Bootstrap Example
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-23
داخلا نمبر 233
عنوان ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1452
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1000.00.00-Hijree

لاڙڪاڻي شهر کان اسانجو رخ باقراڻي، آريجا کان ٿيندو مهين جي دڙي طرف ٿيو. باقراڻيءَ کان فقط پنج ڪلوميٽر اوڀر ۾ اهو ماڳ آهي جنهن کي اسان تاريخ ۾ هٽڙي جي نالي سان ڪلهوڙن جو اهم مرڪز چوندا آهيون. هٽڙيءَ جو نئون نالو ڳوٺ مزاور(مجاور) لاشاري چئجي ته هروڀرو غلط به ڪونه ٿيندو. هتي ڪلهوڙا ڪڏهن ۽ ڪيئن آباد ٿيا؟ محمد هاشم حامي پنهنجي مضمون لاڙڪاڻو ڪلهوڙن جو دور ۾ لکي ٿو ته ”خان خانان سن 1000 هه (1591ع) ۾ سنڌ فتح ڪئي ۽ نذراني طور سنڌ جو هي حصو (هاڻوڪو لاڙڪاڻو) چانڊين کان کسي ميان آدم شاهه جي حوالي ڪيو ويو


1551.00.00-A.D

لاڙڪاڻي شهر کان اسانجو رخ باقراڻي، آريجا کان ٿيندو مهين جي دڙي طرف ٿيو. باقراڻيءَ کان فقط پنج ڪلوميٽر اوڀر ۾ اهو ماڳ آهي جنهن کي اسان تاريخ ۾ هٽڙي جي نالي سان ڪلهوڙن جو اهم مرڪز چوندا آهيون. هٽڙيءَ جو نئون نالو ڳوٺ مزاور(مجاور) لاشاري چئجي ته هروڀرو غلط به ڪونه ٿيندو. هتي ڪلهوڙا ڪڏهن ۽ ڪيئن آباد ٿيا؟ محمد هاشم حامي پنهنجي مضمون لاڙڪاڻو ڪلهوڙن جو دور ۾ لکي ٿو ته ”خان خانان سن 1000 هه (1591ع) ۾ سنڌ فتح ڪئي ۽ نذراني طور سنڌ جو هي حصو (هاڻوڪو لاڙڪاڻو) چانڊين کان کسي ميان آدم شاهه جي حوالي ڪيو ويو


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا

لاڙڪاڻي شهر کان اسانجو رخ باقراڻي، آريجا کان ٿيندو مهين جي دڙي طرف ٿيو. باقراڻيءَ کان فقط پنج ڪلوميٽر اوڀر ۾ اهو ماڳ آهي جنهن کي اسان تاريخ ۾ هٽڙي جي نالي سان ڪلهوڙن جو اهم مرڪز چوندا آهيون. هٽڙيءَ جو نئون نالو ڳوٺ مزاور(مجاور) لاشاري چئجي ته هروڀرو غلط به ڪونه ٿيندو. هتي ڪلهوڙا ڪڏهن ۽ ڪيئن آباد ٿيا؟ محمد هاشم حامي پنهنجي مضمون لاڙڪاڻو ڪلهوڙن جو دور ۾ لکي ٿو ته ”خان خانان سن 1000 هه (1591ع) ۾ سنڌ فتح ڪئي ۽ نذراني طور سنڌ جو هي حصو (هاڻوڪو لاڙڪاڻو) چانڊين کان کسي ميان آدم شاهه جي حوالي ڪيو ويو. انهن ڏينهن ۾ ميان آدم شاهه ڏوڪريءَ جي ڀرسان هٽڙيءَ ۾ رهندو هو. هاڻوڪو لاڙڪاڻو تڏهن چانڊڪا پرڳڻي طور سڃاتو ويندو هو جا نسبت چانڊيا قوم سبب هئي. هن خطي جون واڳون سنڀالڻ کانپوءِ ميان آدم شاه سياسي سفر شروع ڪيو ايئن ڪلهوڙا مضبوط ٿيندا ويا.“

آدم شاهه سياسي قووت طور مضبوط ٿيو ته تر جا زميندار سندس خلاف ٿي پيا جن مغلن جا ڪن ڀريا. آدم شاهه ۽ مغلن جي وچ ۾ مخالفت پيدا ٿي. 1992 ۾ آدم شاهه کي ڦاسي ڏني وئي. ميان کانپوءِ سندس وڏو پٽ ميان دائود سندس جاءِ نشين ٿيو. حامي صاحب ميان دائود کي پرڳڻي جو جاءِ نشين لکيو آهي. ميان دائود جا ٻه پٽ هئا محمد الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل). هي ٻئي ڀائر به هٽڙيءَ ۾ ئي رهيا پر ميان الياس جو وڏيري جلال ابڙي جي زمينن تي قبضي سبب تڪرار ٿي پيو. ان کان اڳ جو تڪرار وڌي ميان الياس 1620ع ۾ وفات ڪري ويو.

ميان الياس کانپوءِ ميان شاهل جاءِ نشين ٿيو. هن به گهاڙ (واهه) تي زراعت وڌائڻ ڏانهن گهڻو ڌيان ڏنو. گهاڙ هٿرادو واهه آهي يا درياهي ڦاٽ؟ ان تي اختلاف راءِ موجود آهي. گهاڙ جي ٻنهي ڪپن تي موجود زمينون اصل ۾ ابڙن ۽ سانگين جون هيون جيڪي ڪلهوڙن کسيون هيون. زمينن تي قبضن تان تڪرار تي ميان شاهل 1068 (1657ع) ۾ قتل ڪيو ويو. ميان شال جو مقبرو گهاڙ جي ڪپ تي ۽ ميان الياس جو مقبرو هٽڙيءَ ۾ آهي. ميان دائود ڪلهوڙي جي مزار به هٽڙيءَ ۾ آهي. ميان شاهل کانپوءِ ميان نصير محمد جو دور شروع ٿئي ٿو جنهن جي مزار ڳاڙهيءَ ۾ آهي.

ميان الياس جو مقبرو

ميان صاحب جو مقبرو هٽڙي (ڳوٺ مجاور لاشاري ۽ فريد آباد جي وچ) ۾ آهي. هي پنڌ لاڙڪاڻي کان ڏکڻ ۾ 13 ڪلوميٽر ٿيندو. تاريخ جي ڪتابن ۾ شايد اهو ڪٿي به لکيل ڪونه آهي ته ميان الياس جو مقبرو ڪنهن ٺهرايو پر ميان شاهل جي مقبري جو نقشو ۽ نمونو ڏسي ڪافي اطمينان سان چئي سگهجي ٿو ته ٻنهي مقبرن جو جوڙائيندڙ ساڳيو شخص يعني ميان غلام شاهه ڪلهوڙو آهي. ٻنهي مقبرن ۾ ڪو ٿورڙو فرق آهي، نه ته هڪجهڙايون ڪافي آهن. ميان الياس جي درگاهه کان ڪجهه پرڀرو اتر اولهه ۾ سندس ئي وقت جو کوهه اڃا تائين موجود پر ڦِٽل حالت ۾ آهي.

ميان الياس جو مقبرو چؤديواريءَ جي اندر آهي جيتوڻيڪ اها چؤديواري شاهي قسم جي ڪوٽ وانگر نه آهي، جيئن ميان شاهل جي مقبري کي ڏنل آهي. ميان داد محمد (ميان دائود ڪلهوڙي) جي قبر به ميان الياس جي چؤديواريءَ کان ٻاهر ڏاڪڻين وٽ ڏکڻ اولهه ڪنڊ ۾ آهي. ميان دائود کي ايئن کليل آسمان هيٺ لاوارثن جيان ڇو ڇڏي ڏنو ويو؟ يا ان تي ڪو شايان شان مقبرو ڇو نه اڏايو ويو؟ اهو سوال منهنجي ذهن ۾ سدائين گردش ڪندو رهندو. ميان دائود کان ڪجهه قدم اوڀر اُتر ۾ فريد حالتيءَ جي قبر آهي جيڪو فريد آباد جو باني آهي. اها فريد آباد مزاور لاشاريءَ جي ڀرسان ئي آهي. فريد حالتي بٺي دار فقير يعني لنگر جو انچارج هوندو هو.

ميان الياس جي مقبري توڻي چؤديواريءَ جا دروازا اوڀر کان آهن. هي تقريباً 25x25 فٽن جو چورس ڪمرو آهي ۽ اوچائيءَ ۾ به ايترو ئي يا ڪجهه گهٽ ٿيندو. مقبري جي ڇت تي چئني ڪنڊن کان منارڙِيون (turrets) ڏنل آهن. چوڪنڊي عمارت کي اٺڪنڊي ۾ بدلائي اٺڪنڊي ڳچي (drum)ڏيئي مٿي اڌ گول شڪل جو گنبذ رکيو ويو آهي. ان تي نمايان طور تي وڏي پر سادي شمعدان (lantern) وصف رکيل آهي.ان شمعدان جي هيٺان ڪنول گل جي پنن جهڙي آرائش ابتي رکيل آهي. مجموعي طور تي هن مقبري جي ڏِک نمايان پر سادي آهي. گنبذ هيٺ ٽي قبرون آهن. انهن ۾ سڀ کان نمايان ۽ اولهه واري قبر ميان الياس جي آهي، ٻيا سندس پٽ آهن.

ميان الياس جي ويجهو ئي اولهه طرف ميان مينگهل (مينگهو فقير واڻيو) جو مقبرو آهي. هي به ميان وال تحريڪ ۾ شامل هو. هن جي مقبري ۾ سفيد چن پلستر تي خداآبادي تحريرون لکيل آهن.

جاڙو فقير ٽڳڙ جو مقبرو

ميان الياس کان 225 فٽ ڏکڻ ۾ جاڙو (جاڙل) فقير ٽڳڙ جو ننڍو مقبرو آهي. هي زبون ۽ ويران پر پنهنجي اصل حالت ۾ مڪمل آهي. ڏکڻ کان دروازو اٿس. هن مقبري جي ڪن ٽائلن تي روغني چٽسالي ٿيل هئي. ديوارن تي اندران ٻاهران چن پلستر ٿيل هو. چُن جي پلستر تي ڪن ڪن جاين تي ڪارن اکرن ۾ سهڻن اکرن ۾ خداآبادي ۽ فارسي تحريرون ۽ شاعري لکيل هئي. هي غالباً فريسڪو تحرير هئي ۽ محض آبي رنگ نه هو. جاڙو فقير ميان الياس جو همعصرهو. ميان جي هاڻوڪن فقيرن جاڙي فقير کي ڪا اهميت ڪونه ٿي ڏني، ماڳهي ٺٺول واري انداز ۾ چيائون ”ان (فقير) جو مقبرو سندس مائيءَ ٺهرايو هو!“

ميان شاهه علي (شاهل) جو مقبرو

لاڙڪاڻي شهر کان 8 ڪلوميٽر اتر اولهه ۾ گهاڙ واهه جي اتر واري ڪنڌيءَ تي هڪ اوچي دڙي تي هي مقبرو قائم آهي. هيءَ ديهه ايلچي، ڳوٺ ڏتل ابڙو آهي. هن وقت هي دڙو قبرستان ۾ تبديل ٿي چڪو آهي جنهن کي کبڙ ورائي ويا آهن. مقبرو جيڪو ميان غلام شاهه ڪلهوڙي 1772ع ۾ ٺهرايو هو، هڪ اوچي چؤديواريءَ ۾ آهي. هيءُ به شاهي به سادو مقبرو آهي جنهن ۾ اٿندي ئي ٻه چار وصفون ڌيان ڇڪائين ٿيون.: اوچي چؤديواري، ڪشادو صحن، وڏي عمارت، ۽ ان تي گدري جي ڦاڪن جهڙو گنبذ. چؤديواري ڪنهن ڪوٽ جيان آهي پر اها ايتري مضبوط يا شاندار نه آهي جيئن خود غلام شاهه ڪلهوڙي جي مقبري کي ڏنل آهي. هن ديوار جي اوچائي وڌ ۾ وڌ اٺ فٽ کن هوندي. ديوار کي غالباً ڪنگريون ڏنل هيون جيڪي هڪ فٽ اوچائيءَ جون ٿينديون. چؤديواريءَ جي اولهه واري ڀاڱي ۾ ٺهيل مقبري جي بيهڪ چورس آهي، ماپ 22x 22 فٽ اٿس. ديوار ۾ پئنلن جو هڪٻئي مٿان ٻه قطارون آهن، ٻه دروازا اٿس، اوڀر ۽ ٻيو ڏکڻ ۾. ٻيو غالباً پوءِ جو اضافو آهي.

مقبري ۾ گنبذ جي هيٺان ٻه فٽ اوچو ٿلهو 9x9 فٽ ٺهيل آهي جنهن تي ٻه قبرون آهن. اولهه طرف ميان شاهل رکيل آهي، سندس ڀر ۾ اوڀر طرف سندس پٽ شاهه حسن آهي. مقبري جي عمارت جي اندرين ماپ 15.6x15.6 فٽ آهي. گذريل مرمتن ۾ ڪي قدر ڦير ڦار ٿي آهي، گنبذ جي ڳچ ۾ ڪنگرا هئا جيڪي هاڻي غائب آهن. چوڪنڊي ڪمري کي اٺڪنڊو ڳچ ڏيئي ڦاڪدار گنبذ رکيو ويو آهي. گنبذ تي ننڍو شمعدان (lantern) واري وصف رکي وئي آهي. مقبري جي ڪ




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون