Bootstrap Example
شيخ اياز : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-10-19
داخلا نمبر 740
عنوان شيخ اياز
شاخ قافلو هلندو رهيو
پڙهيو ويو 1443
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

شيخ اياز جا بنياد
قافلو هلندو رهيو / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

شيخ اياز - مان نڪتل ٻيون شاخون-

شيخ اياز


شاخ قافلو هلندو رهيو
ٽوٽل صفحا4
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1--2--3-گذريل صفحو

شيخ اياز : ... ۽ وڻجارو هليو ويو

27 ڊسمبر 1997ع تي شام جو مِڊايسٽ اسپتال جي هڪ ڊاڪٽر مطمئن ٿي ڪاغذ تي لکيو ”مريض کي سڀاڻي ڀلي موڪل ڏني وڃي.“ ٻئي ڏينهن تي مريض کي واقعي ’موڪل‘ ملي وئي. شيخ اياز لاهوتي پکيئڙي وانگر ’حيرت‘ جي منزل ڏانهن پرواز ڪري ويو. هر وقت ڊاڪٽرن ۽ سنڀاليندڙن جي نظرداريءَ ۾ رهندڙ 75 سالن جو شيخ اياز 50-60 سالن جي ادبي پنڌ ۾لکي لکي ڪو نه ٿڪو، پر هن کي پنهنجن ئي نشتر هڻي هڻي ٿڪائي وڌو هو. ان هوندي به کيس آفرين آهي جو هن ڪڏهن به زبان سان ڪنهن کي گهٽ وڌ ڪونه چيو، البت اها تلخي سندس لکڻين مان پڌري آهي.
موت، ڄڻڪ موقعي جي تاڙ ۾ هو. جنهن رات شيخ اياز جي طبيعت بهتر هئي ۽ هو اسپتال جي ڪمري ۾ اڪيلو ننڊ پيو هو، موت کيس جهپي ويو. ڊاڪٽرن فقط ايترو ڏٺو ته چيتي جيان چمڪندڙ اکين واري شيخ اياز جو هٿ دل جهليو بيٺو هو. اياز جي سڄي عمر ايئن ئي نه گذري هئي، زندگي جي سفر ۾ الائي ڇو اڪثر ايئن ٿيندو آهي ته خطرو ٽري وڃڻ کانپوءِ اوچتو موت جو پردو ڪِرندو آهي. قدرت شايد پنهنجي طاقت ياد ڏيارڻ لاءِ ايئن ڪندي آهي.
’ڀُونءِ نه آئي ڀانءِ، الا! مان اڏري ويندو سانءِ!‘ چوندڙ شيخ اياز به نيٺ اڏامي ويو. هن پنهنجي هڪ تمام پراڻي خواهش پوري ڪئي آهي ۽ هو پوياڙيءَ جي پنڇيءَ وانگر ڪنهن ڀوري ناسي بادل تي وڃي نڪتو آهي. هاڻي زمين تي بيٺل سڀ دوست ۽ مخالف وائڙن وانگر ڪڏهن هڪٻئي ڏانهن ته ڪڏهن آسمان ڏانهن ڏسي رهيا آهن. سڄو جهيڙو ۽ سڄو تڪرار ئي ختم ٿي ويو. ڄڻڪ تڪرار هيو ئي وجود سان!
اياز چوندو ئي رهيو ”هيرا ته ڏسو، ڪنڪر نه هڻو، ايندو نه وري هي وڻجارو! ... ٻيلي اجايو ڇو ٿا پٿر هڻو، منهنجي ڳالهه ته ٻڌو!“ پر، ايئن تمام ٿورن ماڻهن سان ٿيو آهي، جن جي ڳالهه صبر، تحمل ۽ همٿ سان ٻڌي وئي هجي. پٿر هڻڻ واري رسم شايد ڪڏهن به پراڻي ڪونه ٿيندي ۽ پوءِ ايئن به ٿيندو آهي ته اهو ئي پٿر هڻندڙ شخص جنازي ۾ به شريڪ به ٿيندو آهي. هيءَ دنيا، هي انسان ايترا ئي عجيب آهن جو وک وک تي عجب جي نشاني موجود آهي، ان ڪري ڪنهن به ڳالهه تي عجب نه کائجي ته بهتر!
ماڻهو چون ٿا ۽ اخبارو لکن ٿيون ته شيخ اياز گذاري ويو آهي. ماڻهن جي مرضي! ڪتاب نه گذاريندا آهن. شيخ اياز هڪ ڪتاب جو نالو آهي. هائو! ماڻهن ان ڪتاب جو آخري پنو پڙهي پورو ڪيو آهي. هن ڪتاب کي ڪيتري حد تائين سمجهيو ويو؟ اهو هڪ جدا سوال آهي، پر هي ڪتاب 60-70 جلدن ۾ موجود آهي ۽ ان مهل تائين موجود رهندو جيسيتائين سنڌي ٻولي باقي آهي.
ماڻهن جو اياز سان يا اياز جو ماڻهن سان ڪهڙو اختلاف هو؟ سچ اهو آهي ته اياز ۽ ماڻهن جو پاڻ ۾ ايئن تعلق هو جيئن منڇر ۽ سنڌوءَ جو آهي، هنن هڪٻئي کي گهڻو ڪجهه ڏنو ورتو. اختلاف دانشورن جي هڪ طبقي کي هو جن اياز کان اهو ڪجهه چوائڻ پئي چاهيو، جيڪا هنن جي پنهنجي سوچ هئي، پر اياز پنهنجي سوچ موجب لکندو رهيو ۽ ڪنڪر کائيندو رهيو، جيڪو زماني جو دستور آهي. ڇا اها سوچڻ جي ڳالهه نه آهي ته ” مان ڏوهي هان!“ جو اقرار ڪندڙ هڪ باغي ڪردار، جيڪو جوانيءَ ۾ رياستي ڏاڍ جي خلاف ڳالهائيندو ۽ جيل کائيندو رهيو، ان کي پڇاڙيءَ ۾ پنهنجي ئي لڏي ۾ موجود ’نظرياتي بنياد پرستيءَ‘ سان ويڙهه کائڻي پئي!
ڇا ’ڏوهاري‘ صرف اياز آهي جنهن پنهنجي مرضيءَ موجب لکيو يا اهي پڻ ڏوهاري آهن جن اياز جي مرضيءَ موجب نه لکيو!؟ يا ته پنهنجي مرضيءَ سان لکڻ ڏوهه آهي، ان ڪري هر ليکڪ ان ڏوهه جو ڏوهاري آهي، يا ته وري ڪو به ليکڪ ڏوهاري نه آهي. اياز لکندو رهيو، لکندو رهيو. تان جو سندس روح پرواز ڪري ويو. اهڙو موت تمام ٿورن ماڻهن کي ملندو آهي جو ساز وڄندو رهي، تارن ۾ ارتعاش هجي ۽ آرٽسٽ جو روح خاموشيءَ سان پڃرو ڇڏي ويو هجي.
سنڌي ٻوليءَ ۾ اياز ڪو اضافو ڪيو هجي يا نه ڪيو هجي، پر ان کان ڪير انڪار ڪندو ته هن سنڌي لفظن جا انگور چونڊي انهن سان مَٽ چِڪايا ۽ سٺ ستر ٺاهوڪا مئخانا قائم ڪري ويو آهي. سندس هر ڪتاب پورو پورو مئخانو آهي، جنهن مان ڪيئي نسل پنهنجي پنهنجي اڃ لاهڻ جي ڪوشش ڪندا.
ڪجهه دانشورن جو جهيڙو هئو ئي ’اياز‘ سان! جيسيتائين اياز جو تخليقي سلسلو جاري هو. هن گهاٽي وڻ جي موجودگيءَ ۾ ٻيا نِسري نٿي سگهيا. ڪن وري اڳتي نڪرڻ لاءِ اياز جي خلاف محاذ کي شعوري طرح رستو بڻايو. اختلاف راءِ جو حق پنهنجي جاءِ تي پر اختلاف ڇا تي؟ تاريخ جا ڪتاب ’پيشه ور حسد‘ جي ڊگهي تسلسل جي نشاندهي ڪن ٿا. غالب جي زندگي ڏسو. مخدوم هاشم ٺٽويءَ جي همعصر عالمن جي زندگي ڏسو. منصور حلاج جي حياتي ڏسو! اسان وٽ اڪيڊمڪ بحث جي نالي ۾ بي حد نامناسب حد تائين هيٺ لهي تنقيد ڪئي وئي. هر تحرير ادب نه هوندي آهي ۽ اسان وٽ ادب جي نالي ۾ بي حساب بي ادبيون به ٿينديون آهن.
28 ڊسمبر تي صبح جو نائين لڳي ڌاري جڏهن شيخ اياز جو خاموش جسم اڃا مڊايسٽ اسپتال (ڪراچي) ۾ آخري پنڌ جي انتظار ۾ هو. سيٽلائيٽ جي ڪنهن چئنل تي هڪ يهودي دانشور فلسطين ۽ اسرائيل جي اڄوڪي المئي تي تمام سٺو ڳالهائي رهيو هو، جو تعصب کان مٿي نظر اچي رهيو هو. هو ڳالهائي رهيو هو پر مونکي ايئن لڳو ته جيڪڏهن سندس جاءِ تي شيخ اياز هجي ها ته هو به ايئن ئي ڳالهائي ها ”ماڻهو هزارن سالن جي محرومين مان لنگهي مستقبل ڏانهن نهاري رهيا آهن پر شاندار ماضي کين اتساهه ڏئي ٿو. آئون يروشلم سان پيار ڪريان ٿو پر اوڏانهن وڃڻ پسند ڪونه ٿو ڪريان ڇو ته يروشلم جنهن جي هر در ۽ ديوار کي پنهنجي تاريخ آهي، برباديءَ جي ماحول ۾ آهي ۽ اسرائيلي سرڪار جي انتهاپسندي به ٺيڪ نه آهي.“ مولانا محمد علي جوهر به ته غلام هندستان ۾ مرڻ پسند نه ٿي ڪيو. ڀٽائي صاحب به ته ايئن ئي چيو، ”منهنجو ڪُڄاڙو ڀينر هن ڀنڀور ۾!“
اها ئي ڳالهه اياز چوي ها ته سنڌ ۽ ان جي مکيه شهرن جي حوالي سان چوي ها. وڏي قدبت وارا ماڻهو لڳ ڀڳ ساڳي ڳالهه ڪندا آهن ۽ ڄامڙن جي سوچ ۽ سندن مسئلا پنهنجي نوعيت جا هوندا آهن. عقل ۽ ڏاهپ جي ڳالهه کي ڪو رد ڪرڻ چاهي ته اها ڪا ڏکي ڳالهه ڪو نه آهي. لٺ ڦيرائڻ جي دير آهي. اڄڪلهه اڪيڊميون ۽ ’دانش جا سرچشما‘ ڪنهن کي ۽ ڪٿي به صليب تي چاڙهيو ڇڏين. اڳي جيڪو ڪم ڪليسا ۽ مفتي ڪندا هئا، هاڻي اسان پاڻ پيا ڪيون ٿا. آئون ڄاڻان ٿو ته گهڻن سرڪاري صاحبن کي اها ڳالهه نه وڻندي ته هڪ يهودي فلسفيءَ جو حوالو شيخ اياز سان گڏ ڇو ڏنو ويو ... پر ڇا ڪجي؟ سچ جو ڪو به مذهب ۽ فرقو نه هوندو آهي. اسان پاڻ تعصب جي عينڪ پائي ويهي رهون ته ڪو ڇا ٿو ڪري سگهي؟
اياز، گذريل ڏهاڪو کن سال لاڳيتو چوويهه ئي ڪلاڪ اهڙي ڪيفيت ۾ رهيو هو جنهن کي




ٽوٽل صفحا4
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1--2--3-گذريل صفحو

شيخ اياز ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
19. هر ڪو پنهنجي رستي تي هلندو ...