Bootstrap Example
رني ڪوٽ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-26
داخلا نمبر 284
عنوان رني ڪوٽ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1305
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

رني ڪوٽ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

رني ڪوٽ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

رني ڪوٽ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

رني ڪوٽ



تاج صحرائيءَ جون اکيون هيٺ زمين ۾ ڪجهه ڳولينديون رهيون، باقي سڀني جون اکيون رني ڪوٽ جي ديوارن جا ٻيا ڇيڙا ڳولڻ لاءِ انهن جو پيڇو ڪنديون رهيون. مون ڏٺو ته تاج صحرائي ڌرتيءَ تان پٿر جو هڪ بليڊ کنيو، جيڪو تاريخ کان اڳ واري زماني ۾، قديم ماڻهو هن لاءِ ڇڏي ويا هئا. صحرائي صاحب بليڊ اٿلائي پٿلائي ڏٺو، سندس اکيون چمڪيون، هن پنهنجي خاص انداز ۾ ڪنڌ لوڏيو ۽ ماٺ ميٺ ۾ بليڊ قميص جي کيسي ۾ وجهي ڇڏيو ۽ ڪنهن سان به ڳالهه نه ڪئي.

هن پائنٽ تان وڊيو گرافي ۽ فوٽو گرافي مڪمل ٿي، جيپن جو قافلو مرڪزي قلعي ”ميري“ چُرڻ شروع ڪيو. اڳئين جيپ جو ڊرائيور نئه جي پيٽ ۾ جيپ لاءِ وڏي هوشياريءَ سان ٻئي ڀر نڪري ويو، پر پوئين جيپ جا ڦيٿا نئه جي پيٽ ۾، واريءَ ۾ ڦاسي پيا. لڳ ڀڳ اڌ ڪلاڪ جي جدوجهد کان پوءِ ڦيٿا آزاد ٿيا. جيپن ٽي ڀيرا نئه جو پيٽ پار ڪيو، هڪ ڀيرو واريءَ مان ۽ ٻه ڀيرا پاڻي مان. اهو پاڻي هڪ قدرتي چشمي جو آهي جيڪو قلعي جي حدن مان ڦٽي، اٽڪل پنج ڇهه ميل پنڌ ڪري، قلعي جي حدن ۾ ئي زمين ۾ گهڙي وڃي ٿو.

مِيريءَ کان اولهه ۾ مٿي جبل تي، شير ڳڙهه قلعو آسمان سان مٿو گسائيندو نظر اچي ٿو. شير ڳڙهه ڪنهن جادو گهر جي طلسمي قلعي جي ڏِک ڏئي ٿو. ميري 500 فوٽ بلند ٽڪري تي ٺهيل آهي، جڏهن ته شير ڳڙهه جي اوچائي ڏيڍ هزار فوٽن کان گهٽ ناهي. ڪو به ماڻهو سڌي پٽي تي هڪ هڪ فوٽ جا ڏيڍ هزار قدم منٽن ۾ هڻي پورا ڪندو پر شير ڳڙهه تائين پهچڻ ۾ کيس مُنو ڪلاڪ لڳي ويندو.

ڪئمرائن پنهنجو ڪم پورو ڪيو ته ٽيم واپس موٽي. سيوهڻ جي اسسٽنٽ ڪمشنر صديق ميمڻ سن پهچڻ مهل، انڊس هاءِ وي تي پنهنجي جيپ جهلي، موڪلايو ۽ واپس سيوهڻ طرف روانو ٿي ويو. اسان جي جيپ ڏکڻ طرف ڊوڙ ڀري. اسان کي هاڻي ڄامشوري پهچڻ جي ڳڻتي هئي. هر قيمت تي سج لهڻ کان اڳ انڊس هاءِ وي جو سفر مڪمل ڪرڻو هو.

ٽيم، پنهنجو اڄوڪو ڪم مڪمل ڪري چڪي هئي پر مون وٽ رني ڪوٽ جا ڪجهه ٻيا تفصيل به آهن جيڪي هيتري مختصر وقت ۾ هٿ اچي نٿي سگهيا. قلعي جي تفصيلي معائني ۽ تاريخي حوالن کي آڏو رکي مون ڪي ذاتي رايا قائم ڪيا آهن. انهن مان ڪي تفصيل ”رني ڪوٽ_ تاريخ ۽ جاگرافيائي پس منظر ۾“ جي عنوان هيٺ ڪتاب ۾ ڏيئي چڪو آهيان. مختصر طور تي ايترو ورجائي سگهجي ٿو ته، رني ڪوٽ هن مهل دنيا ۾ بيٺل قلعن ۾ وڏي ۾ وڏو آهي. ان جي ماپ ويهه ميل ٻه فرلانگ ۽ ڪجهه فوٽ آهي. قلعي ۾ انساني هٿ جي ديوار پنج ميل آهي، باقي حصو جبلن جون اڀڪپريون آهن، جن کي ڏاڍي مهارت سان فوجي حڪمت عملي ۾ ڪتب آندو ويو آهي. انساني هٿ جي ديوار يڪي ناهي پر انهن جاين تي ٽڪرن ٽڪرن جي صورت ۾ ٻڌي وئي آهي جتان ماڻهو لنگهي سگهندا هجن.

رني ڪوٽ ۾ ٻه ننڍڙا قلعا ۽ شير ڳڙهه آهن، ٻه ننڍا ڪوٽ آهن جن مان هڪ جو نالو موهن ڪوٽ آهي ۽ اوڀر واري ديوار جي ڏاکڻئين حصي تي آهي، جنهن کي ٽالپرن جي دور ۾ مسجد ۾ تبديل ڪيو ويو. رني ڪوٽ ۾ ڪل سٺ برج ۽ چار پُليون هيون، جڏهن ته نئه جي ڪنڌيءَ تي يا ڀرپاسي ۾ چئن پنجن هنڌن تي انساني آبادين جا نشان آهن. سڀ کان قديم آبادي، پٿر جي دور جي ٿي سگهي ٿي، جڏهن ته پڇاڙ ڪا آثار ٽالپرن جا آهن. اڄڪلهه گبولن جو هڪ ننڍو ڳوٺ رني ڪوٽ ۾ آباد آهي ۽ چشمي جي پاڻيءَ تي سنهي ٿلهي پوک ڪري ٿو. رني ڪوٽ ۾ اندر چار قبرستان آهن جن مان هڪ ٽيهارو کن فوٽن جي ڊگهي قبر ڪنهن گمنام اصحابيءَ جي ٻڌائي وڃي ٿي. جيئن ته قلعي جي لڌل آثارن مان ڪو به رانديڪو، چُوٿي ۽ عورتن جا زيور يا اهڙو ئي ڪو ٻيو ٺڪراٽو نٿو ملي تنهن ڪري ان شڪ کي هٿي ملي ٿي ته قلعي ۾ يا ته شهري آبادي نه هئي يا وري اتي ڪا وڏي آبادي نه هئي. منهنجي راءِ آهي ته رني ڪوٽ بنيادي طرح هڪ اهڙي فوجي ڇانوڻي ٿي سگهي ٿي جيڪا ايراني شهنشاهه دارا اول، لڳ ڀڳ پنج سؤ قبل مسيح ۾ ٺهرائي هوندي. پر پوءِ وارن وقتن يعني عربن، مغلن ۽ ٽالپرن جي دور ۾ قلعي ۾ وري وري مرمت، اضافو ۽ ڦيرڦار ڪئي وئي آهي.

رني ڪوٽ جي ديوار، ديوار چين جهڙي پر ان کان ان معاملي ۾ مختلف آهي ته رني ڪوٽ ديوار کي فقط هڪ پاسي کان حفاظتي ديوار آهي. جڏهن ته ديوار چين کي ٻنهي پاسن کان حفاظتي ديوار آهي. رني ڪوٽ وارين ديوارن جي وڌ ۾ وڌ اوچائي 30 فوٽ ۽ گهٽ ۾ گهٽ 15_12 فوٽ آهي. اڪثر ديوارون 20_18 فوٽ اوچيون آهن. سڄي رني ڪوٽ ۾ ڪٿي به ڳاڙهي يا ڪچي سر استعمال نه ٿي آهي، نه قلعن جي ديوارن ۾ ئي نه وري آبادين جي کنڊرن ۾. هر اڏاوت گهڙيل يا اڻگهڙيل پٿرن جي بلاڪن سان ڪئي وئي آهي.

قديم آثارن ۾، مُهين جي دڙي جون ٺڪريون، انساني هٿن سان گهڙيل پٿر واري دور جون غارون، پٿر جا چاقو ۽ مسلم دور جو ٺڪراٽو ملي ٿو.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

رني ڪوٽ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
اوائلي آرٽ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون