Bootstrap Example
سَتين جو آستان : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-21
داخلا نمبر 196
عنوان سَتين جو آستان
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1388
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1018.00.00-Hijree

سنڌي ماڻهن کي پڪ آهي ته سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي روهڙي ـ بکر پل وٽ ٽڪريءَ تي ست مکيه قبرون سَتين جون آهن. کانئن پڇبو ته اهي سَتيون ڪير هيون؟ ته ٺڙ ٺپ چوندا، ”بيبيون هيون، پنهنجي عزت بچائيندي هتي زمين ۾ گهڙي ويون.“ دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ستين جي آستان تي موجود پٿر جي ستن ئي مکيه قبرن مان ڪا به هڪ عورت جي ناهي. سڀ کان نمايان قبر بکر جي حاڪم ابو القاسم نمڪين جي آهي جيڪو اڪبر اعظم جي وقت ۾ بکر ۽ سيوهڻ جو جاگيردار هو ۽ پوءِ جهانگير جي دور ۾ قنڌار لڳ هڪ لڙائيءَ ۾ 1018 هجريءَ (1609ع) ۾ مارجي ويو هو. سندس لا


1301.00.00-Hijree

سنڌي ماڻهن کي پڪ آهي ته سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي روهڙي ـ بکر پل وٽ ٽڪريءَ تي ست مکيه قبرون سَتين جون آهن. کانئن پڇبو ته اهي سَتيون ڪير هيون؟ ته ٺڙ ٺپ چوندا، ”بيبيون هيون، پنهنجي عزت بچائيندي هتي زمين ۾ گهڙي ويون.“ دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ستين جي آستان تي موجود پٿر جي ستن ئي مکيه قبرن مان ڪا به هڪ عورت جي ناهي. سڀ کان نمايان قبر بکر جي حاڪم ابو القاسم نمڪين جي آهي جيڪو اڪبر اعظم جي وقت ۾ بکر ۽ سيوهڻ جو جاگيردار هو ۽ پوءِ جهانگير جي دور ۾ قنڌار لڳ هڪ لڙائيءَ ۾ 1018 هجريءَ (1609ع) ۾ مارجي ويو هو. سندس لا


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

سَتين جو آستان جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

سَتين جو آستان - مان نڪتل ٻيون شاخون-

سَتين جو آستان


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

سَتين جو آستان



سنڌي ماڻهن کي پڪ آهي ته سنڌوءَ جي ڪنڌيءَ تي روهڙي ـ بکر پل وٽ ٽڪريءَ تي ست مکيه قبرون سَتين جون آهن. کانئن پڇبو ته اهي سَتيون ڪير هيون؟ ته ٺڙ ٺپ چوندا، ”بيبيون هيون، پنهنجي عزت بچائيندي هتي زمين ۾ گهڙي ويون.“ دلچسپ ڳالهه اها آهي ته ستين جي آستان تي موجود پٿر جي ستن ئي مکيه قبرن مان ڪا به هڪ عورت جي ناهي. سڀ کان نمايان قبر بکر جي حاڪم ابو القاسم نمڪين جي آهي جيڪو اڪبر اعظم جي وقت ۾ بکر ۽ سيوهڻ جو جاگيردار هو ۽ پوءِ جهانگير جي دور ۾ قنڌار لڳ هڪ لڙائيءَ ۾ 1018 هجريءَ (1609ع) ۾ مارجي ويو هو. سندس لاش سکر آندو ويو ۽ پوءِ روهڙيءَ لڳ ٽڪريءَ تي دفن ڪيو ويو. ٻيون قبرون سندس ويجهن مائٽن جون آهن. ستين جي آستان جا ٻيا نالا قاسم خاني ۽ صفن صفا آهن، جتي پهرين قبر ابو القاسم جي ٺهي ۽ پوءِ اهو ماڳ شاهي خاندان جي قبرستان ۾ تبديل ٿي آهي.قبرستان ۾ موجود قبرون 1018 هه کان 1301 هه جون آهن.

خبر ناهي ته ڇو سنڌي ماڻهن ۾ اعتبار جي ڏاڍي عادت آهي. بس ڪنهن چئي ڇڏيو ته اهو ستين جو آستان آهي ۽ ستين جي ڪهاڻي هيءَ آهي. سنڌين لاءِ اها ڳالهه ڪافي آهي. ائين ڇو آهي؟ ڇا سنڌي ماڻهو قبرن جا ڪتبا به پڙهي نه ٿي سگهيا. کين اکين کان وڌيڪ ڪنن تي اعتبار ڇو آهي؟ مان سمجهان ٿو ته شاهي خاندان جي قبرستان کان عام ماڻهن کي پري رکڻ جي ڪوشش ڪئي وئي هوندي. هتي ابوالقاسم جي ڪٽنب جون عورتون به پوريل آهن. هيءُ هڪ قسم جو خاص ۽ ذاتي قبرستان آهي. ان ڪري ضروري نه هو ته هر ماڻهوءَ کي اوڏانهن وڃڻ جي اجازت ڏني وڃي. قبرستان جو در ۽ اندرين سوڙهي ڏاڪڻ ان ڳالهه جي تصديق ڪري ٿي. هتي پڪ سان هڪ چوڪيدار مقرر ڪيو ويو هوندو. قبرستان جو در بند رهندو هو، فقط شاهي ڪٽنب جا فرد هت هر وقت اچي سگهڻ جا مجاز هوندا. صفن صفا ۾ شاهي ڪٽنب جي عورتن جي تدفين کانپوءِ غير مردن جو هتي اچڻ هونئن ئي معيوب سمجهيو ويو هوندو. اڄ به پيرن جي درگاهن تي عورتن جون قبرون جدا چ‍وديوارين ۾ نظر اينديون. اوڏانهن ڪنهن به غير مرد کي فاتحه لاءِ وڃڻ ڪو نه ڏين. چون، ”اندر پاڪن جون قبرون آهن ... ٻاهرون بيهي ڀلي دعا گهرو.“ اهو بلڪل ممڪن آهي ته صدين تائين صفن صفا قبرستان ۾ گهڙڻ تي پابنديءَ سبب عام ماڻهن مکيه قبرن کي ستين ۽ پاڪن جون قبرون سمجهي، تصديق ڪرڻ کان سواءِ ’سَتين جو آستان‘ لفظ ايترا ڀيرا ورجايو جو اهو سچ قبول ڪيو ويو آهي.

ستين جو آستان مغل دور جو سهڻو قبرستان آهي. اتر سنڌ جي جن ماڻهن ڪڏهن، مغلن جون قبرون ۽ مڪلي نه ڏٺي هجي، ستين جي آستان تي انهن جي جهلڪ ڏسي سگهن ٿا. پٿر جي هڪ ڊگهي ڏاڪڻ قبرستان جي مکيه دروازي تائين پهچائي ٿي، جتي وچولي ماپ جو هڪ دروازو آهي. دروازي مان اندر ٽپبو ته ساڄي ۽ کاٻي پاسي ورانڊن جهڙيون ڪوٺيون نظر اينديون. پٿر جي ڄاريءَ سان بند هئڻ ڪري انهن ۾ روشني ۽ هوا جو سٺو گذر آهي. ٿي سگهي ٿو ته اهي سنڀال لاءِ مقرر ٿيل چوڪيدار جي ڪم جون هجن يا وري شاهي ڪٽنب جا ڀاتي اتي ويهي، پنهنجي بزرگن جي ڇوٽڪاري لاءِ دعائون گهرندا هجن. بهرحال، اڄڪلهه قديم آثارن جي کاتي پاران مقرر ٿيل اڻپڙهيل چوڪيدار هر ايندڙ ويندڙ کي ٻڌائي ٿو ته انهن ئي ڪوٺڙين ۾ سَتيون غائب ٿي ويون هيون.

مٿي ويندڙ ڏاڪڻ مان ساڄي ۽ کاٻي (اوڀر ۽ اولهه پاسي) هڪٻئي جي پويان ست ڪمرا آهن: هڪ پاسي ٽي ۽ ٻئي پاسي چار. ٽڪريءَ جي اتر پاسي به ٻه ننڍڙيون ڪوٺڙيون آهن، ساڳي طرح ڏکڻ طرف مسجد جي هيٺان ٻه ڪمرا آهن. ايِئن ٿو لڳي ته اهي پاسا قدرتي کاڌ سبب لاهِيدار هئا. انهن کي سڌو ڪري ديوارون ڏيئي ٻه مقصد حاصل ڪيا ويا. ايئن هڪ نموني ٽڪريءَ کي سهارو يا ٽيڪ ملي وئي ته ٻئي پاسي اهي ڪوٺڙيون ڪنهن ڪم اچي ويون.

سوڙهي ڏاڪڻ مٿي ٽڪريءَ جي ڇت ڏانهن وٺي وڃي ٿي. هتي چؤطرف قبرون آهن، پر ڏاڍي ترتيب سان. قبرن تي اُڪر وارو ريتيلو پٿر روهڙي- سکر وارين ٽڪرين جو ناهي. نه ئي هن علائقي ۾ هن نموني جون ڪي ٻيون قبرون آهن، سکر ۾ معصوم شاهه جي مناري وٽ قبرن کان سواءِ. ڪي قبرون ساديون به آهن پر گهڙيل قبرن جو تعداد سٺو آهي ڪجهه اهم قبرون مرڪزي وڏي ٿلهي تي ٺهيل آهن، جنهن جي چئني ڪنڊن تي مناري جهڙا ٺل آهن، اهي قبرن جي مالڪن جي شاهي حيثيت کي ظاهر ڪن ٿا. ستين جي آستان واري قبرستان ۾ فقط پٿر جون ئي قبرون ناهن، پر ڪاشيءَ جي آرائش چڱي خاصي آهي. شاهي ٿلهي جا ٺُل به ڪاشيءَ سان سينگاريل آهن. شاهي ٿلهي جي اولهه ۾ هڪ مسجد جا نشان اڃا باقي آهن، جنهن تي ڪاشيءَ جو سهڻو ڪم ٿيل هو. کنڊر ڏسي چئي سگهجي ٿو ته مسجد پنهنجي وقت جو شاهڪار ۽ شاهي مزاج موجب هئي.

سکر ۽ روهڙيءَ جي ڪنهن به ڪنڊ تان سنڌوءَ جي سونهن ڏسجي. اها جادوئي اثر رکي ٿي. ستين جي آستان تان ڏکڻ طرف کجين جا شاهي وڻ آهن، اتر طرف لئنسڊائون ۽ ايوب پل انڊلٺ وانگر روهڙي ۽ بکر کي ڳنڍين ٿيون. اتر ۾ بکر جي قلعي ۽ ساڌ ٻيلي جي ٻيٽن پويان درياهه جي ويڪري پيٽ جي هُن ڀر سکر جون اوچيون عمارتون ۽ دور اتر اولهه ڪنڊ ۾ معصوم شاهه جو منارو، اولهه ۾ سکر بئراج آهي. منظر ڏسي ڏسي اکيون نٿيون ڍاپجن. اهو ئي سهڻو منظر آهي جنهن سبب ابو القاسم نمڪين ڇڪجي اِتي چانڊوڪين راتين ۾ اچي شاعريءَ جون محفلون ڪندو هو ۽ اهو ئي سبب آهي جو سندس قبر به (1609ع ۾)سندس پسنديده جاءِ تي ٺهي. سچ پچ ته هيءُ نظارو سنڌ جي تاريخ ۽ تهذيب جو هڪ گروپ فوٽو آهي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

سَتين جو آستان ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
سَتين جو آستان
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون