Bootstrap Example
سياسي ڇڪتاڻ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-19
داخلا نمبر 136
عنوان سياسي ڇڪتاڻ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1313
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

سياسي ڇڪتاڻ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

سياسي ڇڪتاڻ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

سياسي ڇڪتاڻ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

سياسي ڇڪتاڻ



شهر ۾ هڪ قديم ۽ سهڻي عمارت ڏسي اسان جا پير بيهجي ويا. سهڻو ڪاٺ جو ڪم، سنگ مرمر جو استعمال پر هاڻي هر شيءِ اهڙي نڍال سپاهي وانگر هئي جيڪو گهڙي سواءِ ۾ ساهه ڏيڻ وارو هو. پڇا ڪئي سون، ”هيءَ جاءِ ڪڏهن جي آهي؟“

”پراڻي آهي هندن جي هئي، پاڪستان ٺهڻ کان اڳ ...“ هڪ جهوني چيو، ”هاڻي هڪ مهاجر جي ملڪيت آهي، هن کي ڪليم ۾ ملي هئي، جاءِ جي مرمت ڪڏهن به نه ٿي آهي“ جهوني جي جواب ۾ لاپرواهي هئي. اها عمارت هندن جي وقت ۾ بينڪ هئي، هاڻي ان ۾ هڪ ڀڳل ٽٽل دڪان ۽ گهر هو. ”شروع شروع ۾ ڏاڍي شاندار بلڊنگ هئي ...“ هڪ ماڻهو وچ ۾ چيو ”ڪنهن ڪرڙو پتيءَ جي جاءِ هئي.“

”مان توهان کي ٻڌايان ٿو ...“ هڪ ٽئين ماڻهو وچ ۾ ڳالهايو، ”ديرو غازي خان ايترو قديم ناهي جيترو توهان سمجهو ٿا. اڳوڻي شهر کي درياهه پائي ويو هو (1910ع ۾). هيءُ نئون شهر آهي ... وڌ ۾ وڌ ستر اسي سال پراڻو، پاڪستان ٺهڻ کان ٽيهه سال اڳ هتي نئون شهر ٺهيو آهي ... اڳوڻو ديرو غازي خان ائين هو جيئن سمجهو کڻي ملتان آهي.“

ديرو غازي خان هن وقت مهاجرن سان ٽٻيل آهي. اهي مهاجر پاڪستان ٺهڻ کانپوءِ دهلي ۽ ڀرپاسي جي علائقن کان هتي آيا آهن. ڪو ڪو ماڻهو اوڀر پنجاب جوآهي، نه ته هر مهاجر جي مادري ٻولي اردو آهي. شهر جي ڪاروبار ۽ شهري ادارن تي سندن قبضو آهي. مونکي اصل مقامي ماڻهو ٻئي درجي جا شهري نظر آيا جن جي مادري ٻولي سرائيڪي هئي. ٻهراڙيون سرائيڪي لوڪن جون هيون پر شهرن تي مهاجرن جو قبضوهو. جيڪڏهن ڪو ائين چوي ته ديرو غازي خان سرائيڪين جو شهر آهي ته اها دعويٰ سچي نه ٿيندي. شهر ۾ اڌو اڌ آبادي مهاجرن جي آهي جيڪي تعليم ۽ وسيلن ۾ اڳتي آهن. ويهه سيڪڙو پنجابي آبادي آهي باقي ٽيهه سيڪڙو سرائيڪي آهي. يعني اصلوڪا رهواسي اقليت ۾ تبديل ٿي چڪا آهن.

شهر جو سياسي ماحول ڪافي ڇڪتاڻ وارو محسوس ٿئي ٿو. هتان جي مهاجرن جو ڪراچيءَ جي ايمڪيوايم سان گَهرو رابطو آهي پر سرائيڪي لوڪن کان ڊنل آهن. ايمڪيوايم جو وجود مهاجرن جي گهرن ۾ آهي. سندن اکيون ٻڌائين ٿيون ته جنهن مهل کين موقعو مليو ڪو نه ڪو ممڻ مچائيندا. رستن تي نڪري فتنو پکيڙڻ جي في الحال همت نه اٿن. سرائيڪي لوڪن سان ڪا به همدردي يا دوستاڻو نه رکيو اٿن. شهر ۾ مهاجرن جي هڪ شادي هئي. ڄڃ نواب شاهه کان آيل هئي. گهوٽ به مهاجر هو.

شهر جي ديوارن تي لکيل نعرا سياسي ماحول جو عڪس پيش ڪن ٿا. هڪ ديوار تي لکيل آهي:

“مارينگي مر جائين گي، سرائيڪستان بنائين گي!”

ٻي جاءِ تي لکيل آهي:

“جاگ سرائيڪي جاگ، ڀاگ پنجابي ڀاگ!”

ٽين جاءِ تي لکيل آهي:

“سرائيڪي قوم ڪا نعرا هئه، تاج لانگاهه قائد همارا هئه!”

اهي نعرا پاڪستان سرائيڪي پارٽيءَ پاران لکيل آهن.

آڏو هڪ شوالو بيٺو هو، پٿر جي چوڪنڊي عمارت مخروطي گنبذ ۽ پوءِ ان تي پلاسٽر ۽ سهڻي اُڪر. چوڪنڊي عمارت جي مٿئين ڀاڱي ۾ ٽي مورتيون: رام، لڪشمڻ ۽ هنومانجون هيون. رام ۽ لڪشمڻ تير ڪمان کنيو بيٺا آهن ۽ هنومان جي هڪ هٿ ۾ گدا آهي ٻئي هٿ جي تريءَ تي هماليه کڻي لنڪا ويندو نظر ٿو اچي، جتي رامڪٿا موجب لڪشمڻ راوڻ جي پٽ اِندر جِيت ميگهه ناٿ جو هڪ زهريلي تير لڳڻ سبب بيهوش ٿي ويو هو. ان موقعي تي حڪيمن هنومان کي روانو ڪيو هو ته اهو هماليه جبل تان ’جيون ٻوٽي‘ کڻي اچي ته جيئن ان مان دوا تيار ڪري لڪشمڻ کي ڏني وڃي. ڇاڪاڻ ته هنومان اها ٻوٽي نٿي سڃاتي تنهن ڪري سڄو هماليه جبل تريءَ تي کڻي آيو هو!

مندر جي مخروطي چوٽيءَ تي مهاديو شو جي مورتي اڪريل آهي. مندر جي اندرين پاسي مورتيون ڀڳيون ويون آهن. هن وقت مندر ۾ ٻه اسڪول پيا هلن. مندر جي دروازي تي لڳل بورڊ تي لکيل آهي، ”پرائمري بوائز اسڪول نمبر-7، ديرو غازي خان.“ ٻئي بورڊ تي لکيل آهي، ”نئين روشني اسڪول براءِ طلبا، بلاڪ نمبر ايم، ديرو غازي خان.“ پرائمري بوائز اسڪول ڪافي وقت کان هلندڙ آهي، نئين روشني اسڪول هاڻي کليو آهي.

شهر مان اخبار خريد ڪري پڙهڻ جو موقعو گهڻن ڏينهن کانپوءِ مليو. هندستان ۾ ’بابري مسجد‘ تان ڦڏو کڙو ٿيو آهي. هندو چون ٿا ته اها جاءِ اصل ۾ شري رام چندر جي جنم جي جاءِ آهي. تنهن ڪري اتي مسجد ڊاهي رام مندر ٺاهجي. مسلمان چون ٿا ته اهو ڪوڙ آهي، ايوڌيا جا کنڊر اتي آهن ئي ڪو نه جو رام اتي ڄائو هجي. مسلمان مسجد ڊهڻ نٿا ڏين ... پر هتي ديري غازي خان ۾، ديري اسماعيل خان ۾، ڪالاباغ ۾، ۽ مکڊ شريف ۾ اسان جيڪي ڪجهه ڏٺو اهو تصوير جو ٻيو رخ آهي.

شهر ۾ خوشيءَ جي هڪ ٻي تقريب به هئي. دهل جي ٿاپ تي رقص جاري هو، هيءُ به مهاجر هئا. صاف چٽي سنڌي ڳالهايائون. کدڙا نچيا ٿي، گهور جو سلسلو جاري هو. هڪ گهر ۾ چئن ڌيئرن کان پوءَ پٽ ڄائو هو. اڙدو ڳالهائيندڙ مهاجرن جا اوڀر پنجاب کان آيل مهاجرن سان ناتا بهتر ٿي لڳا ڇو ته هنن جي خوشين ۾ اهي به شامل هئا. شايد ڪنهن به سرائيڪي کي ڪوٺ نه هئي. صاف نظر ٿي آيو ته ديري غازي خان ۾ ٻه ڌريون هيون، ٻنهي ڌرين جي وچ ۾ سرد ويڙهه هئي. هتان جو اسيمبلي ميمبر هڪ مهاجر آهي جنهن آءِجيآءِ جي ٽڪيٽ تي چونڊ کٽي آهي.

هڪ مهاجر ڳيت ڏيئي پڇيو، ”ڪراچيءَ ۾ سنڌي مهاجر پاڻ ۾ ڇو ٿا وڙهن! ڏسو اسان هتي ڪو پاڻ ۾ وڙهون ٿا؟ بلڪل ڀائرن وانگر ٿا رهون.“ اهڙو ئي سوال ڪالاباغ ۾ به پڇيو ويو هو. پر ٻنهي سوالن ۾ فرق هو. ڪالاباغ وارن کي سنڌ مان بغاوت جي بوءِ پئي آئي پر هتي ديري غازي خان جي مهاجرن ڪراچيءَ جي صورتحال تي سنڌين جو مؤقف پئي سمجهڻ گهريو. هن همراهه جو سوال ئي غلط هو. ڪراچي ۾ سنڌي مهاجر ڪو نه وڙهيا آهن پر هر ڀيري مهاجر آبادي ڪڏهن پنجابين سان، ڪڏهن پٺاڻن سان ته ڪڏهن سنڌين سان وڙهي آهي. تازن فسادن ۾ به سنڌين مهاجر ڪو نه ماريا آهن. پر مهاجرن سنڌي گهرن تي حملا ڪيا آهن. ديري غازي خان جا مهاجر سرائيڪي آباديءَ سان ڪيترو ڀائپي سان هلي رهيا آهن؟ اهو ته شهر ۾ پير پائڻ سان ئي نظر اچي ويو. سچ به جيڪڏهن سرائيڪي ڌر ٿوري به سست هجي ها يا ديرو غازي خان اڄوڪي سنڌ۾ هجي ها ته هتي به چڱي خونريزي ٿي چڪي هجي ها.

شوالي جو فوٽو ڇڪڻ مهل چڱا خاصا مهاجر ۽ پنجابي ڪٺا ٿي ويا هئا. بابري مسجد واقعي سبب سندن ذهن ٻَري رهيا هئا. گهڻن ماڻهن اسان کي عجيب غريب صلاحون ڏنيون هيون. هڪ مهاجر چيو، ”اسان کي پاڪستان ۾ هڪدم سڀ مندر ڊاهي ڇڏڻ گهرجن“ ٻئي چيو، ”توهان هڪدم سرڪار کي لکو ته بدلو وٺڻ لاءِ ائين ضرور ڪن“ ٽئين چيو، ”جڏهن هِتي مندر ڊهندا تڏهن هندستان ۾ مسجدون ڊهڻ کان بچنديون“ اسان شُڪر ڪيو جو هتي اسان مندرن جي معاملي ۾ گهڻي دلچسپي نه ڏيکاري نه ته شايد ماڻهو اسان کيدشمن جو ايجنٽ يا هندو سمجهي وڙهي پون ها!




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

سياسي ڇڪتاڻ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
جتي دهشت کي سوڳ چئجي ٿو
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون