Bootstrap Example
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-23
داخلا نمبر 243
عنوان مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1214
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.18-A.D

ڇنڇر، 18_ نومبر 1989ع نئون ڏينهن نئون پنڌ. اڄوڪي منزل سيوهڻ آهي. اڄ سڄو قافلو خشڪيءَ تي آهي. ضلعي انتظاميه ڪالهوڪي فائرنگ واري واقعي کانپوءَ ڏاڍي محتاط ٿي وئي آهي. اڄ ڪنهن به قيمت تي ٻيڙي درياهه ۾ لاهڻ جي موڪل نه ملي، البت ايترو ضرور ڪيائون ته پوليس اسڪواڊ گڏ ڏيئي بند وارو رستو وٺڻ جي اجازت ڏنائون، سو به وڏي منٿ ميڙ کان پوءِ. مورڙي کي به نوريءَ سان گڏ ڊاٽسن پڪ اپ ۾ سوار ڪيو ويو، اها گاڏي پڪو روڊ ڏيئي سيوهڻ طرف رواني ٿي وئي. اسان ڳوٺ ٻلهڙيجيءَ کان ويهڙ لاءِ نڪتاسين.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

مُهين جي دڙي جا ڪنڀار جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

مُهين جي دڙي جا ڪنڀار - مان نڪتل ٻيون شاخون-

مُهين جي دڙي جا ڪنڀار


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

مُهين جي دڙي جا ڪنڀار



ڇنڇر، 18_ نومبر 1989ع

نئون ڏينهن نئون پنڌ. اڄوڪي منزل سيوهڻ آهي. اڄ سڄو قافلو خشڪيءَ تي آهي. ضلعي انتظاميه ڪالهوڪي فائرنگ واري واقعي کانپوءَ ڏاڍي محتاط ٿي وئي آهي. اڄ ڪنهن به قيمت تي ٻيڙي درياهه ۾ لاهڻ جي موڪل نه ملي، البت ايترو ضرور ڪيائون ته پوليس اسڪواڊ گڏ ڏيئي بند وارو رستو وٺڻ جي اجازت ڏنائون، سو به وڏي منٿ ميڙ کان پوءِ. مورڙي کي به نوريءَ سان گڏ ڊاٽسن پڪ اپ ۾ سوار ڪيو ويو، اها گاڏي پڪو روڊ ڏيئي سيوهڻ طرف رواني ٿي وئي. اسان ڳوٺ ٻلهڙيجيءَ کان ويهڙ لاءِ نڪتاسين.

ڳوٺ ٻلهڙيجيءَ جيڏاکڻئين ڇيڙي تي، ڪنڀرن جي آوي وٽ هڪ جهوني ڪنڀر ٿانءَ پئي ٺپيا. “هي ماڻهو ايڏيون وڏيون چاڏيون ٺاهيندا آهن جو ٻه ٻه ماڻهو ڏڌ ولوڙين!” انور پيرزادي خالد سمي کي جيپ جهلڻ جو اشارو ڏيئي چيو. قديم آوي وڏي دڙي جي صورت وٺي بيٺي هئي. نمن جي ڇانوَ هيٺ ڪشادو مَنَهن ۽ ان مَنَهن ۾ ڪنڀارڪي ڪرت، وڻن تان پکيئڙن جون ٻوليون. بي شڪ ڏاڍو سڪون ڏيندڙ ماحول آهي.

ڪنڀر جي هڪ هٿ ۾ ڦرهو آهي، ڪنڀر جي ٻئي هٿ ۾ ٺڪر جو اوزار آهي جيڪو آلي ٿانءُ جي اندر پيٽ ۾ ديوار کي سهارو ڏيئي ٿو، ٻيو هٿ ٺيڪ ساڳي جاءِ تي ڦرهي سان هلڪڙيون ٿڦڙون هڻي ٿو ۽ ٿانءُ هوريان هوريان شڪل وٺي ٿو. هڪ جهونو ڪنڀر چڪ تي ويهي نرم مٽيءَ مان ٿانءُ جيارڻ ۾ مصروف آهي. گپ جهڙي مِٽي چَڪَ ٿي ڦري ٿي، ڪنڀر آڱرين ۽ آڱوٺي جي چرپر سان مٽيءَ سان کيڏي ٿو، مٽيءَ ۾ ساهه پئجي وڃي ٿو ۽ اها جيئري شيءِ وانگر اُٿي بيهي ٿي.

”چاچا نالو ڇا اٿوَ؟“ انور هڪ جهونڙي ڪنڀر کان پڇيو.

”بَشڪل“ (چاچي جو اصل نالو بخشل آهي) اڪثر سنڌي ڳوٺاڻا اکرن ۽ اچارن کي اڳتي پوئتي استعمال ڪندا آهن مثال بندوق کي چون دنبوڪ، قفل کي چون قلف. مطلب کي چوندا مطبل. هر ٻوليءَ جو پنهنجو مزاج آهي.

”هتي جهوني ۾ جهونو ڪاريگر ڪير آهي؟“ انور ٻيو سوال ڪيو.

”جهونا پڇاڙي ۾ اسان آهيون“ چاچي بخشل جو مطلب هو ته هن جُوءِ ۾ کانئس جهونو ڪاريگر ٻيو ڪو به ڪونهي. ڪنڀرن جو هيءُ ڪٽنب گهٽ ۾ گهٽ ستن پيڙهين کان هتي آهي.

”ٻيو ڪير ڪم ڪري؟“

”ٻيا سڀئي ڇوڪرا ڪم ڪن، مصري، عزيزالله، حسن جا پٽ سڪندر ۽ ٻيا به گهڻا آهن.“ چاچي بخشل پنهنجي خاندان جي ڇوڪرن جا نالا کنيا.

”ڀلا ٿانوَ ڪهڙا ڪهڙا ٺاهيو؟“ اسان مٽيءَ جي ٿانون جا نالا مروج نالا معلوم ڪرڻ پئي گهريا.

”سڀ، دِلا، مَٽيون، چاڏيون، ڪُنا، پارا، تَيون، دانگيون، کمريون، لوٽيون، ڏيئا، ڏياٽيون ... گهڻيون شيون ٺاهيون!“ هو کوڙ نالا ڇڏي ويو.

”وڏي ۾ وڏي چاڏي ڪيڏي وڏي ٺاهيو؟“ انور سوال ڪيو.

”پنج ڇهه گهڙا کير جا پونس ... ڪچي ۾ ڪلهوڙا وٺن ٿا، انهن وٽ مينهون جام آهن ... “

”اها چاڏي گهڻي کپايو؟“

”چاليهه پنجاهه رپين ۾.“

”چڪ جي مختلف حصن کي ڇا چئو؟“

”چڪ جي مٿئين حصي کي چئون ٽوپي. هيءَ سرائي، هيءَ ڪانجڻ ۽ هيءَ کڏ جنهن ۾ چڪ بيهي ٿو، ۽ جنهن تي هيٺ پير رکون ان کي چئون ٿاڦو.“

”مٽي ڪيئن ٺاهيو؟“

”پهرين مٽي کڻي اچون، پوءِ سُڪائي ڪُٽيون، پوءِ ڇاڻيون ... سنهي جدا ڪري، ٿلهيءَ کي ڀڄائي پوءِ ان ۾ ڪُت ملائي پوءِ ڪَليندا آهيون. ڪلي، چاڻيون ٺاهي، پوءِ چڪ تي رکي لاهيندا آهيون. پوءِ اهي سڀاڻي تائين سُڪندا، پوءِ ٺپينداسون. آوي ۾ سورنهن پهر رکون. اٺ پهر آوي ٻرندي ۽ اٺ پهر ٺرندي ... “

” نِهائينءَکان نينهن ، سِک منهنجا سُپرين

سڙي سارو ڏينهن ، ٻـاهـر ٻـاڦ نه نـڪري “

(رِپ)

”نِهائين کي ڪڍڻ لاءِ مٿان دانگيون ٺاهيندا آهيون ... اهي ڏيئي بند ڪندا آهيونس، وري مٿان ڍڪڻ ۽ ڍڪڻيون ڏيئي وٿيون صفا بند ڪندا آهيون. هيٺان ڀاڻ ڏيندا آهيون، مٿان وري ڪک وجهي ڊڀ يا ڇَهو يا پلال جو ڪُٽو ... پوءِ وري سنهي لِڏ يا ڀاڻ وجهي، سڄيءَ تي وڇائي، پوءِ وري خاڪ ڏيئي بند ڪندا آهيونس. ڏکڻ پاسي کان دري ڏيونس، پوءِ خير سان ٻري وڃي تيار ٿيندي.” جهوني سڀني سوالن جو جواب يڪو ڏيئي ڇڏيو.

”چاچا هيڏي محنت کان پوءِ به سهڻيءَ جو دِلو ڪچو ڇو نڪتو؟“ انور جهوني ڪنڀر کان ڀوڳ ۾ پڇيو.

”ڪنڀر جي غلطي نه هئي ... اها سهڻيءَ سان مائٽن ڪئي ... سهڻيءَ پڪو ٿي کنيو ۽ مائٽن پڪو کڻي ڪچو رکي ڇڏيو ... “ جهوني کان کِل ڇٽي وئي.

”چاچا ڌرتيءَ ۾ هر ڌاتو ڳريو وڃِي ... هي توهان جي ڀر ۾ مُهين جو دڙو بيٺو آ ... چار پنج هزار سال ٿيا آهن، ٽامو به ڳري ويو آهي، لوهه به ڳريو وڃي، ٺڪريون ڇو نٿيون ڳرن؟“ مون پڇيو.

”هائو! سٺي پڪل ٺڪري ڪونه ڳرندي، باقي ڪا گهٽ پڪل ٻاڙِي سر ڳري ويندي.“

مون کي ياد آهي ته هڪ ڪنڀار ان سوال جي جواب ۾ چيو هو،”مِٽي پنهنجي ذات سڃاڻي ٿي ... مِٽيءَ کي ڪو نه کائيندي ... شناس جي ڳالهه آهي جيڪا ماڻهن ۾ ناهي بچي! ماڻهو ماڻهوءَ کي کايو وڃن ... مِٽيءَ مٽيءَ کي ڪو نه کائيندي!“

هيءُ ڪنڀر، ٽيهن چاليهن ڀانڊن جي مٽي ٻن پهرن ۾ تيار ڪيو وٺن. ان کانپوءِ هڪ همراهه چاڻيون ٺاهي ويندو ۽ ٻيو چڪ تي ويهي ڀانڊا ٺاهي لاهيندو ويندو، ڀانڊا به ٻن پهرن ۾ ٺهيو وڃن، پوءِ ٻي ڏينهن تي ٺپڻ لاءِ رکيو ڇڏين. ٺڪر جو رنگ جبل جي کاڻ مان نڪري ٿو، ڪاري رنگ جي پٿر جا ڳوڙها ۽ ڳنڍا ٿين جيڪي باڊهه ۽ ڏوڪريءَ جي بازار مان ٻارهن کان چوڏهن رپيا سير ملي ٿو. رنگ ٺاهڻ لاءِ ان معدنيات کي ڪُٽبوناهي پر ڪنڀار ان کي مهٽيندا آهن. پهرين ڳاڙهو رنگ ڏيئي پوءِ ڪاري رنگ مان چِٽ ڪڍن. چِٽڪڍڻ ۽ رنگ ڏيڻ جي اوزار کي ’تورو‘ سڏين. جبل مان رنگ جا ڳنڍا بروهي کڻي ايندا آهن، هنن ڪنڀرن کي اها خبر نه هئي ته رنگ جون کاڻيون ڪٿي آهن.

جهونو بخشل ڪنڀار 1926ع واري کوٽائي وقت مُهين جي دڙي تي مزوري ڪندو هو. هن ٻڌايو ته، ”نڍڙيون ننڍڙيون ڪُپڙيون لهندا هئاسون، انهن تي ڪاشيءَ جو ڪم ... رنگ ڏنل هوندو هو.“ جڏهن اسان هن کان اهو پڇيو ته ڇا مُهين جي دڙي مان لڀجندڙ ٺڪرين ۽ اڄوڪين ٺڪرين ۾ ڪو فرق آهي؟ ته هن چيو، ”ها سائين ها! ... اهو نمونو ئي ٻيو هو ... اسان جو ڪم وري ٻيو آ ... اهي ٿانءَ ته ٺڪر جا هئا پر الائي ڪهڙي نموني جا ٺهيل هئا ... انهن جي مٽي ته واقعي سٺي ڳوهيل هئي پر ٿانون جا نمونا ٻيا هئا ... ٿانءَ پچائڻ جو نمونو اِهو ئي هئن جيڪو اسان جو آ ... مُهين جي دڙي مان ههڙا (هاڻوڪن جهڙا) ٿانءَ ته نڪتا ئي ڪو نه ... اهي وڏا مَٽ ٺاهيندا هئا، توهان ته پڪ سان ڏٺا هوندا ... رانديڪا ٺاهيندا هئا ... اسان رانديڪا به ڪو نه ٺاهيون ... مُهين جي دڙي جا وڏا مٽ پاڻيءَ جا ٿانءَ هئا، هاڻي ته اهي به ڪونه ٺهن.“




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

مُهين جي دڙي جا ڪنڀار ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون