Bootstrap Example
درياهه ۽ کاريون : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 382
عنوان درياهه ۽ کاريون
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1220
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

درياهه ۽ کاريون جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

درياهه ۽ کاريون - مان نڪتل ٻيون شاخون-

درياهه ۽ کاريون


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

درياهه ۽ کاريون



ڳاڙهو شهر ”اوچتو“ ڦاٽ جي ڪنڌيءَ تي آهي. ان کان اتر ۾ سنڌوءَ جو پراڻو ڦاٽ هاڻي بگهياڙ واهه جي صورت وٺي بيٺو آهي. ڳاڙهي جي اتر ۾ ٻهارا ۽ ان جي اتر ۾ ميرپور ساڪرو آهي. اهو پڪو روڊ اتر ۾ گهاري شهر وٽ، قومي شاهراهه سان ملي، اوڀر ۾ ٺٽي ڏانهن ۽ اتر اولهه ۾ ڪراچيءَ ڏانهن وڃي ٿو.

جنگي سر پتڻ هونئن ته درياهي بندر آهي پرهاڻي درياهه ۾ مٺو پاڻي نه هئڻ ڪري سامونڊي کاريءَ جو پتڻ لڳي رهيو آهي. جنگي سر کان ڪجهه هيٺ وڏي ڇاڙهه کي ”روڙو“ ٿا چون. انهن ڍورن تي اهي نالا برابر عجيب آهن پر انهن نالن پويان ڪو نه ڪو واقعو ضرور آهي. ”اوچتو“ ڦاٽ درياهه جي اوچتي ڪور سان رات وچ ۾ ٺهيو، ”روڙو“ معنيٰ اها جاءِ جتان درياهه روڙ ڪئي. ساڳي طرح مُٽڻي معنيٰ جتان پاڻي سمنڊ ڪجهه ڇوڙ ٿي ڪيو. تازن سالن ۾ درياهه جو ڪجهه پاڻي مَل، واڙي ۽ ترڇاڻ ڍورن مان وهي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو رهيو آهي پر ايندڙ سال ڪٿان رخ ڪندو؟ ان بابت ڪا به اڳڪٿي ڪري نه ٿي سگهجي.

ڊيلٽا واري علائقي کان مٿي، پاڻيءَ جي وهڪري کي درياهه سڏجي ٿو. سنڌيءَ ۾ درياهه معنيٰ مٺي پاڻي جو وهڪرو، پر هتي ڊيلٽا ۾ سمنڊ جي کارين کي به درياهه چون ٿا_ پوءِ کڻي ان مان مٺي پاڻيءَ جو لنگهه هجي يا نه ڊيلٽا ۾ هر کاريءَ کي درياهه چون ٿا. ان جو سبب ان کان سواءِ ٻيو ناهي ته اهي کاريون تاريخ ۾ ڪڏهن نه ڪڏهن مٺي پاڻيءَ جا وهڪرا هئا، جن مان پاڻي سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندو هو. وقت سان درياهه رخ مٽائيندو رهيو پر سامونڊي کارين ۾ تبديل ٿيل درياهي وهڪرا ”درياهه“ ئي سڏبا رهيا.

اسان کارين ۽ ڍورن جا نالا جمع ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي: روڙو، اوچتو مُٽڻي، گهوڙو، حجامڙو، ترڇاڻ، دبو، ڦِٽي، ڪديرو، ڪورنگي، گسري، منهوڙو، کاهي، کڏي، وڏي کڏي، راهو، دونهين واري، مل، سنهڙي، ڪانهر، ڪاجهر، واڙي، سِر ... اسان ڳڻي ڳڻي ٿڪجي پياسين. کارين ۽ ڍورن جي ڄار ۽ انهن جي هڪ ٻئي مان ڳانڍاپن اسان کي ائين منجهائي وڌو جيئن ڪو ڳوٺاڻو ڪراچيءَ جي روڊن رستن ۾ منجهي پوي. سڀ کاريون هڪ جهڙيون! بس ڪي وڏيون ته ڪي ننڍيون_ ڪي وڃي سمنڊ کان نڪرن ته ڪي وري ور وڪڙ کائي ڪٿي بند ٿيو وڃن_ ڪن ڪن کارين مان وري ننڍڙي نالي نڪري، ڪنهن ٻئي کاريءَ ۾ وڃيو پوي.

اسان ٿلهي ليکي انهن کارين جي ڳڻپ ڪئي جيڪي هندستان جي سرحد کان شروع پئي ٿيون. گهٽ ۾ گهٽ ويهارو کن نالا هڪ ترتيب ۾ آڻي سگهياسين. اوڀر ڏکڻ ۾ سڀ کان پهرين سير کاري آهي جنهن جو پريون ڀر هندستان ۾ آهي ۽ اوريون پاڪستان ۾، ان کان پوءِ کارڪ، ڪوچي واڙي، ڪاجهر، مل، ڪانهر، آڌياڙي، سنهڙي، گهوڙو، کوبر، قلندري، مٽڻي ترڇاڻ، حجامڙو، ڇاڻ، دبو، پئٽاڻي، کاهي، وڏي کڏي، ننڍي کڏي، ڦٽي، ڪورنگي گسري ۽ منهوڙو آهن. ڦٽي کاري اڃا ٽن کارين ۾ ورهايل آهي گهارو، چارو ۽ ڪويرو. ڪورنگي کاري به انهن جو ئي حصو آهي. انهن سڀني گسري ڪريڪ جو تعلق سنڌو ڊيلٽا سان نالي ماتر آهي ڇو ته اها کاري اصل ۾ ملير نديءَ جو ڇوڙ آهي، جنهن ۾ ڪراچي ڊويزن جون برساتي نديون ڇوڙ ڪن ٿيون. اهي برساتي نديون گديجي، مول، جرندو، نئه بازار ۽ ڪجهه ٻيون آهن جيڪي گڏجي ملير نديءَ ۾ پون ٿيون.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

درياهه ۽ کاريون ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
درياهه ۽ کاريون
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون