Bootstrap Example
مکڊ شريف : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-18
داخلا نمبر 89
عنوان مکڊ شريف
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1585
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

مکڊ شريف جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

مکڊ شريف - مان نڪتل ٻيون شاخون-

مکڊ شريف


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

مکڊ شريف



منجهند جو ڏيڍ لڳي ڌاري پري کان سنڌوءَ جي کاٻي ڪپ تي ڳڻتين ۾ ٻڏل هڪ شهر ڪنڌ موڙي اسان ڏي نهاريو. ان کان اڳ ٽڪريءَ تي بيٺل هڪ مندر اکيون ٽمڪائي اسان کي سڃاڻڻ جي ڪوشش ڪئي. شهر جي ويجهو پهچڻ تي اسان جون دليون درياهه جي ڇولين وانگر بيچين ٿي ويون.

ڪناري لڳ ٻن ٻين مندر جا کنڊر هئا، ٿَلها، پپر جا وڻ، ڌرمشالا ۽ درياهه ڏي منهن ڪري بيٺل ٽي چار غارون.

غار منهنجي ڪمزوري آهي. هر غار مونکي ائين سڏيندي آهي جيئن صدين جي ڄمار جي ڪا ٻڍڙي ڪنهن ننڍڙي ٻار کي کٽمٺڙو ڏيکاريندي هجي. ٻيڙيون بيهڻ شرط مون هڪغار ڏانهن ڊوڙ ڀري. هي انساني هٿن جون ٺهيل ننڍڙيون غارون هيون. هڪ غار ۾ گاهه جون ڀريون پيون هيون، ٻيءَ ۾ هڪ کٽ پئي هئي. ٻيون خالي هيون. ٽڪريءَ جي هن حصي ۾ غار کوٽڻ سولو هو. هيءُ نرم ريتيلو پٿر هو جنهن کي ڪنهن به سخت شيءِ سان کرچڻ ڪا وڏي ڳالهه ڪونه هئي.

“هيءُ ڪيتريو پراڻيون آهن.” منهنجو پهريون سوال هو.

“تازيون آهن ...” هڪ ماڻهو جواب ڏنو، “ماڻهو انهن ۾ ٿڌڪار لاءِ وڃي وهندا آهن يا سامان سڙو رکندا آهن.” هن ٻڌايو ته انهن غارن تي ڪجهه ماڻهن جو قبضو آهي. هتي اڪثر جاين تي قبضا هئا. اها ڳالهه پوءِ کلي.

درياهه جي ڪپ تي هڪ شهر، جنهن ۾ هڪ نگاهه ڊوڙائڻ سان ٽي شوالا نظر اچن، انهن ۾ غارن جو وجود اهڙي وائڙي ڳالهه ٿي نه پئي سگهي جهڙي همراهه ٻڌائي پئي. هنن غارن جو سڌو تعلق مندرن سان هو. اهي مندر کان پري ڪونه هيون.پڪ سان اهي غارون هندو سنياسين ۽ جوڳين جي جوڳ ۽ تپسيا لاءِ کوٽيون ويون هونديون.

مندر لڳ هندن جي اشنان ۽ پوڄا پاٺ جي جاين جا اهڃاڻ نظر آيا، جيڪي هاڻي ذري گهٽ ڀڙڀانگ ٿي ويا آهن. اسان کي مندر ۾ يا مندر جي ڀرپاسي ۾ ڪو به پوڄاري يا پنڊت نظر نه آيو. اها حيرت جهڙي ڳالهه هئي. ماڻهن ٻڌايو ته پاڪستان ٺهڻ کان اڳ هتي مندرن ۾ وڏا ميڙا لڳندا هئا ۽ پوڄا ٿيندي هئي پر پوءِ هندو لڏي ويا ۽ سندن ماڳ ويران ٿي ويا. مون تصور ۾ مندر جو ماضي ڏٺو. ماڻهن جا هشام،ندي پوڄا، درياهه جي سيوا، اَکائون، درياهه جي وهڪري تي لڙهندڙ ۽ ٻڏندڙ ڏيئن جون قطارون. پنڊت جوڳي ۽ پوڄاري. ”هر هر مهاديو ۽ جئه ماتا ڪالي ماتا.“ جا نعرا ۽ ڀڄن ... منڊپ ۽ منڊل، ڌوڻيون ۽ انهن جي آڏو ويدن جا منتر، گيتا جو پاٺ، تلڪ ۽ انهيءَ سڄي وايو منڊل ۾ نوجوان نينگرين ۽ نوجوانن جي وچ ۾ دلين جا سودا، اک ٽيٽ، پوڄا جي بهاني نديءَ ڪناري ملاقاتون، ٽهڪڙا ۽ وچن.

”بدر هيڏانهن ته اچ!“ انور پيرزادي پري کان رڙ ڪري مون کي سڏيو ۽ منهنجو تصور ٽٽي پيو. هو تيزيءَ سان ان طرف ٽڪريءَ تي چڙهي رهيو هو، جتي ڪنهن ڪنڀر جو آستان هو. چؤطرف سهڻا ٺڪراوان ٿانءَ ڍير ٿيا پيا هئا. مون به پُٺ ورتي. هڪ مقامي ماڻهو خبر ناهي ته ڇو هروڀرو به گڏجي پيو.

“ڀائو ڪر خبر شهر ۾ گهڻا هندو آهن؟”

“سڀ ڀڄي ويا. هاڻي هڪڙو به ڪافر ڪونهي!” هن همراهه ڏند ٽيڙي چيو.

“ڪنهن ڀڄاين؟” مون نئون سوال ڪيو.

“پير صاحب!” هن چيو.

خبر ناهي ته هيءُ ڪهڙو پير هو جنهن پرائي شهر تي قبضو ڪيو هو. اسان جي ملڪ ۾ ائين ئي ٿيندو آهي. هڪڙا ماڻهو شهر ٺاهيندا آهن ۽ ٻيا انهن تي قبضو ڪري ويندا آهن. جيئن سنڌ ۾ آهي. جيئن ادارن ۾ آهي، هڪڙا ماڻهو رت پگهرجي محنت سان ادارا ٺاهيندا آهن ۽ پوءِ اوچتو ڪي ٻيا ماڻهو انهن تي قبضو ڪري وٺندا آهن. مون مقامي همراهه کان گهڻائي سوال پڇڻ ٿي گهريا پر هيءُ صفا بيڪار نڪتو. ڪٽر ۽ جنوني ماڻهو هو. مون ماٺ رهڻ مناسب سمجهيو. مون کي ته هن سڄي شهر جا ماڻهو پير صاحب جا ٿورائتا ۽ کانئس هيسل محسوس ٿيا. هتي ٻه گاديون آهن، هڪ سخي نوري بادشاهه جي ۽ ٻي پير محمد علي شاهه جي.

مکڊ سؤ ڏيڍ فٽن جي اُڀي ٽڪريءَ تي ٺهيل آهي ۽ درياهي چاڙهه کان محفوظ آهي. مان به ٽڪري چڙهي ڪنڀر جي دنيا ۾ پهتس. 50- 60 سالن جو ڪمزور همراهه ٺڪرن جي ٿانون جي دنيا ۾ گم هو. ائين ٿي لڳو، ڄڻ هو پنهنجن ٻچڙن سان ڪچهري ۾ هو، هن ٺڪر جي ٿانون کي ڏاڍي ٻاٻوهه سان پنهنجن هٿن سان تخليق ڪيو هو. اهي سندس ٻچائي ته ٿيا.

هن ڳاڙهي مٽيءَ جون ڪُنڙيون پئي ٺاهيون، جن جي مارڪيٽ سنڌ ۾ سلطان ڪوٽ، شڪارپور ۽ ڪشمور تائين هئي. ڪنڀر مقامي ٻوليءَ ۾ ان ٿانءَ کي ”ڪُني“ ئي سڏيو.

”چاچا جيڪڏهن ڪالاباغ بند ٺهيو ته مکڊ پاڻيءَ ۾ ٻڏي ويندو ڇا؟“ انور، ڪنڀر کان پڇيو.

”هائو!“ ڪنڀر چيو.

”پوءِ توهان ڪاڏي ويندؤ؟“ انور ٻيو سوال ڪيو.

”خبرناهي، اسان غريب ماڻهو آهيون، خبرناهي ڪاڏي موڪليندا!“ ٻڍڙي ڪنڀر جي نراڙ تي پيل گهنجن ۾ هڪ ليڪ وڌي وئي، شايد روزگار کان وڌيڪ پيريءَ ۾ هڏيون رلي وڃڻ جي ڳڻتي هئس.

مکڊ جي ماڻهن جي اندازي مطابق ڪالاباغ بند ٺهڻ جي صورت ۾ هت پاڻيءَ جي سطح هاڻوڪي سطح کان سؤ کن فٽ چڙهندي، جنهن ڪري مکڊ جو شهر ٻڏي ويندو ۽ مجموعي طرح هن ماٿريءَ جا ٻه لک کن ماڻهو متاثر ٿيندا.

ڪنڀر جيتوڻيڪ وڏي عمر جو ۽ تجربيڪار ماڻهو هو پر شهر ۾ موجود گادين جي گادي نشينن کان ڊنل محسوس ٿيو. اسان جا اهي سوال جيڪي گادين جي بابت هئا، وڏي ڳيت ڏيئي پي پئي ويو. البت هندن جي غيرموجودگيءَ سبب مندرن بابت کلي راءِ پئي ڏنائين. سندس چوڻ هو ته، پاڪستان ٺهڻ کان اڳ به مکڊ ۾ مسلمان آبادي وڌيڪ هئي، اها ٻي ڳالهه آهي ته هندن جا ميلا ۽ پوڄا پاٺ جا انتظام ڏاڍا شاندار هوندا هئا. مکڊ جو هڪ ”خان“ به آهي جيئن ڪالاباغ جو هڪ ”خان“ آهي.

مکڊ شريف اٽڪ ضلعي ۾ سنڌوءَ جي جابلو ڪپ تي واقع هئڻ ڪري خشڪيءَ رستي اُڇري ۽ ٻين ننڍن ننڍن شهرن سان ڳنڍيل آهي ۽ ويجهي ۾ ويجهي ريلوي اسٽيشن مکڊ روڊ اٿس جيڪا ڏکڻ ۾ دائود خيل، ڪالاباغ ۽ اتر ۾ بسال ۽ اٽڪ سان وڃي ملي ٿي. شهر جي آدمشماري 1980ع ڌاري پنج هزار هئي.

ڪنڀر کي ڇڏي اسان اتر طرف اڳتي وڌياسين، جتي ٽڪريءَ تي بيٺل اڪيلي مندر اکيون ٽمڪائي اسان کي سڃاڻڻ جي ڪوشش ڪئي. شايد ان کي پنهنجن وارثن جي ڳولا هئي. سڄو قافلو وڏيون ٻرانگهون کڻندو مندر تائين پهتو. مندر ۾ ڪاٺ جو در هو ۽ ان کي تالو لڳل هو.

“ڇا هن مندر جو ڪو والي وارث به آهي؟” اشتياق انصاريءَ هڪ مقامي ماڻهوءَ کان پڇيو.

“هڪ همراهه هن ۾ مال واڙيندو آهي يا گاهه رکندو آهي!” مقامي ماڻهوءَ چيو.

“توبهه توبهه ... ڀڳوان جي گهر ۾ پليتائي! وٺ نٿو ڪريس؟” ڪليملاشاريءَ شوالي جو ٻاهريون جائزو پئي ورتو. ايتري ۾ ڪنهن همراهه اٽڪل سان در جو هڪ تاڪ کولي وڌو. اندر سڪل گاهه ڀريو پيو هو. اندرين ڪمري (مندر جي گرڀ) ۾ اوندهه ۽ چمڙن جي ڌپ هئي. آڏو وڏي مورتي رکڻ جي جاءِ هئي. مورتي ڪونه هئي. هوندي به ڪيئن! هر پاڪستاني ماڻهو پاڻ کي محمود غزنوي سمجهي مندر ۽ بت ڀڃڻ فرض سمجهندو آهي. اها ٻي ڳالهه آهي ته محمود غزنويءَ کي سومناٿ واري




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

مکڊ شريف ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
سنڌ جون قديم ثقافتون ۽ تهذيبون
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون