Bootstrap Example
خيرپور ۾ کجي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-21
داخلا نمبر 226
عنوان خيرپور ۾ کجي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1375
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

خيرپور ۾ کجي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

خيرپور ۾ کجي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

خيرپور ۾ کجي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

خيرپور ۾ کجي



خيرپور ضلعي، جنهن جي اڳوڻي حيثيت خيرپور رياست هئي، جي سڃاڻپ ئي کجي آهي. هونئن ته سڄي ملڪ ۾ کجيون آهن پر جڏهن ڪو ماڻهو قومي شاهراهه تي سفر ڪري ۽ اوچتو محسوس ڪري ته چ‍ؤطرف کجيون ئي کجيون آهن ته پڪ ڄاڻي ته هو خيرپور جي حدن ۾ داخل ٿي ويو آهي. جڏهن کجيون پوريون ٿين ته سمجهي ته خيرپور جون حدون ختم ٿي ويون آهن.

پاڪستان ۾، مختلف ميون جي پوکن ۾ رقبي جي لحاظ کان کجي چوٿين نمبر تي آهي. 84_ 1983ع جي رڪارڊ موجب ملڪ ۾ ٽيهه هزار هيڪٽرن جي ايراضيءَ تي کجي موجود هئي. جنهن مان سنڌ ۾ 11200 هيڪٽر، پنجاب ۾ 9700 هيڪٽر ۽ بلوچستان ۾ 9100 هيڪٽرن تي کجي هئي. ساڳئي سال جي رڪارڊ موجب فقط خيرپور ۾ پريالوءِ، ٻٻرلوءِ، موري، ٺري ۽ پير ڳوٺ لڳ 9374 ايڪڙن تي کجي هئي. ان سبب ڪري ڪجهه نجي ڪمپنين هتي کجيءَ کي صاف ڪرڻ ۽ پيڪنگ جا ڪارخانا هنيا آهن. اها کجي ڏيهي ۽ پرڏيهي مارڪيٽ ۾ پنهنجي جاءِ پيدا ڪري رهي آهي. پر نجي ڪمپنين ۽ مارڪيٽ جي سهوليتن جي کوٽ سبب سنڌ جي کجيءَ کي اڃا گهڻو فائدو نه پهتو آهي. ملڪ ۾ سنڌ مان کجيءَ جو 37 سيڪڙو پيدا ٿئي ٿو.

عام تاثر اهو اهي ته سنڌ ۾ کجيءَ جو ٻج محمد بن قاسم جي لشڪرين پکيڙيو. ڪيئن؟ دليل ڏنو وڃي ٿو ته جڏهن عرب فوجون سنڌ تي حملو ڪرڻ آيون ته پاڻ سان کجي آندائون، جتي ڊاٻو ٿي ڪيائون، اتي کجيون کائي ککڙيون ٿي اڇليائون، ائين سنڌ ۾ کجيءَ جي جنس پکڙجي وئي. پر تاريخي حوالا ٻڌائن ٿا ته جڏهن سڪندر اعظم جي فوج قبل مسيح ۾ بلوچستان مان ڀاڄ پئي کاڌي، تڏهن سندس لشڪرين جو گذارو کجين تي هو. هوڏانهن اهو به سڇ آهي ته عرب ۽ عراق ۾ کجين جو اهو نسل ٿئي ئي ڪو نه ٿو جيڪو سنڌ ۾ موجود آهي.

24_23 جولاءِ 1986ع تي خيرپور ۾ کجين بابت هڪ خاص نمائش لڳي هئي جنهن ۾ کجين جون 80_ کان وڌيڪ جنسون رکيون ويون هيون جڏهن ته اصل تعداد اڃا گهڻو آهي. بلوچستان جي فقط مڪران ڊويزن ۾ کجيءَ جون هڪ سؤ کان وڌيڪ جنسون آهن. هن علائقي ۾ کجي ڪيتري پراڻي آهي؟ چون ٿا ته خيرپور ضلعي جي جبلن ۾ کجيءَ جا پنڊ پاهڻ به ملن ٿا. مون سنڌ ۾ ڪونه ڏٺا آهن پر کجيءَ جي نسل جا وڻ دنيا ۾ 50 ملين سال اڳ به هئا. مهرڳڙهه جي آثارن مان ست هزار سال قبل مسيح ۾ کجيءَ جي پوک جي شاهدي ملي آهي.

کجي بنيادي طرح نيم استوائي خطيsubtropicalجو وڻ آهي، ان ڪري گرمي يا اونهاري جي گهٽ برساتن واري علائقي ۾ عام آهي. کجي سامونڊي سطح کان وٺي 3500 فوٽن جي اوچائيءَ تائين ڪاميابيءَ سان ٿي سگهي ٿي. عام طور تي اتي گهڻي ٿئي ٿي جتي درياهه ۽ چشمن جو مٺو پاڻي آهي. اتي نخلستان قائم ڪريو ڇڏين. کجي، سماجي لحاظ کان به ڏاڍو ڪارائتو وڻ آهي. غذائي جزن جي لحاظ کان ايترو شاهوڪار آهي جو ان کي ’مڪمل خوراڪ‘ جو درجو حاصل آهي. خيرپور ضلعي جي ’اصيل‘ کجيءَ کي ته مٺاڻ ۽ غذائي جزن سبب ’ماکيءَ جي ڀيڻ‘ چون. منجهس 76.51 سيڪڙو کنڊ ٿئي ٿي ۽ جُون مهيني جي ٽئين هفتي ۾ پچي راس ٿئي ٿي.

بلوچستان ۾ کجيءَ جو فصل لهڻ مهل خوشيون ملهائين ۽ گهر گهر ۾ شادمانا ٿين. سنڌ ۾ ايترو سماجي رتبو اٿس جو شادين مرادين ۾ کارڪون ورهائين. کجيءَ جا پن ۽ ٿڙ به ڪم اچن ٿا. غريب ماڻهو جهوپڙيون اڏڻ لاءِ ڪاٺ استعمال ڪن، ڇت لاءِ ٽاريون ۽ وڇائڻ لاءِ پنن مان تڏا جوڙين، ٻيو ته ٺهيو گرم ڌرتيءَ تي پيرين اگهاڙين هلڻ کان بچڻ لاءِ کجيءَ جي پنن کي وٽي سٽي جتيون ٺاهي پائين.

بلوچستان ۾ ميوي جي اپت جي لحاظ کان کجي پهرين نمبر تي آهي پر ٽڙ پکڙ باغ ۽ نخلستان هئڻ سبب صنعت بڻجي نه سگهي آهي. بلوچستان جي سترهن ضلعن مان ڏهن ضلعن ۾ کجي پيدا ٿئي ٿي. اتي کجي هيٺ اٽڪل ڏهه هزار هيڪٽر (9100 هيڪٽر) آهن جن جي مجموعي اپت هڪ لک ٽن هر سال آهي يعني هر هيڪٽر تان 10_ هزار ڪلو گرام. بلوچستان ۾ کجي تربت، پنجگور، خاران، گوادر، خضدار، چاغي، ڪڇي، نصيرآباد، لسٻيلي ۽ ڪوهلو ۾ ٿئي ٿي.

سنڌ۾ کجي صنعت جي شڪل وٺي رهي آهي. ٻه ٽي نجي ڪمپنيون ميدان ۾ لٿيون آهن، جيڪي فقط صفائي ۽ پيڪنگ ڪن ٿيون. پر کجيءَ مان ٻيون شيون به ٺاهي دٻن ۾ بند ڪري پرڏيهه يا ڏيهي مارڪيٽ ۾ اماڻي سگهجن ٿيون. کجيءَ مان جيلي، جام، شربت ۽ اهڙيون ٻيون شيون اڃا ڪو نه ٺاهيون ويون آهن.

86_ 1985ع جي رڪارڊ موجب خيرپور ضلعي ۾ 13564 هيڪٽرن تي کجي هئي، جنهن مان 77192 ميٽرڪ ٽن پيداوار ٿي. ساڳئي سال سڄي سنڌ ۾ 15359 هيڪٽرن تي کجيءَ جي پوک ٿي جنهن مان ڪل پيداوار 90.368 ميٽرڪ ٽن ٿي. سنڌ ۾ کجيءَ جا ٻيا اهم علائقا سکر ۽ شڪارپور آهن.

خيرپور، سکر ۽ شڪارپور کانپوءِ لاڙڪاڻي، حيدرآباد ۽ دادوءَ ۾ به کجي ٿوري گهڻي موجود آهي، باقي ضلعن ۾ کجي خال خال آهي.

سنڌ ۾ ميوا ته جام آهن پر انب کان پوءِ ٻئي نمبر تي وڏي پوک کجيءَ جي آهي. کجيءَ جي وڻ جي خاص ڳالهه اها آهي ته ان ۾ نر ۽ مادي جدا جدا ٿين ۽ انهن جي جزن جو لڳ به جيستائين هٿرادو طريقن سان نٿو ڪيو وڃي، فصل گهٽ لهي ٿو. کجيءَ جي هر باغ ۾ نر ٻوٽا ضرور پوکيا وڃن ٿا، سنڌ ۾ هٿرادو لڳ لاءِ مزدور مادي کجين تي چڙهي نرکجيءَ جا جزا ڇٽين ٿا، هاڻي ڪي ٻيا سائنسي اوزار به ايجاد ٿيا آهن جن سبب وڻ تي چڙهڻ ضروري ناهي پر اڄڪلهه فقط پنجاب ۾ استعمال پيا ٿين.

اصيل کجي سنڌ جي سڀ کان بهترين کجي آهي پر ان فصل جي مارڪيٽنگ ۾ وڏيون ڪوتاهيون آهن. سٺي پيڪنگ ۽ ڪوائلٽي برقرار رکڻ وڏو مسئلو آهي. قيمت باقاعدي مقرر نه ٿي ٿئي، ان ڪري هر باغبان کي خريدار سان پنهنجيءَ پر ۾ ۽ جدا قيمت لاءِ ڳالهائڻو پوي ٿو، پوءِ ڳالهه جتي کٽي يعني باغبان کي اها پڪ ڪڏهن به نه هوندي آهي ته سندس فصل گهڻي قيمت تي وڪامبو . ان ڪري مجموعي طور تي اصيل جو 75 سيڪڙو فصل سڪائي ان مان ڇوهارا ٺاهيا وڃن ٿا. هڪ ته کجيءَ جي مند بنهه گهٽ يعني مشڪل سان ڪجهه هفتا آهي، ٻيو مارڪيٽ غيريقيني آهي. کجيءَ جو وڏو وڪرو رمضان شريف ۾ آهي. باقي مارڪيٽ ڏيساور ۾ ڳولي وڃي ٿي يا وري ڏيهي مارڪيٽ ۾ کپت آهي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

خيرپور ۾ کجي ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
خيرپور ۾ کجي
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون