Bootstrap Example
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-28
داخلا نمبر 300
عنوان مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1297
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ



سنڌ کي شڪست برابر ملي پر ان شڪست لاءِ ذميوار ڪير هو؟ چارلس نيپئر، ٽالپر حڪمران يا سنڌي قوم؟ انگريزن ليکڪ پاڻ مڃين ٿا ته، ٽالپرن انگريزن سان سرچاءَ جون وڏيون ڪوششون ڪيون، ٽالپر پنهنجيون سفارتي ڪوششون اڳ ئي ڪري بيٺا هئا پر وريو ڪي به ڪين. هوڏانهن ميجر آئوٽرام به چارلس نيپئر کي جهلي نه سگهيو. ٽالپر حوصلي ۽ سياسي حڪمت عملين ۾ هارائي چڪا هئا. جيڪڏهن هو حوصلو هارڻ بدران قوم تي ڀروسو ڪري تياري ڪن ها ته شايد ائين نه ٿئي ها جيئن پوءِ ٿيو.

پوءِ ڇا ٿيو؟ ’نئين مصر جا پراڻا ورق‘ جو ليکڪ ڪيپٽن ايسٽوڪ لکي ٿو، ”... ٻن ڏينهن کانپوءِ ... چارلس نيپئر ٻن توبن، پيادل توڙي سوار فوجين جي ٻن ريجمنٽن سميت قلعي ۾ داخل ٿيو ...

... انهيءَ کان پوءِ صاحب ٻين آفيسرن ۽ صاحبن سان گڏ مرحوم ڪرم علي خان جي زنانخاني ۾ هليو ويو ۽ مرزا خسرو بيگ کي ڳٿڙ کان جهلي بيعزتو ڪيائين ... پئسن ۽ زيورن سميت هن پندرهن لکن جو مال هٿ ڪيو ... مير ڪرم عليءَ جي گهر ڀاتين کي ٽن ڪپڙن ۾ نڪرڻ جي اجازت به نه ڏنائين ... هو زنانخاني ۾ گهڙي ويو ... عورتن جي ٻانهن ۽ پيرن مان زيور لاٿا ويا ... اهي بدنصيب عورتون ڊپ ۽ شرم وچان شهر مان ڀڄي نڪتيون ۽ ڏهه ميل پري کٿڙ کان وڃي نڪتيون ... عورتن کي ٻن ڏينهن تائين پاڻيءَ کان سواءِ اڃ تي رکيو ويو ... آخر وڏي جفا ڪشيءَ کانپوءِ پنج سؤ ماڻهن لاءِ جن ۾ عورتون ۽ ٻار به هئا، پاڻيءَ جي هڪ کَلي هٿ ڪئي وئي ... هڪ عورت جنهن کي ريشم جو جوڙو پهريل هو، تنهن ڀڄڻ جي ڪوشش ڪئي پر کيس قلعي جي دروازي تي جهلي ڪپڙا لهرايا ويا ...“

هوشو شيديءَ جي قبر بابت اڪثر تڪرار ٻڌڻ ۾ ايندو آهي. ڪجهه ليکڪن جو خيال آهي ته هوشوءَ جي قبر حيدرآباد وري پڪي قلعي ۾ آهي جتي انگريزن کيس وڏي اعزاز سان دفن ڪيو هو. حقيقت اها آهي ته، ائين ممڪن ئي ڪو نه هو. انگريز، هڪ مڪار ۽ دوکي باز شڪاريءَ واري صفت رکندڙ قوم طور سامهون آيو آهي. ان جو اندازو اسان کي ان صورت ۾ وڌيڪ ٿئي ها جڏهن سنڌي حڪمران يا ماڻهو پنهنجي تاريخ پاڻ لکن ها. پر خود ڪن انگريزن جون لکڻيون ۽ ڪتاب انگريزن جي ٺڳين، منافقين، ڪوڙن ۽ بي رحمين جي داستان طور پڙهي سگهجن ٿا. ان ڏس ۾ چارلس نيپئر جي پوليٽيڪل ڪمشنر، ميجر آئوٽرام جي ڪتاب Conquest of Sindh_ a commentary ۽ ڪيپٽن اِيسٽوڪ جو ڪتاب Dry leaves from younge Egypt جيڪو سن 1894ع ۾ ڇپجي پڌرو ٿيو، ثبوت لاءِ ڪافي آهن.

ٽالپر، شروع ۾ پنهنجي بي همتي ۽ مصلحتن سبب انگريزن سان تعاون ڪندا ٿي ويا. شايد ان خيال کان ته انگريزن سان دوستيءَ ۾ انگريز راضي رهندا. پر اها ڳالهه کين گهڻو پوءِ سمجهه ۾ آئي ته هو ڌٻڻ ۾ ڦاسجي ويا آهن هو چاهين ها ته جنگ جي تياري به ڪري سگهيا ٿي، ڇاڪاڻ ته وٽن گهڻو وقت هو ۽ سنڌ جا ماڻهو پر ڏيهين جي خلاف به هئا. پر ميرن همت نه ساري ۽ هوريان هوريان انهن سڀني ٺاهن تي صحيحون ڪندا ويا جيڪي کين به پسند نه هئا. ميجر آئوٽرام کي به ميرن سان بي انصافيءَ جو احساس هو پر هو پاڻ به انگريز هو.

سچي ڳالهه ته اها آهي ته مير، جنگ کان اڳ جنگ هارائي هٿيار ڦٽا ڪري چڪا هئا. مياڻيءَ وارو واقعو ميرن جي مرضي خلاف ٿيو هو. مير نصير اڃان ٻه ڏينهن اڳ ميجر آئوٽرام آڏو وڃي شڪست جو اعتراف طور پنهنجي تلوار پيش ڪئي هئي. پر چارلس نيپئر سنڌ فتح ڪري پنهنجو ڳاٽ اوچو ڪرڻ جو موقعو هٿان وڃائڻ نه ٿي گهريو. پاڻ کي دنيا جي سڀ کان سڌريل قوم سمجهندڙن جو فوجي اڳواڻ شاؤنزم جو شڪار ٿي هڪ آزاد قوم کان خودمختياريءَ جو حق کسي، معاشي ۽ سياسي غلام ڪرڻ تي سندرو ٻڌي بيٺو هو. کيس قلعي مان وڏي دولت ملڻ جو آسرو هو. کيس اطلاع هو ته قلعي ۾ ويهن لکن جو خزانو آهي. هنن سڄو خزانو ڦريو پر چئن پنجن لکن کان وڌيڪ ملڪيت ظاهر نه ڪيائون. باقي ڪيڏانهن وئي؟

چارلس نيپئر جي ارادن کي ڏسي ۽ هوشوءَ جي شهادت ۽ قلعي جي شڪست جي تاريخن ۾ وٿي ۽ قلعي ۾ ڦرلٽ ۽ ڪربلا جهڙيون حالتون ڏسي اها توقع ڪري ئي نٿي سگهجي ته انگريز، ڪنهن دشمن جي قبر کي قلعي ۾ برداشت ڪري سگهيا ٿي.

هوشو 17 فيبروريءَ تي شهيد ٿيو ۽ قلعو 21_ فيبروريءَ تي انگريزن جي قبضي ۾ ويو. هوشوءَ جي آخري آرام گاهه مياڻيءَ ۾ ئي ٿي سگهي ٿي. هاڻي حيدرآباد جو حال ناهي. اپکنڊ جي ورهاڱي کان پوءِ هندستان مان وڏي لڏپلاڻ، آباديءَ ۽ شهري سهولتن جو توازن ڦٽائي ڇڏيو آهي. جنهن ڪري معاشي ۽ لساني مسئلا ڳنڀير ٿي چڪا آهن. حيدرآباد ۾ اڄڪلهه اسان کي مهاجر قومي موومينٽ (M.Q.M) جا پوسٽر نظر اچن ٿا جن تي ’حقوق يا موت‘ لکيل آهي. پوسٽر تي هڪ گوريلو ڇپيل آهي، جنهن جي هٿ ۾ بندوق آهي.

ڇا هيءَ گهرو لڙائيءَ جي انتها آهي؟ يا محض شروعات آهي؟ في الحال ڪجهه به نٿو چئي سگهجي. شهر واضح طور تي ورهائجي ويو آهي. اڙدو ٻولي ڳالهائيندڙ، جن جا وڏا هندستان کان لڏي آيا هئا پاڻ کي مهاجر سڏين ٿا. سندن غلبو لطيف آباد ۽ ٽڪريءَ واري شهري علائقي تي آهي. پڪو قلعو ته سندن ڳڙهه ٿي ويو آهي. سنڌي ڳالهائيندڙ ماڻهو، ڄامشوري ۽ ٽڪريءَ جي وچ واري علائقي ۾ آباد ٿيڻ شروع ٿيا آهن. هتي ڪيئي نيون ڪالونيون پيون ٺهن، قاسم آباد، ڀٽائي نگر، نسيم نگر وغيره. ڇا تاريخ اهي ويڇا ختم ڪري سگهندي؟ ڇا وقت زخمن تي مرحم رکي سگهندو؟ ٻنهي ڌرين ۾ وڏي خونريزي ٿي چڪي آهي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون