Bootstrap Example
نئون ڏينهن : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-19
داخلا نمبر 124
عنوان نئون ڏينهن
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1340
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.09-A.D

خميس 9 نومبر 1989ع صبح جا اَٺ رات گذري، ڏينهن ٿيو. رات ڪنهن به هوٽل تان ماني نه ملي، منجهند به ماني نصيب نه ٿي هئي. رات جو يارهين لڳي ڌاري حق نواز کي دل ۾ رحم پيو، جنهن ڌونئرو ماني کارائي. ناشتي جو به آسرو ڏيئي ويو. صبح جو چانهه جي ٻاڙ لڳي ته قهو ٺاهي پيتوسين ڳوٺ وارن هيل تائين يا ته کير نه ڏڌو آهي يا ته وري فجر سان وڃي وڪڻي ڇڏيو اٿائون. اجهو انتخاب حسين شاهه مايوس موٽيو آهي، چوي ٿو، ”عجيب ماڻهو آهن، رات پڇيوسين ته چيائون صبح جو ملندو ۽ هاڻي پڇون ٿا ته جواب مليو آهي ته کپي ويو ... اسان وٽ سنڌ ۾


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

نئون ڏينهن جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

نئون ڏينهن - مان نڪتل ٻيون شاخون-

نئون ڏينهن


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1-گذريل صفحو

نئون ڏينهن



خميس 9 نومبر 1989ع

صبح جا اَٺ

رات گذري، ڏينهن ٿيو. رات ڪنهن به هوٽل تان ماني نه ملي، منجهند به ماني نصيب نه ٿي هئي. رات جو يارهين لڳي ڌاري حق نواز کي دل ۾ رحم پيو، جنهن ڌونئرو ماني کارائي. ناشتي جو به آسرو ڏيئي ويو. صبح جو چانهه جي ٻاڙ لڳي ته قهو ٺاهي پيتوسين ڳوٺ وارن هيل تائين يا ته کير نه ڏڌو آهي يا ته وري فجر سان وڃي وڪڻي ڇڏيو اٿائون. اجهو انتخاب حسين شاهه مايوس موٽيو آهي، چوي ٿو، ”عجيب ماڻهو آهن، رات پڇيوسين ته چيائون صبح جو ملندو ۽ هاڻي پڇون ٿا ته جواب مليو آهي ته کپي ويو ... اسان وٽ سنڌ ۾ اچن ته کير ۾ وهنجاري ڇڏيونِ ... صفا ڪي بي مروت ماڻهو آهن هتان جا ...!“

اسان جون اکيون وري درياهه ۾ آهن. ٻيڙين کي هاڻ پهچڻ گهرجي. ڪجهه ساٿين جو خيال آهي ته اتر طرف اُن هنڌ وڃي بيهجي جتان درياهه ٻه ڦاڪون ٿئي ٿو، متان ٻيڙيءَ وارا ٻئي وهڪري مان اڳتي نه نڪري وڃن. پر اهو ممڪن ناهي ڇو ته سندن پئٽرول کپڻ وارو هوندو ۽ هو ليه تي ضرور بيهندا، سپلاءِ اسان وٽ آهي. ان کان سواءِ طوطي خان ساڻن گڏ آهي هن کي وڏو وهڪرو وٺي هِن پتڻ تان لنگهڻ گهرجي. ليه جي اولهه کان درياهه اڄڪلهه چار پنج وهڪرا ٺاهي لنگهي ٿو پر ٻيا ٽي وهڪرا ته بنهه ننڍڙا آهن. اسان تنبو ويڙهي ڇڏيا آهن، بس ٻيڙين جي اچڻ ۽ انهن ۾ پئٽرول ڀرڻ جي دير آهي.

صبح جا ڏهه:

ٻيڙيون اڃا تائين نه پهتيون آهن. انتخاب شاهه ۽ اشفاق لنڊ اتر ۾ پري تائين پنڌ ڪري موٽيا آهن. اسان ماني ٽڪي کائي ٻيڙيءَ وارن جو ڀاڱو بچائي رکيو آهي. نيرن نمبردار ڪرائي آهي. حق نواز اڃا ظاهر ڪونه ٿيو آهي. ڳوٺاڻي زندگي پنهنجي رفتار وٺي چڪي آهي. اڌ فرلانگ کن جي پنڌ تي اٽي پيهڻ جي چڪي پري پري تائين ڳوٺاڻن جو ڌيان ڇڪي رهي آهي، ”اُو ...اُو ...اُو ...اُو ...“ ريڍار ۽ ٻڪرار پنهنجا ڌڻ ڪاهي ۽ چاري رهيا آهن. خشڪي ۽ درياهه جا پکي چوڳي ۽ شڪار ۾ مصروف آهن؛ سندن رڙيون ۽ چرڙچرڙ من کي وڻي ٿي. هتي ٻڪريون جابلو نسل جون آهن جن کي ’بربر‘ ٿا چون. ٻڪرين جي ڳچيءَ ۾ ننڍڙيون ننڍڙيون گهنٽيون ٻڌل آهن جن جو آواز ڳوٺاڻي ماحول کي اڃا شاهوڪار ڪري ٿو.

درياهه جي ڪنڌيءَ سان ڪيل قبيلي جو هڪ نوجوان جنهن جي عمر 20-25 سال ٿيندي ٻيڙي ڇڪڻ ۾ مصروف آهي. سندس چيلهه ۾ رسو ٻڌل آهي، رسي جو ٻيو ڇيڙو ٻيڙيءَ جي مهريءَ ۾ ٻڌل آهي. ٻيڙيءَ کي ڪنڊو آهي. هڪ ڇوڪرو ويڻي ٿي ويهي ڪنڊي جي مدد سان ٻيڙي کي ڪناري سان لڳڻ کان بچائي رهيو آهي. سندن سفر اتر ڏانهن آهي، ٻيڙي خالي آهي. هن کان اڳ اسان هڪ ٻيڙي ڏٺي جيڪا اتر کان ڏکڻ يعني لهواري ٿي وئي، اها ڪانن سان سٿيل هئي مٿس چار ماڻهو ويٺل هئا. نمبردار ٻڌايو ته هتي ٻيٽن تي ڪانا جام ٿين. هيءُ ماڻهو انهن ٻيٽن تان ڪانا ميڙي آيا آهن ۽ ان سان جهوپڙيءَ جي ڇت ٻڌندا.

”سائين ڇا ڪجي ٻيڙيون ته نه پهتيون؟“ انتخاب شاهه ڳڻتي ڏيکاري.

”انتظار!“

”ٻارهين تائين ڏسون ٿا ...“

”پوءِ ڇا ڪبو؟“

”وري انتظار ... پر جيڪڏهن همراهن جو پئٽرول ڪٿي کٽو آهي ته واهر ڪبي؟“ واهر به ممڪن نه هئي. خبر ناهي ته پئٽرول ڪٿي کٽو هجي!

”ڪنٽينر کڻي ڪنڌيءَ سان نڪري ٿا پئون“

”جيڪڏهن پرينءَ ڀر هجن ته پوءِ؟“ هر صورت ۾ جواب اهو هو ته اتي ئي ترسي انتظار ڪجي.

***

ٻيڙين وارا يارهينوڳي ڪنڌيءَ تي پهتا. انور ٻڌايو ته وڏي ڪوشش جي باوجود کين واٽ ۾ سج لهي ويو ۽ کانئن پتڻ نه لڌو. سبب اهو هو ته پاڻيءَ جي کاڌ سبب نقشو ڦري ويو آهي. طوطي خان جوکم نه کنيو ۽ سج لهڻ شرط هن ٻيڙيون ڪنڌيءَ هڻائي ڇڏيون. هو رات جو ليه کان ڪو ٻه چار ڪلو ميٽر اتر ۾ رات ترسيا هئا. ڀر جي ڳوٺاڻن سندن چڱي خدمت ڪئي هئي، سڄو سارو ڪنستر کير جو پيش ڪيو هئائون، ماني به کارايائون. همراهن چانهه ۾ پاڻيءَ بدران کير ٿي پيتو. انور پيرزادي جو چوڻ آهي ته اها رات سندس زندگيءَ جي سڀ کان سهڻي رات هئي.

ليهّ کان تونئسه ويندي ٻيڙيءَ جو پکو وڃي مٽيءَ ۾ لڳو. ٻيڙي بيهجي وئي. ٻيڙياتن پکو مٿي ڪيو ۽ گوڏي جيتري پاڻيءَ ۾ ٻيڙيءَ کي هڪ فرلانگ تائين ائين ڌڪيو جيئن روڊ تي کريل گاڏيءَ کي ڌڪجي. انور موقعو نه وڃايو ۽ ڀٽائيءَ جو بيت ڏنو:



نه ملاح نه مڪڙي، نه ڪي کڻي نوڙ

پاڻي پِنيءَ ٻوڙ، سهڻيءَ ڀانيو سير ۾.



پر هتي ڳالهه اُبتي هئي اسان پِنيءَ ٻوڙ پاڻي کي سِير ڀانيو هو. سير ڪجهه پرڀري هئي.

ٻيڙين مان هر لمحي هوا گهٽ ٿيندي رهي ٿي، شايد ڪي سنها پنچر آهن يا اڳوڻا پنچر ٺيڪ نه لڳا آهن. جتي جتي موقعو ملي ٿو يا ٻيڙيون ڪنڌي تي لڳن ٿيون اتي پمپن سان هوا ڀري وڃي ٿي. ٻيڙين جو وري وري پنچر اسان لاءِ لطيفو ٿي پيو آهي. پنچر ڳنڍڻ جي ذميواري زبير ۽ شبير تي آهي جيڪي مهمون سر ڪرڻ جا ماهر چيا وڃن ٿا. نوجوان ساٿي انتخاب حسين شاهه ۽ اشفاق لنڊ پنچر ڳنڍڻ ۽ هوا ڀرڻ ۾ سندن مدد ڪندا هلن ٿا. ڪٿي ٻيڙيون ڪناري تان کڻڻيون هجن، موٽر لاهڻي هجي سامان لاهڻو چاڙهڻو هجي ته هر ڪو هٿ ونڊائي. سڀ انتظام ضابطي ۾ آهن پر ٻيڙين جو وري وري پنچر ٿيڻ ڪو سٺو سوڻ ناهي. ٻيڙيون اسان جي توقع کان وڌيڪ ڪمزور لڳن ٿيون. رواجي حالتن ۾ لڳاتار پنچرن سبب هر ڪنهن کي پريشان ٿيڻ گهرجي پر ائين نه ٿيو آهي. ماڳهين ان سلسلي کي لطيفي ۽ علامت طور استعمال ڪرڻ شروع ڪيو ويو آهي. ’ٻيڙي پنچر ٿي وئي آهي‘ معنيٰ ڳالهه رولڙي ۾ آهي. ڪئمرا پنچر. هڪ ڀيرو وري ٻيڙيءَ مان هوا گهٽبي محسوس ٿي. هوا گهٽجڻ سبب ٻيڙيءَ جي رفتار تي اثر پوي ٿو ۽ انجڻ تي وزن پوي ٿو. ٻيڙي پاڻيءَ جي سطح تي جُهڪي هلي ٿي جنهن ڪري پاڻي ڇلڪي اندر اچي ٿو. ”ٻيڙيون ڪنهن مناسب جاءِ تي بيهاري هوا ڀرڻي پوندي.“ اشتياق انصاريءَ درياهه جي ڪنڌين ڏانهن نهاري مناسب جاءِ ڳولهڻ جي ڪوشش ڪئي. انور پيرزادي عادت کان مجبور ٿي وري اڌ بيت ڏنو:

دَنگي منجهه درياهه ڪِي ٻُڏي ڪِي اُپڙي

”ڪنهن هنڌ پاڻي ڪيترو گهرو آهي، توهان کي ڪيئن ٿو پتو پوي؟“ مون ترندڙ ٻيڙيءَ تان لڙاٽيل پاڻيءَ جي گهرائيءَ سمجهڻ لاءِ طوطي خان کان پڇيو جنهن ٿوري دير اڳ ٻڌايو پئي ته ڪهڙي هنڌ ڪيترو پاڻي آهي.

”پاڻي جي وهڻ مان پتو پوندو آهي ... هوڏانهن پاڻي اونهو آهي ۽ هوڏانهن ڏس اُتي تانگهو آهي.“ مون ٻنهي پاسي نهاريو مون کي سطح تي ڪو به فرق نظر نه آيو، سير جي ڳالهه جدا آهي.

”مون کي ته فرق نٿو ڏسجي!“

”بس اهائي ڳالهه آهي ... عُمرِ ڏيڻ کان سواءِ ڪيئن سمجهبو؟ جڏهن مان ڇهن سالن جو هوس ته بابي سان گڏ ايندو هوس، توهان ڇهن ڏينهن ۾ ڪيئن سمجهندا؟“

هن علائقي مان لنگهندي ٿر ياد اچي وڃي ٿو. جڏهن هاڪڙو وهندو هو تڏهن ٿر ۾ به ايتري ئي آبادي هوندي! هِتي به واريءَ جون ڀِٽون آهن، سنڌوءَ ا




ٽوٽل صفحا2
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1-گذريل صفحو

نئون ڏينهن ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
نئگ ۽ نگهاول ڏانهن ٻيهر
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون