Bootstrap Example
منگهو پير : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-02
داخلا نمبر 419
عنوان منگهو پير
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1397
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

منگهو پير جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

منگهو پير - مان نڪتل ٻيون شاخون-

منگهو پير


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

منگهو پير

منگهو پير



”نيل کانپوءِ سنڌو ٻيو درياهه آهي جنهن ۾ واڳون رهن ٿا.“ خبر ناهي ته تاريخدانن کي اها غلط فهمي ڇو ٿي؟ ڪنهن وقت ۾ راويءَ ۾ به واڳون هئا، جيڪڏهن راويءَ کي سنڌوءَ ڏن ڀرو ندي چئي نظر انداز ڪجي، تڏهن به حب ندي باقي آهي، جنهن ۾ واڳن جي موجودگيءَ بابت پڙهجي ٿو.

سڪندر اعظم، جڏهن سنڌوءَ جي ڪناري پنهنجين اکين سان واڳون ڏٺو ته کيس پڪ ٿي هئي ته هجي نه هجي سنڌوءَ جو نيل سان ڪو نه ڪو ڳانڍاپو آهي. هونئن، جڏهن هيروڊٽس ۽ ٻين تاريخدانن کي اهو اطلاع مليو ته، سنڌوءَ جي تري واري گپ مان هڪ وڏو ڪينئون نڪري اٺ ۽ ڍڳا ڳڙڪائي وڃي ٿو، تڏهن کين سچ پڇ ڏاڍي حيرت لڳي هوندي!

سنڌ ۾ واڳوئن جو وجود ته پڪ سان تڏهن کان هوندو جڏهن ماڻهوءَ جو وجود به نه هوندو. خشڪيءَ ۽ پاڻيءَ ۾ رهندڙ مخلوق جو هيءُ قسم، ڌرتيءَ تي ميسوزوئڪ دور ۾ اڄ کان 135 ملين سان اڳ پيدا ٿيو. هن جانور، کاري بدران مٺي پاڻيءَ ۾ رهڻ ڇو پسند ڪيو؟ ان بابت علم حيوانيت جا ماهر بهتر ٻڌائي سگهن ٿا پر اسان ڏسون ٿا ته اوائلي دور جي هيءَ مخلوق سنڌ، سنڌوءَ جي ڏن ڀرو ندين ۽ حب ندي ۾ موجود آهي. ندين کان سواءِ سنڌ جي ٽاڪرو علائقن ۾ موجود چشمن ۽ ڪنڀن ۾ به هيءُ جانور ملي ٿو. ائين محسوس ٿئي ٿو ته، جڏهن سنڌوءَ جو پاڻي ڪراچيءَ ويجهو ڪورنگي ۽ ڦٽي ڪريڪ لڳ ڇوڙ ڪندو هو، تڏهن اها مخلوق ڪنهن نديءَ کان ٻيءَ طرف به منتقل ٿي. يا وري اها راءِ به ڏيئي سگهجي ٿي ته، جڏهن پاڻين ۾ چاڙهه هو تڏهن اهي ڪنڀ، چشما ۽ برساتي نديون پاڻ ۾ گڏيل هيون پر پوءِ جيئن جيئن چاڙهه ختم ٿيو تيئن تيئن ان مخلوق مٺي پاڻيءَ جي درياهن، چشمن ۽ ڪنڀن ۾ رهڻ کي ترجيح ڏني. ڪجهه محققن جي راءِ آهي ته، چشمن ۽ ڪنڀن ۾ واڳونءَ جو نسل هٿرادو طور پاليو ويو آهي.

اهو سچ آهي ته، هندو ڏندڪٿائن ۾ واڳونءَ کي مقدس سمجهيو وڃي ٿو. ڀڳوان کي زبان نه هوندي آهي ۽ نه ئي وري کيس زبان جي ضرورت آهي، واڳونءَ کي به زبان نه هوندي آهي، ان ڪري جهليل شڪار کي سڄي جو سڄو ڳهي ويندو آهي. زبان جي غيرموجودگيءَ کي ڀڳوان جي صفت سان هڪجهڙائي ڀانيو وڃي ٿو، ۽ واڳونءَ کي ڀڳوان جو هڪ روپ ڀانئي پوڄيو وڃي ٿو. گهڻو ممڪن آهي ته، آڳاٽن وقتن ۾ سنڌ جي ٻين علائقن ۾ به منگهي پير وانگر، واڳون پالڻ ۽ پوڄڻ لاءِ واڳن جا ٻچا وڌا ويا هجن.

ڪراچي ويجهو حب ۽ منگهي پير کان سواءِ ٽي ٻيا ماڳ به سجهن ٿا. جتي اڄ به واڳون آهن يا ڪنهن وقت ۾ هئا پر هاڻي ناهن. ابراهيم حيدري ۽ ريڙهي مياڻ جي وچ ۾ ”واڳون ڏر” يا ”واگهو ڌر“ اڃا موجود آهي. ٻيو ماڳ هاليجي ڍنڍ آهي، جنهن جي اتر واري ڪنڌيءَ وٽ، هڪ ٻيٽ تي واڳون پسار ڪندا ڏسي سگهجن ٿا. ٽيون ماڳ ڪراچيءَ جي اتر ۾، واقع مهير جبل جي ڏاکڻين حصي ۾ آهي. اتي به هڪ چشمو آهي جيڪو کڏون، ڪنڀ ۽ غارون ٺاهي ٿو. هڪ وڏي غار ”لاهوت اِتڙي“ سڏجي ٿي، ان غار ۾ واڳونءَ يا واڳوئن جو گهر آهي. اسان هتي واڳوئن جي پيرن ۽ ريڙهن جا نشان نوٽ ڪيا. مقامي ماڻهو ٻڌائين ٿا ته، ڪڏهن ڪڏهن ڪي هندو هتي اچي، واڳونءَ کي ڀيٽا ڏين ٿا.

سنڌ ۾ واڳونءَ جي پوڄا جا ٻيا قديم مرڪز ٺٽي ۾، لاکو پير قبرستان، دادوءَ ۾ رني ڪوٽ ۽ شڪارپور ته پڪ سان رهيا آهن، ڪرنل ايسٽوڪ 40_1839 ۾ منگهي پير تي ويو هو. ان ماڳ کي ”مگر تلاءُ“ سڏي ٿو. هو لکي ٿو ته، واڳوئن جي سنڀال ڪندڙ پوڙهي مجاور فقير ڏنڊي اُڀي ڪري واڳوئن کي سڏ ڪيو ته واڳون سجاڳ ٿي ڪناري تائين وڌي آيا. فقير جڏهن انهن کي ترسڻ لاءِ چيو ته، اهي ويهي رهيا. ساڳي طرح علي احمد بروهي، لاکي پير تي واڳونءَ بابت ذڪر ڪندي لکي ٿو ته، ان جو نالو موتي فقير هو، جڏهن واڳونءَ کي موتي فقير جي نالي سان سڏ ڪيو ويو ته اهو پنهنجي ڏر مان وات ڦاڙي نِڪري آيو. اهو واڳون به منگهي پير جي واڳن وانگر گوشت جي ... ..تي ٻاهر نڪري آيو هو. پاليل واڳوئن کي اها خبر آهي ته جڏهن ماڻهو ڪن مخصوص آوازن سان سڏين ته ان جو مطلب اهو آهي ته کين کائڻ لاءِ گوشت ڏنو ويندو. بس اها بک ئي ته آهي، جيڪا جانور ۽ پکين کي ماڻهن جي اشاري تي نچائي ٿي.

تفريح مهيا ڪرڻ لاءِ واڳون پالڻ جو رواج اڄڪلهه ٿائيلنڊ ۾ آهي. اتي سياحن کي ريجهائڻ لاءِ هنن خطرناڪ جانورن کي جديد تلائن ۾ پاليو وڃي ٿو. ڪي مخصوص ٿيل ماڻهو انهن کي گوشت کارائين ٿا. واڳون، انهن ماڻهن جي هڪلن، سڏن ۽ ڪاٺين ۽ اهڙن ٻين اشارن تي سندن آڏو وات ڦاڙي بيهن ٿا. واڳوئن کي کاڌو ڏيندڙ ماڻهو، واڳوئن جي وات ۾ هٿ وجهن ٿا، ڪاٺيون هڻن ٿا. پر واڳون مڇرجي مٿن حملو نه ٿا ڪن. بالڪل ائين جيئن منگهي پير تي واڳوئن جو مجاور ۽ واڳون آهن. فرق اهو آهي ته، منگهي پير تي تلاءُ قديم آهي ۽ واڳوئن کي عقيدي هيٺ احترام جوڳو جانور سمجهي پاليو وڃي ٿو. چوندا آهن ته، ماڻهو سڀني جانورن ۽ پکين کي هيرائي سگهي ٿو پر چار جنسون ڪڏهن به هري نه ٿيون سگهن، پکين ۾ ڪانءُ جانورن ۾ بگهڙ، نانگ ۾ کپر ۽ پاڻيءَ ۾ واڳون. کپر بابت جوڳين جي راءِ ڪهڙي آهي، سا ته مون کي خبر ناهي، البت واڳونءَ جهڙو جانور ماڻهن جي هڪل تي هلندو منگهي پير تي ڏسي سگهجي ٿو.

فقير چون ٿا ته، منگهي پير وٽ رهندڙ واڳون اصل ۾ منگهي پير جي مٿي مان ڪريل جُون (Lice) آهن. ظاهر آهي ته، مسلمان فقير واڳوئن کي ڀڳوان ته نٿا چئي سگهن. هنن واڳن کي ڪنهن نه ڪنهن جواز هيٺ منگهي پير سان ڳنڍي ڇڏيو آهي. هتي سوال اهو ٿو پيدا ٿئي ته، آخر منگهو پير ڪير آهي. هو ڪٿان ۽ ڪڏهن هتي آيو؟ ان کان سواءِ ائين ڇو آهي ته، منگهي پير جي ميلي تي سڀ کان وڌيڪ شيدي برادري پهچي ٿي؟ هو هتي ”مگر مان“ تي سڄيون سڄيون راتيون بي خود ٿي ڇو ٿا نچن؟

زولاجيءَ جي ماهرن جو چوڻ آهي ته، سنڌوءَ نديءَ ۾ واڳونءَ جو اهو نسل عام هو، جنهن کي عام طور تي سيسر چيو وڃي ٿو. ان جو وات واڳونءَ جي ڀيٽ ۾ سوڙهو ٿئي ٿو، تنهن ڪري گهٽ خطرناڪ آهي پر منگهي پير وارا واڳون وڌيڪ خطرناڪ نسل جا آهن. ماهرن جو خيال آهي ته، اهي حب نديءَ سان تعلق رکن ٿا، جيڪا ڪنهن وقت ۾ منگهي پير وٽان لنگهندي هئي. هاڻي به حب ۽ منگهي پير وچ ۾ ڪو گهڻو پنڌ ناهي.

ڪجهه ماهرن واڳون پوڄا کي مصري تمدن جو حصو سڏيو آهي، ڇاڪاڻ ته قديم مصر ۾ نيل نديءَ جا واڳون به پوڄيا ويندا هئا. ڇا شيدي نسل جا ماڻهو، جن جو اصل وطن آفريڪا آهي، ان نسبت سان منگهي پير تي مگرمان جي ٽاپ تي نچن ٿا؟ اهو هڪ سوال آهي جنهن تي اڃا تحقيق نه ٿي آهي. هڪ ڏندڪٿا چوي ٿي ته، منگهو پير ست اٺ صديون اڳ (تيرهين صدي عيسويءَ ۾) عربستان مان اڏامي آيو هو. جڏهن هو هتي لٿو ته، سندس مٿي مان جُون (واڳون) ڪري پيون. ان مهل قدرت هتي زمين مان ٻه چشما جاري ڪيا ۽ واڳون انهن مان هڪ ۾ گهڙي ويا.

منگهو پير جي لفظي معنيٰ تي ڪافي بحث




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

منگهو پير ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
مائي ڳاڙهي
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون