Bootstrap Example
مڪلي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-29
داخلا نمبر 324
عنوان مڪلي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1456
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

مڪلي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

مڪلي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

مڪلي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

مڪلي



ٺٽو شهر ٽپي، سنڌوءَ جي سڪل پيٽ مان ٿي، جنهن ٽڪريءَ تي چڙهبو، سا مڪلي آهي. مسلمان هن ٽڪريءَ جي نسبت مائي مڪليءَ سان ڏين ٿا، جنهن جي قبر ڄام نظام الدين جي مقبري لڳ ڄام تماچيءَ جي ٺهرايل جي ٻاهري پاسي الهندي طرف آهي. مائي پهتل بزرگ سمجهي وڃي ٿي. هڪ روايت موجب هڪ درويش مڪي شريف ويندي هتي ترسيو هو. هتي وجد ۾ اچي سماع شروع ڪري ڏنائين. ان ئي حالت ۾ هن ڪافي ڀيرا چيو، ”هذا مڪه لي“ (هيءَ جاءِ منهنجي لاءِ مڪو آهي). ائين هن ٽڪريءَ تي اهو نالو پئجي ويو. هندو لوڪ مڪليءَ جي ٽڪريءَ کي ڪالي ديويءَ سان منسوب ڪن ٿا، جنهن جو وڏو مندر ۽ تيرٿ آستان، مئن روڊ واري وڪڙ ۾ ڏکڻ طرف آهي. ڪاليءَ جو ٻيو مکيه مندر ڏکڻ ۾ ٽي ميل پري ڪلان ڪوٽ وارو آهي. بهرحال، هن وقت سڄي دنيا ۾ مڪليءَ جي سڃاڻپ سمن، ارغونن ۽ ترخانن بادشاهن جي شاندار مقبرن سبب آهي. مڪليءَ کي عالمي ورثو تسليم ڪيو ويو آهي. مڪليءَ وارو شاهي قبرستان فقط اهو ناهي، جيڪو قومي شاهراهه جي اتر طرف نظر اچي اٿو پر اهو سلسلو ڏکڻ ۾ڪافي اڳتي تائين وڃي ٿو. فرق فقط اهو آهي ته ان پاسي شاهي مقبرا ناهن. مڪلي قبرستان کي سولائيءَ سان ٻن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. هڪ حصي ۾ سمن سلطانن جون قبرون ۽ مقبرا آهن ۽ ٻئي (اورئين) حصي ۾ ارغونن ۽ ترخانن جون قبرون آهن.

مڪلي گهمندڙ سياح جڏهن ٽڪيٽ وٺي اندر وڃن ٿا ته سڀ کان پهرين کاٻي پاسي هڪ چور کوهه اچي ٿو. ٻن حصن ۾ سوڙهيون ڏاڪڻيون هيٺ کوهه جي ڪنڌيءَ تائين وڃن ٿيون. کوهه ڪنهن ٺهرايو؟ ان سوال جو جواب ڪنهن وٽ به ڪونهي، البت کوهه پنهنجي نوعيت ۾ مختلف آهي. هيٺ کوهه جي ڪنڌيءَ تي پهچبو ته چ‍ؤطرف ورانڊو نظر ايندو، وچ ۾ کوهه آهي.

کوهه کان اڳتي اتر ۾ ترتيب وار اهم مقبرا ۽ ڇٽيون هن ريت آهن:

هڪ گمنام ڇٽي، جاني بيگ ترخان جو مقبرو، تغرل بيگ جو مقبرو باقي بيگ ازبيڪ جو مقبرو، عيسيٰ خان ترخان (ننڍي) جو مقبرو. باقي بيگ ۽ عيسيٰ خان جي مقبرن پويان اوڀر طرف جان بابا جو مقبرو، عيسيٰ خان کان ڪجهه اڳڀرو ديوان شرفا خان جو مقبرو، ان کانپوءِ ڪافي پنڌ تي سلطان ابراهيم جو مقبرو، ان کان پوءِ اهنسا ٻائي، باقي بيگ ترخان ۽ عيسيٰ خان ترخان (وڏي) جا مقبرا. عيسيٰ خان جي مقبري وٽ ترخان حاڪمن جا مقبرا پورا ٿين ٿا. ٻيا مقبرا جيڪي ساموئي کي ويجها ۽ مڪلي ٽڪريءَ کي اتر ۾ آهن، اهي سمن جي دور جا آهن، انهن جي ترتيب هن ريت آهي:

مبارڪ خان يا دولهه درياهه خان واري رانئڪ، ان جي سامهون اوڀر ۾ ڇٽي، ڇٽي جي اتر ۾ ڄام نظام الدين (ڄام نندي) جو مقبرو، ان جي اتر ۾ لڳولڳ ڇٽي، جنهن هيٺ ڄام تماچيءَ، سندس زال ۽ هڪ ٻار جون قبرون چون ٿا. ڇٽيءَ جي ڀر ۾ ڄام تماچيءَ جي مسجد.

اڃا اتر ۾وڃبو ته ملان لُٽر جي درگاهه آهي. ملان لُٽر پنهنجي ’نبض‘ سبب سڄي سنڌ ۾ مشهور آهي. بي اولاد عورتون پري پري کان ڪهي اولاد لاءِ دعا پنڻ اچن ٿيون. ائين ٿو لڳي ته هتي شِو لنگم پوڄا نئين صورت وٺي بيٺي آهي. چون ٿا ته جيڪو ماڻهو ملان لُٽر جي قبر تي اچي پنهنجي کِل روڪي ويو، هن جي دعا اگهجي وڃي ٿي. پر جنهن ماڻهوءَ کي ملان لُٽر بابت ڏندڪٿائن جي خبر آهي، اهي پنهنجي کِل روڪي نٿا سگهن.

اڃا اتر ۾ وڃبو ته ستين جون قبرون ۽ جهنڊي پاتڻي جو مقبرو آهي. ڪنهن وقت ۾ سنڌو، هن هنڌان (مڪلي ٽڪريءَ جي اتر کان) اولهه طرف وهندو هو. ساموئيءَ جو شهر، جهنڊي پاتڻيءَ واري مقبري کان ميل ڏيڍ اوڀر طرف هو.

سچ پچ ته مڪلي واري ٽڪري تي هر سوچ جي ماڻهوءَ لاءِ دلچسپي آهي. قوم پرست سنڌي نوجوان، دولهه دريا ۽ ڄام نندي جي قبرن تي سلامي ڏين ٿا. رومانوي داستانن جا شوقين ڄام تماچيءَ جي قبر تي فرحت محسوس ڪن ٿا، آرڪيالاجيءَ ۽ تاريخ سان دلچسپي رکندڙن لاءِ ته سڄي مڪلي هڪ ڪتاب آهي. جنهن کي اولاد کپي سي ملان لُٽر ڏانهن وڃن، جن کي چرائپ جا دورا پون ٿا سي، عبدالله شاهه اصحابيءَ وٽ حاضري ڀرين. اصحابيءَ جي درگاهه تي هرهفتي ننڍڙو ميلو لڳي ۽ هر سال هڪ وڏو ميلو ٿئي ٿو. سندس عقيدتمندن ۾ ڪراچيءَ جي ماڻهن جي گهڻائي آهي.

قومي شاهراهه کان ڏکڻ واري قبرستان ۾، پير حسام الدين شاهه راشديءَ جي قبر آهي، جنهن مڪليءَ جي تاريخ تي اڻٿڪ ڪم ڪيو آهي. شيخ عبدالمجيد سنڌي جي قبر به هتي آهي. جنهن سنڌ جي سياست ۽ صحافت ۾ وڏو ڪردار ادا ڪيو. تازو ئي هڪ نئين قبر سومار فقير جِنن واري جي ٺهي آهي. هيءُ شخص جِنن جو قابض هو. جِنَ سندس حڪم تي اک ڇنڀ ۾ عمل ڪندا هئا. سومار فقير هوا ۾ هٿ پکيڙي مُٺ ڀڪوڙي ڪنهن به شيءِ جي فرمائش ڪندو هو ته اها سندس مٺ ۾ اچي ويندي هئي. سندس ويجهن ماڻهن جو چوڻ آهي ته اهي ڳالهيون سوچيون آهن پر جن ماڻهن کي جِنن تي اعتبار ناهي انهن اکين سان تماشا ڏسڻ بعد به ويساهه نه ڪيو ۽ ان کي اٽڪل بازي سڏيو.

مڪليءَ تي ڪالي مندر ۾ رکيل مورتيءَ کي ’هنگلاج ديوي‘ سڏيو وڃي ٿو. ڀر ۾ هڪ کوهه ۾ سِمي ايندڙ پاڻيءَ کي هنگول نديءَ جو پاڻي سڏيو وڃي ٿو. ڪالي مندر ۾ ٻيا به ننڍا ننڍا مندر آهن جن ۾ گڻيش، هنومان ۽ شِوَ جون مورتيون آهن. هڪ ڌرم شالا به آهي.

مندر لڳ هڪ برساتي ڍوري ۾ ايڪانت ۾ تپيسا لاءِ پٿر جو ٿلهو ٺهيل آهي. هڪ قديم غار به آهي جيڪا، تپيسا لاءِ استعمال ڪئي ٿي وئي. ڪجهه محقق ان غار کي پٿر جي دور سان لاڳاپين ٿا. اڄڪلهه هڪ فقير جو ان غار تي قبضو آهي.

ڪالي مندر کان ڏکڻ اولهه ۾ هڪ پراڻو شِوالو ڦٽل حالت ۾ آهي. ان مندر ۾ حوض، ڏاڪڻيون ۽ ٻيا تفصيل اڃا به ڏسي سگهجن ٿا. ساڳئي مندر وٽ هڪ ڦٽل قلعي جا نشان آهن، هاڻي هتي قبرستان ٺهي ويو آهي. مڪليءَ جو هيءُ پاسو ’عيدگاهه وارو‘ سڏجي ٿو. مڪلي ۽ ٺٽي جا ماڻهو اڪثر ان عيدگاهه ۾ عيد جي نماز پڙهڻ اچن ٿا.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

مڪلي ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
نٿالي جو ڪوٽ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون