Bootstrap Example
سانگي قبيلو : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-16
داخلا نمبر 46
عنوان سانگي قبيلو
شاخ ڪٿا
پڙهيو ويو 1980
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

سانگي قبيلو جا بنياد
ڪٿا / جمال ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

سانگي قبيلو - مان نڪتل ٻيون شاخون-

سانگي قبيلو


شاخ ڪٿا
ٽوٽل صفحا7
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1--2--3--4--5--6-گذريل صفحو

سانگي قبيلو

اسين ذات جا سانگي آهيون. سانگي وڏي ۽ زورآور قوم آهي. هونئن ته سڄي سنڌ ۽ پنجاب ۾ پکڙيل آهي پر سندن ڳڙهه لاڙڪاڻو ضلعو آهي. اسانجو سردار مير صاحب سڏبو آهي، اسانجو موجوده سردار مير غلام محمد خان سانگي (جو تازو وفات ڪري ويو) سو اسانجي نامياري سردار مير غلام محمد خان سانگيءَ جو ڏوهٽو هو. ڇاڪاڻ ته کيس پٽاڻو اولاد ڪونه هو. سندس زورآوري، سخا ۽ شان مان جا قصا ڪهاڻيون مشهور آهن. لاڙڪاڻي ضلعي ۾ گهڻيون زمينون به سانگين جون آهن. ڪلهوڙا فقير جڏهن پاور ۾ آيا ۽ پيري مرشديءَ جو سلسلو شروع ڪيائون ته جيڪا ڀلي زمين ۽ باغات گهاڙ واهه جي ڪناري ڏسن ته مرشد سڳورو پڇي ته، ”اي زمين ڪنهن دي اي؟“ ته ويچارو سانگي مريد چوي ته ”سائين تساڏي ملڪيت اي“ ته مرشد سڳورو به هڪدم مريدن کي چوي ته بابا! وڃي قبضو ڪريو. پوءِ جڏهن سانگين اکيون پٽيون ته، بر ٿي بيٺا. ڪلهوڙن سان جنگيون ڪيائون. ميان شاهل محمد جي منڍي لاهي ويا جنهن جي مقبري ۾ رڳو سندس ڍڍري پوريل آهي. سندس منڍي لاهڻ وارو جلال ابڙو سانگي هو. هيءَ عام روايت زبان زد عوام آهي، تاريخي حوالو ڪونه اٿم. باقي اها تاريخي حقيقت آهي ته سمن جي حڪومت جو تختو اونڌو ٿيڻ کان پوءِ سما ابڙا لاڙ مان هجرت ڪري اتر ۾ ٽلٽيءَ کان وٺي ڳاها، شڪارپور، ويندي بلوچستان ۾ سبي ڍاڍر ۽ ڪڇي ۾ پکڙجي ويا. مونکي مرحوم سردار رند، بلوچ ۽ گهگهي ڀائي سڏيندو هو. ڇاڪاڻ ته بلوچستان جا ابڙا بلوچ سڏبا هئا، مونکي سردار محبوب علي خان مگسيءَ پاڻ چيو ته ”ادا! اسين مگسي به ابڙا آهيون، پر بلوچستان ۾ پنهنجي رياست (جهل مگسي) هئڻ سبب بلوچ سڏجون ٿا“. هينري پاٽنچر به ابڙا ۽ مگسي هڪ شاخ ۾ گڏيا آهن. تاريخي حادثات جي اٿل پٿل ۾ ايئن ٿيندو آهي. سومرا به حڪومت وڃائڻ کان پوءِ اتر طرف آيا ۽ ڌنڌن پٺيان ذاتيون سڏايائون جيئن کٽي، نيرولي، کنهنباٽي، واڍا ۽ ڊکڻ. ڊکڻ ۽ عيساڻي ته وڏا زور وارا زميندار ٿيا جن مان خان بهادر محمد پناهه ڊکڻ مشهور آهي، جڏهن سومرا ۽ سما ابڙا اتر طرف آيا ۽ طاقتور قومون ثابت ٿيا ته انهيءَ سڄي علائقي کي ٽلٽيءَ کان وٺي ڳاها (شڪارپور) تائين روپاهه جو علائقو سڏيو ويو. ان کي چانڊڪا سڏڻ غلط آهي. اهو روپاهه جو علائقو هو، جنهن ۾ سڀ، سومرا ۽ سما ابڙا هئا. خود مخدوم بلاول ۽ دولهه دريا خان ۽ سندس پٽ محمد خان، مٺڻ خان ۽ امير سارنگ اتي رهيا ۽ وڏا زميندا هئا. دولهه دريا خان جو علائقو باغبان ۽ ڳاها يا ڪاهان سڏبو هو. ڳاها نج ابڙا آهن، اهي مغلن سان وڙهندا آيا ۽ ڪڏهن به کين سک سان ويهڻ ڪونه ڏنائون. تاريخ مظهر شاهجهاني ۾ مصنف يوسف ميرڪ صاف لکيو آهي ته، سميجن ابڙن اسان کي سخت تنگ ڪيو آهي ۽ اهي ’سانگي نڀاڳا‘ به ابڙا آهن. اها مغلن جي حڪمت عملي هئي ته سانگين ابڙن جو زور ڀڃڻ لاءِ چانڊين کي وڏيون جاگيرون ڏئي روپاهه علائقي (ضلعي لاڙڪاڻو ۽ دادو) ۾ ويهاريائون ته جيئن مقامي ماڻهن جو زور ڀڃن. اهو ٽڪراءُ اڄ تائين قائم آهي. سانگي اڄ تائين بلوچن، جتوئي ۽ ڏاهاڻين سان ڪونه ٺهن ۽ هڪٻئي سان وڙهندا اچن، سانگين ۽ ابڙن جو ڪلهوڙن طرفان وڙهڻ به انهيءَ مامري جو حصو آهي جو سڀ گڏجي مغلن سان وڙهيا ۽ نيٺ کين تڙي ڪلهوڙن کي جيڪي مرشد هئا حڪومت ڏياريائون. ڪلهوڙن جو وڏي ۾ وڏو بهادر سپهه سالار شاهه بهارو به ابڙو (جهنجهي يا جهنجهڻ) هو ۽ اڄ به سندس مقبري جو گادي نشين علي اڪبر ابڙو آهي ۽ سندس مقبري جي چوڌاري دودائي تائين سانگين جا گهر ۽ زمينون موجود آهن. جلال خان ابڙو ۽ مير خان ابڙو به ڪلهوڙن جا فوجدار هئا. مير واهه، مان سمجهندو هئس ته ميرن جو کڻايل آهي پر ڪاغذ ۽ ڪتاب اٿلائڻ کان پوءِ پتو پيو ته مير واهه مير خان ابڙي جو کڻايل آهي. مولانا غلام الرسول مهر پنهنجي ڪتاب ’تاريخ ڪلهوڙا‘ ۾ ٻه ٽي دفعا ورجايو آهي ته گهاڙ واهه ڪلهوڙن کوٽايو ۽ زراعت کي زور وٺايائون. وري اتي جو اتي لکي ٿو ته گهاڙ واهه جي ٻنهي ڪپن تي سانگين ۽ ابڙن جون سر سبز ۽ شاداب زمينون ۽ باغات هئا. جيڪڏهن گهاڙ واهه کوٽايو ئي ڪلهوڙن ته ان جي ٻنهي ڪپن تي اڳواٽ ئي سانگين ۽ ابڙن جون سرسبز ۽ شاداب زمينون ۽ باغ ڪٿان آيا. مان اڳ به چئي آيو آهيان ته دولهه دريا خان واري علائقي کي چوندا ئي هئا باغبان. جا ڳالهه تاريخي ڪتابن ۾ بغير شڪ ۽ شبهي جي موجود آهي! سما، سميجا، ابڙا چنيهه (چنا) ۽ پنهور گهڻو اڳ ان علائقي ۾ زور آور زميندار ۽ سردار موجود هئا. ڏسجي ٿو ته مولانا مهر صاحب جاءِ واردات جو معائنو ئي نه ڪيو آهي نه ته عقل جو انڌو به ڏسي سگهي ٿو ته گهاڙ هڪ قدرتي نانگ وانگر ور وڪڙ کائيندڙ ڦاٽ آهي نه ڪو هٿرادو کوٽايل واهه. مان ڪو ڪلهوڙن کي گهٽ ڪونه ٿو چوان، اسان سندن حڪمت عملي، شجاعت ۽ مسلسل جدوجهد جا قائل آهيون، جن ارغونن ۽ مغلن جي ظلمن کان سنڌ کي نجات ڏياري، پر حقيقتون ته حقيقتون آهن ۽ تاريخ ۾ قلمبند آهن. لاڙڪاڻو ته اڳئي مهذب ۽ ساهه سيباڻو هئو ۽ اڄ تائين پهاڪو آهي ته ’هجيئي ناڻو ته گهم لاڙڪاڻو‘. جيتوڻيڪ سکر وڏو شهر، تجارتي مرڪز ۽ گاديءَ جو هنڌ هو ته به ان کي اها شهرت ۽ عزت نه ملي. اٽلو ٽوڪ وچان چوندا هئا، ’هل ڙي ساکرو!‘ معنيٰ واپاري ذهن وارو.
اچون ٿا تاريخي حقيقتن تي، مون ته مٿي ائين چيو آهي ته اسين ڪلهوڙن جا ٿورائتا آهيون جو اسان کي ڌارين جي غلاميءَ کان نجات ڏياريائون، پر مولانا غلام الرسول مهر ڪتاب ’تاريخ سنڌ ڪلهوڙا دور‘ جي مهاڳ ۾ لکي ٿو ته، ”بنگال ۽ دکن وانگر هي پرڳڻو (سنڌ) مرڪز يعني دهليءَ کان گهڻو پري هو تنهنڪري مرڪز کان الڳ ٿي رهڻ لاءِ ائين ڪرڻ وڌيڪ آسان هو. سنڌ جو سمورو ضابطو هونئن به اتي جي رهاڪن جي هٿن ۾ اچي چڪو هو. ان طرح سنڌ کي عملي طرح خودمختياريءَ جو درجو حاصل ٿي چڪو هو ۽ ان جي مرڪز سان وابستگي رڳو رسمي وڃي رهي هئي. سنڌ جا اهي رهاڪو ڪلهوڙا هئا، جن پيري مريدي جي ذريعي ڪافي شهرت ۽ اثر رسوخ حاصل ڪري ورتو.“
ڪلهوڙن کي سنڌ جا رهاڪو سڏي پوءِ مولانا صاحب چيو آهي ته ڪلهوڙا اصل ۾ عباسي آهن. ان لاءِ ڪو به دليل نٿو ڏئي سواءِ انهيءَ جي ته خود ٽالپرن ۽ فلاڻن فلاڻن کين عباسي ڪوٺيو آهي. ٽالپر ته سندن مريد هئا. مولانا خود پاڻ صفحي 43 ۽ 44 تي لکي ٿو ته، ”... ’مرات‘ ۽ ’جواهر‘ ٻئي تاريخون ڪلهوڙن ۽ دائودپوٽن جون لکايل آهن ۽ اهي سندن عباسيت جون دعويدار آهن، جيتوڻيڪ انهن جي پيش ڪيل شجرن کي قبول ڪري نٿو سگهجي.“
برٽن لکي ٿو ته، ڪلهوڙا اصل ۾ سنڌ جي قوم هئا ان ڪري سمجهڻ گهرجي ته هو هندن مان مسلمان ٿيا. جڏهن هن خا




ٽوٽل صفحا7
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1--2--3--4--5--6-گذريل صفحو

سانگي قبيلو ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
سانگي قبيلو