڳئي نمازيءَ اسان کي مٿي ويندڙ ڏاڪڻين ۾ ڀت تي ڇپجي ويل هٿ جو نشان به ڏيکاريو، ”جڏهن مسجد شريف کي رنگ پئي هنيائون تڏهن مستريءَ جو هٿ هتي لڳي ويو. ان جو نشان ٺهي پيو.“ هٿ جو اهو نشان وڏي مستري جو هو جا ننڍن مسترين مان ڪنهن هڪ جو، يا ماڳهين ڪنهن عام مزور جو؟ ان جي تصديق بهرحال، ڪو به نٿو ڪري سگهي.

مسجد کان پوءِ ميان يار محمد ڪلهوڙي جي مقبري ڏانهن وڃڻ جو ارادو ڪيو ويو ته جيپ ڊرائيور خالد سمون چِڙي پيو. ”توهان تي ته کنڊرن ۾ رهندڙ روحن جو حساب ٿيو آهي ... آئون چوان ٿو ته پهرين مون کي اهو ٻڌايو ته ماني ڪٿي کائيندا؟ بک کان منهنجي مٿي ۾ سور ٿي ويو آ.“ خالد سمي جي احتجاج تي سڀني کي احساس ٿيو ته اڄ سڄو ڏينهن بک تي ويو آهي، پر هاڻي ڇا پئي ٿي سگهيو! ميان يار محمد ڪلهوڙي جي مقبري کان پوءِ اڄوڪو سفر سيوهڻ ۾ پورو ٿيڻو آهي. ”سيوهڻ وڏو شهر آهي ... اتي جام هوٽلون ... !“ خالد سمي سان گڏ سڄي ٽيم کي تسلي ڏني وئي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

خدا آباد ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ڪوٽڙي مغل ڪٿي آهي؟
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون