Bootstrap Example
ديرو اسماعيل خان : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-19
داخلا نمبر 114
عنوان ديرو اسماعيل خان
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1221
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1882.00.00-A.D

ديرو اسماعيل خان، لڳ ڀڳ چار سؤ سال پراڻو (سورهين صديءَ جو) شهر آهي. مقامي زبان ۾ ديرو معنيٰ ٿاڪ، ڪئمپ يا چوڪي آهي. 1882ع ڌاري شهر جي آبادي 23 هزار هئي.


1974.00.00-A.D

ڊي آءِ خان ۾ 1974ع ۾ گومل يونيورسٽي قائم ٿي ته ماڻهو ٽِڙي پيا. هڪ هزار ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هن يونيورسٽيءَ مان ماڻهن کي وڏيون اميدون آهن، ان ڪري استاد، شاگرد ۽ شهري وڏي جذبي سان اداري جي ترقي، ساک ۽ مقصد جي ڪمن ۾ جنبي ويا. پاڪستان جي هر يونيورسٽي سياست جو ڳڙهه ٿي چڪي آهي، هر هنڌان خودڪار هٿيارن جا ٺڪاءَ ٻڌا ويا آهن پر گومل يونيورسٽي اڃا تائين بچيل آهي. ڪاش سڀ يونيورسٽيون پرامن تعليمي ادارا بڻجي وڃن.


1540.00.00-A.D

ڊي آءِ خان ۾ 1974ع ۾ گومل يونيورسٽي قائم ٿي ته ماڻهو ٽِڙي پيا. هڪ هزار ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هن يونيورسٽيءَ مان ماڻهن کي وڏيون اميدون آهن، ان ڪري استاد، شاگرد ۽ شهري وڏي جذبي سان اداري جي ترقي، ساک ۽ مقصد جي ڪمن ۾ جنبي ويا. پاڪستان جي هر يونيورسٽي سياست جو ڳڙهه ٿي چڪي آهي، هر هنڌان خودڪار هٿيارن جا ٺڪاءَ ٻڌا ويا آهن پر گومل يونيورسٽي اڃا تائين بچيل آهي. ڪاش سڀ يونيورسٽيون پرامن تعليمي ادارا بڻجي وڃن.


1823.00.00-A.D

ڊي آءِ خان ۾ 1974ع ۾ گومل يونيورسٽي قائم ٿي ته ماڻهو ٽِڙي پيا. هڪ هزار ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هن يونيورسٽيءَ مان ماڻهن کي وڏيون اميدون آهن، ان ڪري استاد، شاگرد ۽ شهري وڏي جذبي سان اداري جي ترقي، ساک ۽ مقصد جي ڪمن ۾ جنبي ويا. پاڪستان جي هر يونيورسٽي سياست جو ڳڙهه ٿي چڪي آهي، هر هنڌان خودڪار هٿيارن جا ٺڪاءَ ٻڌا ويا آهن پر گومل يونيورسٽي اڃا تائين بچيل آهي. ڪاش سڀ يونيورسٽيون پرامن تعليمي ادارا بڻجي وڃن.


1985.00.00-A.D

ڊي آءِ خان ۾ 1974ع ۾ گومل يونيورسٽي قائم ٿي ته ماڻهو ٽِڙي پيا. هڪ هزار ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هن يونيورسٽيءَ مان ماڻهن کي وڏيون اميدون آهن، ان ڪري استاد، شاگرد ۽ شهري وڏي جذبي سان اداري جي ترقي، ساک ۽ مقصد جي ڪمن ۾ جنبي ويا. پاڪستان جي هر يونيورسٽي سياست جو ڳڙهه ٿي چڪي آهي، هر هنڌان خودڪار هٿيارن جا ٺڪاءَ ٻڌا ويا آهن پر گومل يونيورسٽي اڃا تائين بچيل آهي. ڪاش سڀ يونيورسٽيون پرامن تعليمي ادارا بڻجي وڃن.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ديرو اسماعيل خان جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ديرو اسماعيل خان - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ديرو اسماعيل خان


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

ديرو اسماعيل خان

جيڪڏهن ديري اسماعيل خان ۽ ديري دريا خان جي وچ ۾ سال ڏيڍ اڳ ٺهيل پل هٽائي ڇڏجي، ته ديرو اسماعيل خان هڪ اهڙو ڏورانهون شهر ٿي پوندو، جنهن جي ويجهو ٻيو ڪوبه وڏو شهر ناهي. هتي ريلوي اسٽيشن به ناهي، البت هوائي اڏو ۽ رات ڏينهن ڪم ڪندڙ ٽيليگراف آفيس موجود آهي. ديرو اسماعيل خان سرحد صوبي جو شهر آهي، جڏهن ته درياهه جي ٻئي ڀر ديرو دريا خان پنجاب جو حصو آهي. ٻنهي شهرن ۽ پري پري تائين ٻهراڙين جي ٻولي سرائيڪي آهي. البت ديري اسماعيل خان ۾ پشتو ڳالهائيندڙ به آهن.
ديري اسماعيل خان کان اولهه طرف 70-80 ڪلو ميٽرن تائين پکڙيل برپٽ کي ”دامن“ چون ٿا، جيڪا اصل ۾ سليمان جبل جي ڪڇ آهي. ان ”ڪاڇي“ واري علائقي ۾ آباديءَ جي ڪا به صورت ناهي، سواءِ برساتي ندين جي، جڏهن مينهن پوي تڏهن جابلو نديون سنڌ جي نئه گاج وانگر ڪڙڪاٽ ڪيو لهن ۽ دامن جي مختلف حصن مان پکڙجي يا پنهنجي لاءِ مقرر ڪيل واٽن تان ٿيندو اچي سنڌوءَ ۾ پون. اهو پاڻي مقدار ۾ 5-10 هزار ڪيوسڪ کن ٿئي. چون ٿا ته انگريزن جي دور ۾ ان پاڻيءَ کي ڪنٽرول ۾ آڻي پوک لاءِ استعمال ڪيو ويندو هو، اهو سرشتو ”رود ڪوهِي“ سڄو ٿي ويو. مقامي ماڻهن جو مطالبو آهي ته اهو جابلو پاڻي جهلي ان کي ٺيڪ طرح چئنلائيز ڪيو وڃي، ڪوهه سليمان جو دامن ڏسي مون کي کيرٿر جو ڪاڇو ۽ ڪوهستان ياد اچن ٿا، جتان جا ماڻهو به ساڳئي قسم جو مطالبو ڪندا رهندا آهن.
دامن جو زمينون ڏاڍيون ڀليون آهن پر پاڻي ڪونهي. جر جو پاڻي ڪافي هيٺ آهي. جن جاين تي بجلي پهتي آهي يا جتان واهه لنگهي ٿو چڱي پوک ٿئي ٿي. پر اڪثريت کي برساتن جو انتظار ڪرڻو پوي ٿو. سندن نگاهون هميشه آڪاس ۾ آهن. ٽيوب ويل هڻڻ غريبن جي وس جي ڳالهه ڪانهي. مون ڏاڍي شدت سان محسوس ڪيو آهي ته جتي جتي سرائيڪي لوڪ رهن ٿا اتي پاڻي ته ٺهيو ٻيا ترقياتي ڪم به نه ٿيڻ جي برابر آهن ۽ جتي جتي پنجابي لوڪ آهن، اتي ترقياتي رٿائون زورن تي آهن. ائين ڇو آهي؟ صرف ايترو چوڻ ته جاگرافيائي حالتون سازگار آهن يا ناهن، مناسب نٿو لڳي. صرف اهو چوڻ ته سرائيڪي لوڪ محنت نٿا ڪن، اهو به غلط آهي. ڇا هتي انگريزن واري زماني جو رودڪوهِي سرشتو ٻيهر جيئاري نٿو سگهجي؟
ديرو اسماعيل خان، لڳ ڀڳ چار سؤ سال پراڻو (سورهين صديءَ جو) شهر آهي. مقامي زبان ۾ ديرو معنيٰ ٿاڪ، ڪئمپ يا چوڪي آهي. 1882ع ڌاري شهر جي آبادي 23 هزار هئي.
ڊي آءِ خان ۾ 1974ع ۾ گومل يونيورسٽي قائم ٿي ته ماڻهو ٽِڙي پيا. هڪ هزار ايڪڙن جي ايراضيءَ تي پکڙيل هن يونيورسٽيءَ مان ماڻهن کي وڏيون اميدون آهن، ان ڪري استاد، شاگرد ۽ شهري وڏي جذبي سان اداري جي ترقي، ساک ۽ مقصد جي ڪمن ۾ جنبي ويا. پاڪستان جي هر يونيورسٽي سياست جو ڳڙهه ٿي چڪي آهي، هر هنڌان خودڪار هٿيارن جا ٺڪاءَ ٻڌا ويا آهن پر گومل يونيورسٽي اڃا تائين بچيل آهي. ڪاش سڀ يونيورسٽيون پرامن تعليمي ادارا بڻجي وڃن.
لفظ ”ڊيره“ سنڌي لفظ ”ديرو“ جي برابر آهي، جيڪو سنڌ جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ سمجهيو وڃي ٿو. لاڙڪاڻي طرف رتو ديرو، نئون ديرو مشهور شهر آهن. اسماعيل خان، جنهنجي نالي پٺيان شهر قائم آهي اصل ۾ افغانستان کان آيل بلوچ هو. سند س ٻه ڀائر ٻيا به هئا، غازي خان ۽ دريا خان، ٽنهي ڀائرن جدا جدا جاين تي پنهنجا ديرا ڄمايا. هي اهو دور آهي جڏهن بلوچن مڪران، قلات، چاغي ۽ سبيءَ کان سنڌوءَ طرف لڏپلاڻ ڪئي. ان وقت ملتان تي لانگاهه سلطان حسين جي حڪومت هئي. هو بلوچن جي اُٿل کي روڪي نه سگهيو تنهنڪري اهو علائقو هوت بلوچ سردار سهراب خان دودائيءَ کي جاگير ڪري ڏنائين. غازي خان، اسماعيل خان ۽ فتح خان سندس پٽ هئا. هي بلوچ ڀائر 1540ع ڌاري شير شاهه جا همعصر آهن. هوريان هوريان اهي ديرا ٽنهي ڀائرن جي نالي سان مشهور ٿي ويا. ديرو دريا خان ته اسان اڄ منجهند ڌاري درياهه جي هُن ڪپ تي ڏسي آيا آهيون، جيڪو ديري اسماعيل خان جي ڀيٽ ۾ تمام ننڍو شهر آهي.هاڻوڪو ديرو اسماعيل خان 1823ع کان پوءِ جو آهي. اصل شهر ساڳئي سال وڏي ٻوڏ ۾ تباهه ٿي ويو هو.
ڪوهه سليمان جي دامن ۾ برساتي ندين جو زبردست ڄار آهي. سچ پچ به جيڪڏهن انهن تي بند ٻڌا وڃن ته هڪ طرف جر ۾ پاڻيءَ جو ذخيرو وڌندو ته ٻئي طرف ڪوهه سليمان جو ڪاڇو آباد ٿي ويندو. هيءَ تمام ڀليون زمينون آهن فقط پاڻيءَ جي ضرورت اٿن. مکيه نو ندين جا نالا ڪجهه هن ريت آهن، تڪ وارا، لُوڻي (جنهن جي ڪنڌيءَ تي ڪُلاچي شهر آهي). سَوا (Sawa)، کورا (Khora) (جيڪا تخت سليمان وٽان لهي ٿي) ۽ گاجستان. اهي جابلو ڍورا وڌ ۾ وڌ 3379 ميٽرن کان گهٽ ۾ گهٽ 900 ميٽرن جي اوچاين تان لهن ٿا. سنڌ ۾ ڪا به نئه ايتري اوچائيءَ تان نٿي لهي. ڊيآءِ خان ۽ تونئسه بئراج جي وچ ۾ بيشمار ڍورا سهي پر سروي آف پاڪستان جي نقشي گهٽ ۾ گهٽ ٽن ڍورن جا نالا لوڻي (Luni) لکيل آهن. پهرين لوڻي نئه، ڪلاچيءَ کان ٿي، ڊيآءِ خان جي اولهه ڏکڻ کان لنگهي، سنڌوءَ ۾ پوي ٿي. ٻي لوڻي نئه، نئه سَوا جي پڇڙي آهي ۽ ٽين لوڻي، ضلعي لورالائي کان شروع ٿي ديري غازي خان کان لنگهي، تونئسه شهر وٽ سانگهر (Sanghar) جي نالي سان سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي. سنڌ ۾ لوڻي نالي هڪ ماڳ حيدرآباد ۽ ڪراچيءَ وچ ۾ سپر هاءِ وي تي نئه بارڻ جي ڪنڌيءَ تي آهي. اِتي ٽالپرن سان منسوب هڪ ڦٽل ڪچي قلعي جا نشان آهن.
ديري اسماعيل خان جي پتڻ تي درياهي آگٻوٽ انگريزن جي دور جي يادگار طور بيٺو آهي. هيءُ ڊبل اسٽوري شاهي آگبوٽ پنهنجي جاءِ تان عام طور تي چوريو پوريو نٿو وڃي. مقرر ٿيل سرڪاري عملي جي دعوا آهي ته، آگٻوٽ چالو حالت ۾ آهي. ديري اسماعيل خان کان ديري دريا خان لاءِ مسافر کڻندڙ، مسافر لانچون واري واري سان آگٻوٽ سان لڳي بيهن ٿيون. مسافر لانچ تان لهي بيٺل آگٻوٽ تي هڪ پاسي کان چڙهي ٻئي پاسي پتڻ تي لهي اڳتي هليا وڃن ٿا. ساڳيءَ طرح دريا خان ويندڙ مسافر، پهتل لانچ ۾ چڙهي روانا ٿين ٿا. مسافر پاڻ سان گهڻو ئي سامان کڻن ٿا. کير جون ٽانڪيون، رڍون ٻڪريون، سائيڪلون، کٽون، هٿ هنرن جو سامان، هنڌ بسترا ۽ ٻيو گهڻو ڪجهه. درياهه جي سير ساڄي ڪنڌيءَ کي ويجهي آهي، جنهن ڪري ديري اسماعيل خان جو حفاظتي بند چڱو مضبوط آهي. بند جو فائدو وٺي درياهه جي ڪنڌيءَ کي باغن ۽ هوٽلن جي ذريعي چڱي پڪنڪ ماڳ طور ترقي ڏياري وئي آهي. جيتوڻيڪ ڊيآءِ خان چڱو قدامت پسند شهر آهي، تڏهن به ڪي ڪٽنب ٻارن ٻچن سميت درياهه جو جاهه جلال ڏسڻ اچن ٿا. يقيناً اونهاري جي مند ۾ درياهه جو مزو ئي ٻيو هوندو، ان صورت ۾ هيءُ درياهه پار ڪرڻ ڏاڍو خطرناڪ هوندو.(تازو ئي مئي 1992ع ۾ هڪ اسٽيمر سيِر ۾ مسافرن سميت ٻڏي ويو).
آگٻوٽ جو نالو ايس ايس جهلم آهي. هڪ ڇيڙي کان ٻئي ڇيڙي تائين ڊيگهه 100 فٽ اٿس. هيء




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

ديرو اسماعيل خان ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
تاريخ جاگرافي
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون