Bootstrap Example
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-26
داخلا نمبر 286
عنوان سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1247
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا - مان نڪتل ٻيون شاخون-

سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا



ڳوٺن ۾ اڃا به رواج آهي ته، ناني پوڙهي ٻارڙن کي جنن ڀوتن ۽ طلسم جي دنيا جون آکاڻيون ٻڌائيندي آهي. شهر ۾ هاڻي ناني پوڙهيءَ جي جاءِ ٽيليوزن والاري آهي ۽ جنن ڀوتن جي جاءِ تي ٿنڊر ڪيٽس، ننجا ٽرٽلس ۽ ان قسم جاٻيا سائنس فڪشن تي ٻڌل ڪارٽون پهچي ويا آهن. ناني پوڙهي ڪا نه ڪا اهڙي ڪهاڻي ضرور ٻڌائيندي آهي جنهن ۾ جادوگر پنهنجي جادوئي طاقت سان انسانن کي پنڊ پهڻ ڪري ڇڏيندو آهي.

ناني پوڙهيءَ جي جادوئي ڪهاڻيءَ ۾ انسان ۽ جانور پنڊ پهڻ ٿيندا نظر اچن ٿا پر حيرت لڳي ٿي ته ناني پوڙهيءَ وٽ ”پنڊ پهڻ“ جو سائنسي تصور ڪيئن پهتو؟ ڇا سنڌي ماڻهو سنڌ جي جبلن مان لڀجندڙ پنڊ پهڻن جي حقيقت کي سمجهن ٿا؟ مون کي سنڌ جي هر جبل ۽ ٽڪر تان پنڊ پهڻ مليا آهن: سکر، روهڙي، اروڙ، شادي شهيد، ڪوٽڏيجي، درگاهه سلطان ابراهيم اڌهم، کيرٿر، بڊو، جهانگارا، لڪي، ڪرچات، رني ڪوٽ، ڄامشورو، سورجاڻو، ڪانڀو، اِري، ڪارو، مهير، ڀنڀور، پٻ، ڪُڊ، ڪراچيءَ ۽ گنجو ٽڪر. ڪنهن به هنڌ تي بيهي ٻه چار منٽ هيڏانهن هو ڏانهن نهاربو ته ڪو نه ڪو پنڊ پاهڻ نظر اچي ويندو.

مون کي ڪڻڪ ۽ انب جا پنڊ پاهڻ به مليا آهن، انهن کان سواءِ اسٽار فش، جيلي فش، ڪَلين واري مڇي ۽ ڪڇون به مليا آهن. جڏهن ته هر نموني جي سپ ۽ ڪوڏ جا پنڊ پاهڻ سنڌ ۾ جام آهن. مرجان جي پاڙ به عام جام آهي. وڻن ۾ ڪنڊي، ديوي ۽ بانس جا ٿڙ مليا اٿم جڏهن ته کجيءَ جا پنڊ پاهڻ به سنڌ ۾ موجود آهن. ڪجهه اهڙا پنڊ پاهڻ به آهن جن کي هڏي چئي سگهجي ٿو، ڪجهه پنڊ پاهڻ مان سڃاڻي نه سگهيو آهيان، پر مڃڻ جي ڳالهه آهي ته، پنڊ پاهڻن جي دنيا صحيح معنيٰ ۾ رني ڪوٽ کان ڪرچات ۽ ٿاڻي بولا خان جي وچ ۾ آهي.

انب جو پنڊ پاهڻ رني ڪوٽ مان مليو. ڪڇون کيرٿر مان، ڪلين واريون مڇيون گوربندي ڏاڦري وٽان، مرجان پٻ ۽ لسٻيلي جي اتر اولهه ۾ ، ڪڊ نديءَ وٽان، ديوي ڪراچيءَ جي سامونڊي ڪناري تان، بانس لڪيءَ وٽان، ڪنڊي ته جتي ڪٿي آهي. سپيون ۽ ڪوڏ هر ماڳ تان لڀجن ٿا. پر سپين جو جيترو ذخيرو گوربنديءَ جي اولهه ۾ آهي اوترو ڪٿي به ڪونهي. جيڪڏهن ڇاڻي کڻي ڇاڻبو ته مٽي وڃي هيٺ ڪرندي، ڇاڻيءَ ۾ باقي جيڪو ڪجهه بچندو اهي سپن جا پنڊپهڻ هوندا. هتي اٽڪل ٻه ٽي ميل اها ئي صورتحال آهي. هتي ئي ڪلين وارين مڇين جي ڪالوني هئي جيڪي هاڻي پنڊ پهڻ حالت ۾ ڦاٿيون پيون آهن. اسٽار فش ڪوٽڏيجيءَ وارين ٽڪرين کان کيرٿر تائين هر جبل تان لڀجي ٿي.

تاج صحرائي صاحب وٽ ذاتي چونڊي ۾ ٻه پنڊ پاهڻ ڏاڍي دلچسپ آهن. هڪ پپر جو پن ۽ ٻيو ڪنهن ننڍي جانور جي کوپڙي، صحرائي صاحب کي پپر جو پن گاجي شاهه جي چشمي وٽان مليو، کوپڙي به دادو ضلعي جي جبلن مان ملي آهي. سنڌ مان لڀجندڙ پنڊ پهڻ سامونڊي توڙي خشڪيءَ واري زندگيءَ جي ڀرپور شاهدي ڏين ٿا. ڪجهه سال اڳ آمريڪي محققن مسٽر البرٽ ۽ جوزف کي جيڪي ارٿ سائنسز جي شعبي ۾ پروفيسر آهن ڀڳي ٺوڙهي لڪيءَ وٽان ڪجهه تمام قيمتي پنڊ پهڻ لڌا آهن. انهن مان هڪ منڊي، هڪ ڪروڙ سال اڳ جي هاٿيءَ جي آهي. ساڳئي هنڌان هڪ ڪوئي جا هڏا ۽ واڳونءَ جا ڏند به هٿ آيا آهن. اتان هٿ آيل ڪاٺ جي پنڊ پهڻن کي به هڪ ڪروڙ سال قديم سمجهيو وڃي ٿو.

ٻيڙين واري ٽيم، ٽپهري ڌاري ڄامشوري پهتي هئي پر درياهه جي صورتحال ڏاڍي مايوس ڪندڙ هئي.

(نوٽ: هيءُ احوال ٽيم جو ليڊر ڪليم لاشاري ڏيندو)

شام جو ستين لڳي ڌاري، سنڌالاجيءَ جي دروازي تي پهتاسون. هتي مهراڻ يونيورسٽي ۽ سنڌ يونيورسٽي جي شاگردن انڊس ايڪسپيڊيشن ٽيم لاءِ آجياڻي لاءِ شاندار بندوبست ڪيو آهي. اسان جي پهچڻ کان اڳ آجياڻو شروع ٿي چڪو هو. ان مهل وائس چانسلر ڊاڪٽر احد ابڙو اسٽيج تان ڳالهائي رهيو هو، جڏهن خشڪي وارو قافلو آجياڻي هال ۾ پهتو. ٽيم جا اڳواڻ اڳ ئي اسٽيج تي ويٺل هئا. خشڪيءَ وارو قافلو پهتو ته ان جي پهچڻ جو اعلان ڪيو ويو. يونيورسٽيءَ جي شاگردن موٽ ۾ منٽ ڏيڍ تائين تاڙيون وڄائي آجيان ڪئي. سڄو هال نوجوانن ۽ استادن سان ٽٻُ هو. مون پنهنجي اندر ۾ وڏو اتساهه ته محسوس ڪيو پر تڏهن به شرم کان پاڻي پاڻي ٿي ويس. ”ڇا اسان سچ پچ ڪو اهڙو ڪم ڪيو هو جنهن جي موٽ ههڙي آجيان ڪئي وڃي!“ اسان ته فقط هانءَ جي زور تي ۽ انڌي عشق ۾ سنڌ ۽ سنڌوءَ جا جبل ميدان ۽ وهڪرا ڏسڻ نڪتا آهيون. اسان اهڙو ڪهڙو ڪم ڪيو آهي. جيڪو سنڌ واسين کي قبول پيو آهي!؟ سنڌ جا ماڻهو به عجيب آهن، وڻين ته اڻ توريو اگهايو ڇڏين. وڻين ته سڄي ڄمار جو پورهيو هڪ گهڙيءَ ۾ رد ڪريو ڇڏين!

تقريرون ختم ٿيون ته، راڳ رهاڻ جي محفل هلي. ڪي لطيفا ٻڌايا ويا، ڪي مزاحيه اسم. مزاحيه خنرن جو اسم سڀني کي ملهه مارويو. ٻنهي يونيورسٽين ۾ ٽئلنٽ جي کوٽ ناهي. هن آجياڻي ٿڪ لاهي ڇڏيا. رات جو دير سان پروگرام پورو ٿيو ته، قافلو ڪوٽڙيءَ جي ختيار جو مهمان ٿيو. ميزبان واهه جي خدمت ڪئي. ان کان ته بهتر هو ته اسان کي آزاد ڇڏيو وڃي ها ۽ اسان سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي تنبو کوڙي سک جي ننڊ ڪيون ها!

اڄوڪي جاکوڙ مان اسان گهڻو ڪجهه پرايو آهي ۽ شام واري تقريب ٿڪ به لاهي ڇڏيا آهن. جيتوڻيڪ اڄوڪو ڏينهن اجايو نه ويو پر تڏهن به لڳي ٿو ته ڪا ڳالهه کُٽي پئي آهي. خبر ناهي ته ڇو يونيورسٽي واري تقريب ۾ ڪنهن نوجوان جو ڳايل گيت ذهن ۾ وري وري گونجندو رهي ٿو.

”زندگي رڃ سهي مان اڃايل پکي!“




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون