Bootstrap Example
درگاهه بابا فريد : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-20
داخلا نمبر 156
عنوان درگاهه بابا فريد
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1337
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1261.11.26-Hijree

حضرت خواجه غلام فريد ولادت: 26 ذوالقعد 1261- وصال: 7 ربيع الثاني 1319 هه


1319.04.07-Hijree

حضرت خواجه غلام فريد ولادت: 26 ذوالقعد 1261- وصال: 7 ربيع الثاني 1319 هه


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

درگاهه بابا فريد جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

درگاهه بابا فريد - مان نڪتل ٻيون شاخون-

درگاهه بابا فريد


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

درگاهه بابا فريد



مان اڪثر سوچيندو آهيان ته اهو شاعر ڪيڏو خوش قسمت آهي جنهن جي شاعريءَ کي سٺو ڳائڻو ملي وڃي ”ميڏا عشق وي تون ... ايمان وي تون“ پٺاڻي خان ڳايو هو. ڇا ڪلام سگهارو آهي يا پٺاڻي خان ڪلام کي ائين ڳائي ان جي عمر وڌائي آهي. هيءُ ته ڪو وڏو علمي بحث ٿي سگهي ٿو. مان سمجهان ٿو ته ”ميڏا عشق وي تون“ ڪلام چوڻ مهل بابا فريد پنهنجو وجود ڪائنات ۾ تحليل ڪري ڇڏيو هوندو ۽ پوءِ انساني شعور آڪاش واڻيءَ وانگر گونجيو هوندو. بابا فريد جي مريدن فقط ايترو ڏٺو هوندو ته مرشد بيخوديءَ ۾ ڪجهه ڀڻڪيو آهي. هنن اهي لفظ تحرير ڪري ورتا هوندا. مان اهو ته نٿو چئي سگهان ته جنهن شخص اهو ڪلام قلمبند ڪيو تنهن ڪائنات ۽ ماڻهوءَ جي رشتي کي سمجهيو به هوندو يا نه، پر ايترو ضرور چئي سگهجي ٿو ته پٺاڻي خان اها آڪاش واڻي ٻڌي هوندي. هر ڪَن آڪاش واڻي نه جهٽيندو آهي بلڪل ائين جيئن هر ماڻهو راڳ نه سمجهندو آهي. راڳ ٻڌڻ هڪ ڳالهه آهي ۽ راڳ سمجهڻ ٻي ڳالهه آهي.

مٺڻ ڪوٽ ويندي جيپ ۾ اها ئي ڪيسٽ وڄي رهي هئي. اسان صوفي ناهيون. اسان نه ڪڏهن ڌمال وڌي آهي، نه راڳ ڳايو آهي، نه سُر ڇيڙيو آهي، نه ساز تي اسان جون آڱريون ڦٿڪيون آهن. اسان رڳو ڀٽائي پڙهيو آهي ۽ سنڌ جي ڌرتيءَ تي جنم ورتو آهي. سنڌوءَ جو پاڻي پيتو آهي ۽ مندر مستيون ڏٺيون آهن. هائو! اسان جدلياتي ماديت ۽ فزڪس به پڙهي آهي. پر اسان کي اها خبر نه ٿي پوي ته ڪن ڪن هنڌن تي اسان بيخود ڇو ٿي ويندا آهيون!

جڏهن بابا فريد ’تون‘ چوي ٿو، جڏهن سائين مرنا جو يڪتارو ’تون ...تون‘ ڪري ٿو، جڏهن ڪو سِر سجدي ۾ وڃي ٿو، جڏهن ڪنهن مندر ۾ گهنٽيون وڄن ٿيون ۽ جڏهن ڪو عاشق ڪنهن چمڪندڙ پيشاني جو مکڙو ڏسي دل جهلي ويهي رهي ٿو ... انهن ڪيفيتن ۾ ڪهڙو فرق آهي؟ جيڏي پنهنجائپ ۽ سڪون پاڻ کي ڀٽائيءَ، سچل ۽ شاهه عنايت جي درگاهن تي ملي ٿو اوترو ٻين درگاهن تي ڇو نه ٿو ملي؟ ڀٽائيءَ جي راڳن ۽ سُرن ۾ موجود دانهن ۽ قلندر جي اڱڻ تي بي خود ماڻهن جي ڌمال ۾ ڪهڙو فرق آهي؟ اسان کي ڪنهن بادشاهه جي پراڻي محل بدران مُهين جي دڙي جا کنڊر ڇو ٿا ڇڪين؟ اسان ڪنهن کي ٿا ڳوليون؟ ڪنهن ٻئي کي يا پنهنجو پاڻ کي؟ ڇا اسان جي ڳولا ڪنهن انت تائين پهچندي؟

سنڌو ياترا دوران مون ڪيئي درگاهون ڏٺيون پر پنهنجائپ جو احساس ڪٿي ڪو نه ٿيو. خبر ناهي ڇو اڄ دل کي تسلي هئي. بابا فريد جي درگاهه ڏانهن ويندي ڪجهه اهڙي ڪيفيت هئي جيئن ڀٽائيءَ جي ڪنهن ويجهي دوست ڏانهن ويندا هجون. مون پنهنجي داخلي ڪيفيت ظاهر ڪرڻ لاءِ انور ڏانهن ڏٺو، ”ڇا ٿو سمجهين بابافريد، ڀٽائيءَ جي فقيرن کي آشيرواد ڏيندو؟“

”ڏسجي!“ انور چيو.

اسان شهر جو چڪر هنيو، هڪ دڪان تان بابا فريد جي ڪلام جو مجموعو ورتو ۽ سندس تصوير پڻ ورتي. ننڍڙو پر سٻاجهڙو شهر. ننڍڙي بازار مان ٿيندا درگاهه جي وڏي درتي بيٺاسون. ڪئمرائن ۽ اکين منظر محفوظ ڪيا. وڏي در کان پوءِ وڏو شاهي پڌر، پڌر جي کاٻي طرف درگاهه جي شاندار عمارت. ڪاشي ۽ ڪاٺ تي اڪر جو ڪم. اڪريل ڪاٺ جي دروازن سان هيڏو سارو ڪشادو ورانڊو ۽ ورانڊي جي پويان ٻه اوچا گنبذ. مرڪزي وڏي گنبذ تي نيري ڪاشيءَ سان اڇي رنگ جو استعمال. ڀر واري گنبذ تي ڦِڪي ۽ نيري ڪاشيءَ جو ميلاپ.

وڏو در اُڪري اندر ٿياسون ته ڪو همراهه ٽيم جي سڀني ميمبرن کي گلن جا هار وجهي تڪڙو تڪڙو نڪتو هليو ويو، مڙي ڏٺوسين ٿو ته اهو شخص پڌر جو ٻاهريون وڏو در ٽپي، پيرن ۾ بوٽ وجهي ماڻهن ۾ گم ٿي ويو. محمد علي ۽ ڪريم پڌر ۾ بيهي ڪاشيءَ جي رنگين گلڪاريءَ کي ڪئمرائن ۾ محفوظ ڪري ڇڏيو. محمد عليءَ چيو، ”ڪهڙو پئنل ڇڏي ڪهڙي جا فوٽو ڇڪيان! سڀ هڪٻئي کان مختلف ۽ نوان آهن.“

ورانڊي ۾ اندر ساڄي ڪنڊ ۾ هڪ ڳرو مڙس گاديءَ تي ويٺو هو. چپن تي مرڪ، نراڙ تي اطمينان ۽ هٿن ۾ وٽجندڙ سَڳا. سندس آڏو پنج ڇهه مريد باادب ويٺا هئا. اسان به باادب ٿي ويٺاسون. ٺيڪ ان مهل هڪ مريد ڪرمنڊل ۾ کير آندو. گادي نشين سڳا وٽي پورا ڪيا.جڏهن اسان کان اڳ ويٺل مريد وٽيل ڌاڳا وٺيهڪ هڪ ٿي اُٿي ويا تڏهن گادي نشين رومال ۾ ويڙهيل هڪ وٽي ڪڍي ان ۾ کير اوتيو ۽ اسان سڀني کي کير وٽيون پيارڻ کانپوءِ ڳالهائڻ لاءِ چپ مس چوريائين ته هڪ فقير سڀني جي آڏو مٺن چانورن جونٿالهيون رکي ويو. چانورن مان ٻاڦ پئي اٿي. اسان پتڻ تان نيرن ڪرڻ کان سواءِ نڪتا هئاسون. انور مونڏانهن ڏٺو ۽ مون هن ڏانهن. خبر ناهي ته سندس ذهن ۾ ڇا پئي هليو، پر مون کانئس اکين ئي اکين ۾ پڇيو هو، ”ڇا اهو سڀ آشيرواد ناهي؟“آشيرواد وٺي مقبري ۾ آياسين. گنبذ جي هيٺان وچولي اوچائيءَ جي ٿلهي کي سنگ مرمر جو ڪٽهڙو ڏنل هو جنهن ۾ خواجه فريد جي ويجهن جون قبرون هيون. ٿلهي جي اتر اولهه ڪنڊ واري قبر بابا فريد جي آهي. سيرانديءَ کان لڳل تختيءَ تي لکيل هو،

حضرت خواجه غلام فريد

ولادت: 26 ذوالقعد 1261- وصال: 7 ربيع الثاني 1319 هه

گادي نشين کان حال احوال وٺي ٻاهر نڪتاسين ته پڌر تان دانهن ٻڌڻ ۾ آئي. ڪٿان ڪو سائين فريد جو فقير اچي نڪتو هو. آڱريون ساز تي چُري رهيون هيون ۽ آلاپ شايد روهيءَ تائين پئي ويو.

”نه يار ملدا، نه موت هي آوي ...“

فقير اِها ئي هڪ سٽ اٽڪل 10-15 منٽن تائين ’خيال‘ جي انداز ۾ پئي ڳاتي. فراق جا اهي ئي ڦٽ آهن جن سان ڀٽائيءَ جو سڄو رسالو ٽمٽار آهي.

ڀٽائيءَ جو عشق ٿر ۽ ملير سان هو. بابا فريد جو عشق روهيءَ سان. ڀٽائيءَ ملير جي مارو لوڪن، ولين، ڏٿ ۽ پيروئن کي ڳايو آهي ته بابا فريد به روهيءَ جي پکين، ڪڇن، ٻوٽن ۽ واريءَ سان عشق ڪيو آهي. ٻنهي ۾ هڪ ٻي هڪجهڙائي به آهي. ٻنهي کي مجازي عشق لڳو ۽ شاعري تڙپي اٿي. بابا فريد روهيءَ ۾ جنهن هنڌ رهندو هو اتي هڪ کوهه سان جنت بيبي پاڻي ڀرڻ ايندي هئي. بابا فريد روهيءَ ۾ 18 سال رياض ڪيو ۽ پاڻ کي صحرا ۾ ضم ڪري ڇڏيائين. بابا فريد کي جنت بيبي جو هٿ سولو نه مليو جڏهن مائٽي گهري وئي تڏهن برادرين جا مسئلا کڙا ٿي ويا. جنت بيبي جو قبيلو ’لاڙ‘ هو.

روايت آهي ته جڏهن رشتي کان انڪار ٿيو ته بابا فريد چاچڙان موٽي آيو، پويان روهيءَ ۾ سخت گرمي ۽ ڏڪر پيو ته جنت بيبيءَ جو ڀاءُ بيبي کي پاڻ اُٺ تي ويهاري وٺي آيو. روايتون آهن ته بابا فريد جي دعا سان روهيءَ ۾ مينهن پوندو هو. روهيءَ جا ماڻهو اڄ به سمجهن ٿا ته بابا فريد روهيءَ ۾ هلندو ڦرندو ٿو وتي.

بابافريد جو مسلڪ چشته آهي. سندس شجرو ٻئي خليفي حضرت عمر رضه سان ڳنڍيل سمجهيو وڃي ٿو، اها ٻي ڳالهه آهي ته بابا فريد جا وڏا ٺٽي کان لڏي وڃي چاچڙان ويٺا. روايت آهي ته بابا فريد چار شاديون ڪيون. انهن بيبين جون قبرون به اتي ئي آهن، پر فقيرن انهن مان روهيءَ واري جنت بيبيءَ جي قبر جي نشاندهي نٿا ڪن. بابا فريد جو عرس هر سال 7- ربيع الثاني کان شروع ٿئي ٿو. جڏهن ته هتي مدفون ٻين اَٺن درويشن جا به ميلا لڳن ٿا.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

درگاهه بابا فريد ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
درگاهه بابا فريد
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون