Bootstrap Example
مخدوم بلاول : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-24
داخلا نمبر 252
عنوان مخدوم بلاول
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1365
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1522.11.26-A.D

مخدوم بلاول جي شهادت 26 نومبر 1522ع (پهرين محرم 929 هجري) تي ٿي. جڏهن ته سندن پيدائش جي تاريخ 1451ع (856 هجري) چئي وڃي ٿي. قاضي مشتاق متعلوي جي شجري موجب مخدوم بلاول سمون شاهي خاندان مان هو.سندس ڏاڏو مخدوم ادريس سمونسمي سلطان ڄام نظام الدين (وفات : 1508ع) جو ڀاءُ هو. مخدوم ادريس پنهنجي فقيري طبيعت سبب ٺٽو ڇڏي ٽَلٽيءَ ۾ آباد ٿيو هو.


0929.01.01-Hijree

مخدوم بلاول جي شهادت 26 نومبر 1522ع (پهرين محرم 929 هجري) تي ٿي. جڏهن ته سندن پيدائش جي تاريخ 1451ع (856 هجري) چئي وڃي ٿي. قاضي مشتاق متعلوي جي شجري موجب مخدوم بلاول سمون شاهي خاندان مان هو.سندس ڏاڏو مخدوم ادريس سمونسمي سلطان ڄام نظام الدين (وفات : 1508ع) جو ڀاءُ هو. مخدوم ادريس پنهنجي فقيري طبيعت سبب ٺٽو ڇڏي ٽَلٽيءَ ۾ آباد ٿيو هو.


1451.00.00-A.D

مخدوم بلاول جي شهادت 26 نومبر 1522ع (پهرين محرم 929 هجري) تي ٿي. جڏهن ته سندن پيدائش جي تاريخ 1451ع (856 هجري) چئي وڃي ٿي. قاضي مشتاق متعلوي جي شجري موجب مخدوم بلاول سمون شاهي خاندان مان هو.سندس ڏاڏو مخدوم ادريس سمونسمي سلطان ڄام نظام الدين (وفات : 1508ع) جو ڀاءُ هو. مخدوم ادريس پنهنجي فقيري طبيعت سبب ٺٽو ڇڏي ٽَلٽيءَ ۾ آباد ٿيو هو.


0856.00.00-Hijree

مخدوم بلاول جي شهادت 26 نومبر 1522ع (پهرين محرم 929 هجري) تي ٿي. جڏهن ته سندن پيدائش جي تاريخ 1451ع (856 هجري) چئي وڃي ٿي. قاضي مشتاق متعلوي جي شجري موجب مخدوم بلاول سمون شاهي خاندان مان هو.سندس ڏاڏو مخدوم ادريس سمونسمي سلطان ڄام نظام الدين (وفات : 1508ع) جو ڀاءُ هو. مخدوم ادريس پنهنجي فقيري طبيعت سبب ٺٽو ڇڏي ٽَلٽيءَ ۾ آباد ٿيو هو.


1520.00.00-A.D

شاهه بيگ جيڪو قنڌار ڦرجڻ جي يقيني خطري کانپوءِ نئون علائقو هٿ ڪرڻ جي ڳڻتين ۾ هو، هڪدم تيار ٿي ويو، هن پهرين سبيءَ تي قبضو مستحڪم ڪري، سنڌ تي حملي جون تياريون ڪيون ۽ 1520ع جي پڇاڙيءَ ۾ سنڌ تي ڪاهه ڪئي.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

مخدوم بلاول جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

مخدوم بلاول - مان نڪتل ٻيون شاخون-

مخدوم بلاول


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

مخدوم بلاول



دادوءَ کان اتر طرف، جيپ رستي وڌ ۾ وڌ 10-15 منٽن جي پنڌ تي، مخدوم بلاول جي آخري آرام گاهه آهي. درگاهه تائين پهچڻ لاءِ، انڊس هاءِ وي کان اولهه طرف هڪ فرلانگ ٻيو پنڌ ڪرڻو پوي ٿو. سنڌ جي تاريخ جي وڏن صوفي سورمن مان هڪ مخدوم بلاول بن ڄام حسن سمو بن مخدوم ادريس اڄوڪي دور جي سنڌي شاعريءَ جو ڪردار بڻجي ويو آهي. چون ٿا ته مخدوم صاحب جا ست مکيه ساٿي يا خليفا هئا، جيڪي پاڻ کي بلاولي سڏائيندا هئا. مخدوم بلاول جي ڏينهن ۾ ماڻڪتارو زندهه شهر هو. مخدوم صاحب جو اوڏانهن ۽ پاٽ ڏانهن مخدوم حاجي اسماعيل وٽ وڃڻ ٿيندو هو. مخدوم دانيال جنهن جو مقبرو مخدوم بلاول جي درگاهه جي ويجهو ئي آهي سندن دوست هو، مخدوم دانيال جي ئي چوڻ تي مخدوم بلاول ٽَلٽيءَ مان لڏي باغابان اچي ويٺو.

مخدوم بلاول جي شهادت 26 نومبر 1522ع (پهرين محرم 929 هجري) تي ٿي. جڏهن ته سندن پيدائش جي تاريخ 1451ع (856 هجري) چئي وڃي ٿي. قاضي مشتاق متعلوي جي شجري موجب مخدوم بلاول سمون شاهي خاندان مان هو.سندس ڏاڏو مخدوم ادريس سمونسمي سلطان ڄام نظام الدين (وفات : 1508ع) جو ڀاءُ هو. مخدوم ادريس پنهنجي فقيري طبيعت سبب ٺٽو ڇڏي ٽَلٽيءَ ۾ آباد ٿيو هو.

ان وقت سنڌ قنڌار جي امير الزنون ۽ سندس پٽ شاهه بيگ ارغون جي اکين ۾ هئي، ڇاڪاڻ ته بابر قنڌار تي اکيون ڄمائي بيٺو هو. جيستائين ڄام نظام الدين زندهه هو قنڌار جو حاڪم شاهه بيگ، سنڌ تي قبضو ڪري نه سگهيو. ڄام نظام الدين جي وفات کان پوءِ ڄام فيروز، سنڌ جو حاڪم ٿيو ته دولهه درياهه خان جي سياسي مخالفن ڄام فيروز جا ڪن ڀريا. دولهه درياهه خان ڄام نظام الدين جو سڀ کان وڌيڪ ڀروسي جوڳو ماڻهو هو. درياهه خان خلاف سياسي مخالفن ايتري باهه ٻاري جو ڄام فيروز، درياهه خان کان هر قيمت تي جان ڇڏائڻ لاءِ تيار ٿي ويو. اهڙيءَ طرح سنڌ اندروني سياسي مخالفتن سبب انتشار جو شڪار ٿي وئي. ائين لڳي ٿو ته درياهه خان جا مخالف، شاهه بيگ ارغون سان ٺهيل هئا. شاهه بيگ مهدوي تحريڪ جو پوئلڳ ڏسجي ٿو، جڏهن ته سنڌ ۾ ان دور ۾ مهدوي ۽ بلاولي تحريڪ جي اڳواڻن ۾ زبردست ڇڪتاڻ پيدا ٿي.

درياهه خان سان سياسي مخالفت اتي وڃي دنگ ڪيو جو ڄام فيروز جي ماءُ مدينا ماڇياڻي 922هه (1516ع) ۾ وڃي قنڌار کان نڪتي ۽ شاهه بيگ کي سنڌ تي حملي جي دعوت ڏنائين ( تاريخ طاهري).

شاهه بيگ جيڪو قنڌار ڦرجڻ جي يقيني خطري کانپوءِ نئون علائقو هٿ ڪرڻ جي ڳڻتين ۾ هو، هڪدم تيار ٿي ويو، هن پهرين سبيءَ تي قبضو مستحڪم ڪري، سنڌ تي حملي جون تياريون ڪيون ۽ 1520ع جي پڇاڙيءَ ۾ سنڌ تي ڪاهه ڪئي. هيءُ اهو ئي دور آهي جڏهن رند ۽ لاشار بلوچن جي گهرو لڙائي 30 سال (لڳ ڀڳ 1488ع کان 1518ع ) جاري هئي. بلوچن جي هن ويڙهه ۾ رندن پٺاڻن (ارغونن) جو ساٿ ڏيئي سنڌ جي سمن ۽ بلوچ لاشارين جي خلاف اتحاد ڪيو هو.

ارغون لشڪر پهرين ڦرلٽ ڪوٽ ماڇي ۽ چانڊڪا ۾ ڪئي، پوءِ اهو لشڪر باغبان وٽان لنگهيو. اِتي درياهه خان جي پٽن شاهه بيگ کي للڪاريو پر هو رستو بدلائي ٺٽي طرف نڪري ويو. باغبان ۾ مختصر قيام وقت هتان جي زميندارن شاهه بيگ سان کيڪار ڪئي.

تاريخ 11 محرم 927 هه (22ڊسمبر 1520ع) تي هِلايا وٽ (خان واهه لڳ) جنگ لڳي. ڄام فيروز پير پٺي ڏانهن وڃي لڪو. درياهه خان شهيد ٿيو ۽ ارغون ڏهن ڏينهن (يارهين محرم کان ويهين محرم 927 هجري) تائين ٺٽو ڦريندا لٽيندا، باهيون ڏيندا ۽ ٺٽي واسين کي بي عزت ڪندا رهيا. ان ڦرلٽ ۽ بي عزتيءَ کان قاضي قاضن جو ڪٽنب به نه بچيو. نيٺ قاضي قاضن جي دانهن تي شاهه بيگ خونريزي بند ڪئي. ڄام فيروز معافي ورتي، قاضي قاضن عهدو ماڻيو ۽ ڄام فيروز کي ٺٽو واپس ڏيئي، مٿس ڍل رکي وئي. اتر سنڌ جو انتظام شاهه بيگ پاڻ لاءِ رکيو.

قصو ڪوتاهه، شاهه بيگ سيوهڻ هٿ ڪرڻ کانپوءِ، ٽَلٽيءَ وٽ مخدوم بلاول (ان وقت عمر 71سال)، دولهه درياهه خان جي پٽن، رڻمل سوڍي ۽ ٻين سان جنگ ڪئي. درياهه خان جا پٽ شهيد ٿيا ۽ نيٺ 1522ع ۾ ارغونن مخدوم بلاول تي قرآن شريف جي بي حرمتيءَ جو بهتان رکي، کيس شهيد ڪري ڇڏيو. سزا کان اڳ باقاعدي فتوا جاري ڪرائي وئي. جيتوڻيڪ مخدوم بلاول جي شهادت بابت تاريخ جا ڪتاب گونگا آهن پر مخدوم صاحب کي گهاڻي پيڙائڻ واري روايت ايتري عام آهي جو ان کي سولائيءَ سان رد ڪري نٿو سگهجي. مخدوم صاحب کي گهاڻي ۾ پيڙائي شهيد ڪيو ويو يا نه؟ اهو هڪ جدا سوال ٿي سگهي ٿو پر ارغون اهڙو حڪم جاري ڪن، اهو بالڪل ممڪن هو. ان وقت جا قاضي به ابن الوقت ثابت ٿيا آهن. قاضي قاضن جنهن جوپنهنجو ڪٽنب ٺٽي ۾ ارغونن هٿان بي عزت ٿيو، شاهه بيگ ارغون جو نه رڳو پگهاردار ٿيو پر هن کي اها به صلاح ڏنائين ته، ”هيءُ ملڪ سيلابي آهي ۽ هن زمين ۾ ڪنڊا گهڻا ڄمندا آهن، تنهن ڪري چنجور هميشه هٿ ۾ رکڻ گهرجي.“ ان صلاح کانپوءِ شاهه بيگ انهن ماڻهن کي قتل ڪرڻ جو حڪم ڏنو جن مزاحمت پئي ڪئي ۽ گرفتار ڪيا ويا هئا.

سمن جي پڄاڻي ۽ ارغون جي فتح وارو هيءُ دور ڏاڍو وار ڪنڊاريندڙ آهي. ماڻهن وٽ فقط ٻه واٽون هيون، شهادت يا ذلت؟ ڪير ڪٿي بيٺو؟ سڀ ڪجهه ڏسجي ٿو. پر جنگ جو هڪ ٻيو پهلو به ڪافي دلچسپ آهي، اهو آهي اقتدار جي هٻڇ. هڪڙا هئا ڄام فيروز جا خوشامدي جن کي درياهه خان وارو منصب ولارڻ جو شوق هو. ٻيو هو شاهه بيگ جنهن نيٺ سنڌ فتح ڪئي، ۽ ٽيون هو بابر جنهن کي قنڌار جون چاٻيون ڏيئي، شاهه بيگ سنڌ ۾ ويٺو پر بابر سندس پٺ نه ڇڏي. شاهه بيگ هڪ هنڌ پنهنجن درٻارين کي چوي ٿو، ”بادشاهه (بابر) سنڌ ۾ اسان کي پنهنجي حال تي نه ڇڏيندو ۽ اڳي پوءِ هيءُ ملڪ اسان کان ۽ اسان جي اولاد کان کسي وٺندوتنهن ڪري اسان تي لازم آهي. ته ڪنهن ٻئي ملڪ ڏانهن ڀڄون“ پوءِ هن گجرات تي ڪاهه ڪئي، پر رستي ۾ اگهاماڻي وٽ 16جُون 1524ع تي مري ويو. سڀ کان عجيب ڪردار ته خود ڄام فيروز جو آهي، جنهن هميشه کڙين تي زور رکيو پر حڪومت جو شوق به گهڻو هئس. جڏهن شاهه بيگ ڪاهيو ته پاڻ درياهه ٽپي پير پٺي کان وڃي نڪتو. وري معافي وٺي ڏنڀرو ٿيو. ٺٽي جون خبرون گجرات پهتيون ۽ اتان ڄام صلاح الدين ڪاهي آيو ته ڄام فيروز سيوهڻ هليو ويو. وري شاهه بيگ جي مرڻ کان پوءِ شاهه حسن جڏهن ٺٽي ڏانهن ڪاهيو ته ڄام فيروز ڪڇ ڏانهن منهن ڪري نڪري ويو. 1525ع ڌاري ارغونن سان ناڪام مقابلو ڪري، وري گجرات ڀڄي ويو. جتي 1535ع ۾ همايون جي حملي وقت گرفتار ٿيو ۽ همايون جي حڪم تي قتل ڪيو ويو.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

مخدوم بلاول ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
شاهه ڪريم جو دور / ارغون ترخان پس منظر
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون