Bootstrap Example
نه ملاح نه مڪڙي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-25
داخلا نمبر 266
عنوان نه ملاح نه مڪڙي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1355
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1966.00.00-A.D

ويسٽ پاڪستان واٽر اينڊ پاور ڊولپمينٽ اٿارٽيءَ پاران 1966ع ۾ ڇپيل رپورٽ موجب آبي ذخيرا حمل ڍنڍ، منڇر، ڪينجهر ۽ سانگهڙ طرف چوٽياري ڍنڍ ۾ جمع ڪرڻ جا وڏا امڪان آهن. حمل ڍنڍ جو ذخيرو اضافي پاڻي کڻي، منڇر ڀري سگهي ٿو. منڇر لاءِ پاڻي نارا ويلي ڊرين يا وارهه ڪئنال سان ممڪن ٿي سگهي ٿو.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

نه ملاح نه مڪڙي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

نه ملاح نه مڪڙي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

نه ملاح نه مڪڙي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

نه ملاح نه مڪڙي



ويسٽ پاڪستان واٽر اينڊ پاور ڊولپمينٽ اٿارٽيءَ پاران 1966ع ۾ ڇپيل رپورٽ موجب آبي ذخيرا حمل ڍنڍ، منڇر، ڪينجهر ۽ سانگهڙ طرف چوٽياري ڍنڍ ۾ جمع ڪرڻ جا وڏا امڪان آهن. حمل ڍنڍ جو ذخيرو اضافي پاڻي کڻي، منڇر ڀري سگهي ٿو. منڇر لاءِ پاڻي نارا ويلي ڊرين يا وارهه ڪئنال سان ممڪن ٿي سگهي ٿو.

منڇر، اصل ۾ ڪنهن وقت سنڌوءَ جو پيٽ هو. الهندو نارو سکر جي اتر کان نڪري اولهه طرف جبل جي وٽ سان ٿيندو منڇر ۾ پوي ٿو ۽ اتان اڙل وهڪرو ٺاهي لڪيءَ جي اتر کان ٿيندو، وري ڏکڻ اوڀر ۾ رخ ڪري وهيو هوندو. اهو لڳ ڀڳ ٻه اڍائي سال قبل مسيح جو زمانو ٿي سگهي ٿو. ڇاڪاڻ ته منڇر هڪ قدرتي هيٺانهين هئي، تنهن ڪري هتي هڪ وڏي ڍنڍ ٺهي پئي. درياهه پنهنجو مکيه وهڪرو مٽائي ويو، پر منڇر کي اڙل مان توڙي جابلو ندين مان پاڻي ملندو رهيو. جڏهن سنڌو منڇر جي مٿان وهندو هوندو تڏهن اتي درياهه جو پيٽ ويهن ميلن کان ڪنهن به صورت ۾ گهٽ نه هوندو.

بئراج پوڻ کانپوءِ، اونهاري ۾ سکر وٽان سنڌوءَ جو وڏو وهڪرو سراسري طور تي 6_5 لک ڪيوسڪ رهيو آهي. اهو سڄو پاڻي شاهه حسڻ جي اوڀر کان لنگهندو هوندو هو، جڏهن ته نئه گاج جو پاڻي جنهن جو ڊسچارج ڏيڍ لک ڪيوسڪ ڪٿيو ويو آهي، سو به ان ۾ شامل ٿيندو هو. ان مند ۾ هن علائقي ۾ وروڻ ديوتا ڪيڏا شهر کنڊر ڪندو رهيو؟ ان جو حساب ڪرڻ مشڪل آهي. نئه گاج ۽ ٻين جابلو ندين جا قهر ئي هئا جنهن ڪري ماڻهن مجبور ٿي ڪاڇي ۾ بچاءُ بند ٻڌو آهي.

منڇر جي اولهه ۽ ڏکڻ ۾ ٽڪريون آهن جن جي ڪنڌيءَ تي شاهه حسڻ ۽ جهانگارا، باجارا مستقل ڳوٺ آهن. انهن ئي ٽڪرين مان اٽڪل هڪ ڊزن ننڍين وڏين برساتي ندين جو پاڻي منڇر ۾ پوي ٿو. انهن نئين جا نالا ترتيب وار هن ريت آهن:

اولهه کان: نئه نئنگ، نئه انگائي، نئه هليلي، نئه ڪڪراڻي، نئه نالي، نئه سوري ۽ نئه گاج.

ڏکڻ کان: نئه جهانگارا، نئه ڪائي، نئه گرڪ ۽ نئه مليرڙي.

ان ڪري جڏهن جڏهن به منڇر ڀرجي ٿي، تڏهن ان جي پکيڙ گهڻو تڻو اوڀر ۽ اتر طرف وڌي ٿي. اها واڌ ايتري گهڻي ٿئي ٿي جو ڍنڍ جي پکيڙ ٽيڻي چؤڻي ۽ ڪڏهن ڪڏهن پنجوڻي ٿيو پوي. هاڻي هڪ بچاءُ بند منڇر جي اتر اوڀر سرحد تي آهي، جيڪو بوبڪن کان وٺي مٿي اتر ۾ انهن سڀني ڳوٺن ۽ آبادين کي بچائي ٿو، اهي زمينون سکر بئراج کان نڪتل واهن تي آباد ٿين ٿيون. منڇر جي ڏکڻ اوڀر ڪنڊ تي، اڙل واهه آهي جيڪو منڇر جو اضافي پاڻي سنڌوءَ ۾ ڇوڙي ٿو. سکر بئراج پوڻ کان پوءِ اڙل وٽ هڪ ٻيو هٿرادو واهه کوٽي ان تي ريگيوليٽر هنيو ويو آهي ته جيئن منڇر جي پاڻيءَ کي ضابطي ۾ رکجي.

1966ع واري رپورٽ ۾ اڙل ڪئنال جي اوڀر ۾ درياهه جي پيٽ تي بئراج ٻڌڻ جي تجويز ڏني وئي هئي. جنهن موجب درياهه جي هاڻوڪي وهڪري جي اوڀر ۾ بئراج ٺاهي ان طرف پاڻيءَ جو رخ موڙيو وڃي ها. اهڙيءَ طرح نه فقط منڇر ۾ پاڻيءَ جي سطح وڌي ها پر سنڌوءَ جي ۾ به هڪ وڏي ڍنڍ ٺهي ها.

بهرحال، سيوهڻ بئراج رٿا تي آبپاشيءَ جا ماهر متفق ٿيندا نظر نٿا اچن. اها اسڪيم گونرجنرل غلام محمد، سڪندر مرزا، ايوب خان، ذوالفقار علي ڀٽي، محمد خان جوڻيجي ۽ بينظير جي دورن ۾ وري وري پيش ٿي آهي ۽ رد ٿي آهي.

جهانگارن واري واٽ پڪي آهي پر مانسون دوران برساتي نالن جي اٿل روڊ جو اتريون ڪنارو کائي ڇڏيو آهي. روڊ جي ٻنهي ڪپن تي ساوڪ منڇر جو پاڻي اٿلڻ سبب پيدا ٿئي ٿي. جهانگارن کان ڪجهه ڪلوميٽر اڳ ڳوٺ ”ڪڇي“ نظر آيو، جيڪو هڪ وڏي دڙي تي ٺهيل آهي. ڀرپاسي ۾ هڪ ٻيو وڏو ڳوٺ ”ٺيڙهي“ آهي جيڪو پڻ هڪ اوچي دڙي تي ٺهيل آهي. باجارن جي صورتحال به ساڳي آهي. مون منڇر جي ڀرپاسي جا ٻيا ڳوٺ به ياد اچن ٿا، بختيارپور، بوبڪ ۽ ڪي ٻيا. اهي به اوچن دڙن تي ٺهيل آهن.

سچ پچ ته جابلو نئين سبب منڇر جي اٿل کان بچڻ لاءِ ان کان سواءِ ٻي ڪا به واٽ ناهي، منڇر جا ماڻهو اوچن دڙن تي ڳوٺ ٻڌن. انهن مان ڪي ڳوٺن مڏن تي ٻڌل آهن. باجارا ڳوٺ، روڊ جي اتر ۾ آهي، ان جي آدمشماري ٻه هزار کن ٿيندي. هتي پير ببر شير جي مزار آهي. هن کي ببر شير ڇو ٿو چيو وڃي؟ هڪ همراهه چيو، ”ان ڪري جو هن کي چؤطرف پاڻي وڪوڙي بيٺو آهي ۽ هو وچ ۾ شينهن وانگر موجود آهي.“ ڳوٺ باجارن کانپوءِ نئن جا ٻه ننڍڙا پيٽ ٽپي نوڪن تائين پهتاسين. سامهون ٽڪريءَ تي ننڍڙيون ننڍڙيون پٿر جون ڍڳيون نظر آيون.

”هيءَ بُلي جي بُٺي آهي ... وڏو بهادر شخص هو ... هتي بُلي جي نالي سان هڪ چوڻي آهي ... ’بُلو چُري ته بُٺي چُري!‘ هتي هڪ جنگ لڳي هئي ... پر هيءُ مڙس ميدان جهلي بيٺو رهيو ... اصل نه چُريو بُٺيءَ تي بيٺو ئي بيٺو رهيو ... تان جو اتي ئي مري ويو“ اسان جي هڪ مقامي سونهين بلي جي بٺيءَ ڏانهن اشارو ڪري ٻڌايو.

بُلي جي بٺي، جهانگارن کان اٽڪل پنج ڪلو ميٽر ڏکڻ اولهه ۾ آهي. ڀرسان ئي هڪ برساتي ڍورو آهي. ان ٽڪريءَ تان قديم زماني ۾ ٺهيل پٿر جا چاقو به ملن ٿا جڏهن ته ٺڪراٽو آمري دور سان تعلق رکي ٿو. بٺيءَ جي ڀر ۾ مٺي ۽ صاف پاڻيءَ جو ننڍو چشمو وهي ٿو. تاج صحرائي بُلي جي ڪهاڻي ٻڌائيندي لکي ٿو ته، ”بُلو ذات جو کوسو (بڊاڻي) هو. پنهنجي ڳوٺ جو چڱو مڙس، بهادر ۽ سخي مرد هو. ڀرپاسي جا ڳوٺاڻا وٽس فيصلن لاءِ ايندا هئا. هڪ ڀيري ڪنهن ڌارئي قبيلي جي مائيءَ بُلي جي سام ورتي. مائيءَ جا وارث بُلي وٽ آيا. بُلي سندن ڏاڍي عزت ڪئي پر ٻانهن نه ڏني، ڇو ته مائي رضا خوشيءَ سان وڃڻ لاءِ تيار نه هئي. مائيءَ جا وارث فيصلو ترار تي ڇڏي تاريخ ڏيئي هليا ويا. تاريخ واري ڏينهن بُلي جا ڀائر ۽ هڪ دوست، هڪ ٽڪريءَ تي ٿي بيٺا پر ٻيءَ ڌر وڃي ڳوٺ تي حملو ڪيو. عورتون ۽ ٻار ڊپ ۾ وٺي ڀڳا پر سام ۾ آيل عورت ويڙهه ڪئي ۽ مارجي وئي. حملو ڪندڙن پوءِ ڳوٺ کي باهه ڏيئي ساڙي ڇڏيو. دانهن تي بلي جي ڀائر حملو ڪندڙن کي للڪاريو. بلو به ٽڪريءَ تان ٽپا ڏيندو اچي جنگ ۾ شريڪ ٿيو. کوسن ۽ نوحاڻين جي مقابلي ۾ بروهي، شاهاڻي، لُنڊ ۽ جمالي هئا، سندن لشڪر وڏو هو، کوسا مارجي ويا. چئني ڀائرن ۽ نوحاڻي سردار جون قبرون اڃا موجود آهن. سام پيل عورت جي قبر هاڻي ڊهي وئي آهي. تر وارن قبيلن انهن بهادرن جي ياد ۾ ان بٺيءَ تي پنج ماهيون ٺاهي ڇڏيون. ماڻهن ان بٺيءَ جي اُتر طرف انهن جاين تي به ننڍيون ننڍيون پٿرجون ڍڳيون ٺاهي ڇڏيون آهن، جتي جتي پير رکي بلو ويڙهه لاءِ وڌيو هو.“




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

نه ملاح نه مڪڙي ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
نه ملاح نه مڪڙي
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون