Bootstrap Example
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-20
داخلا نمبر 171
عنوان وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1220
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

وهڪرا ۽ انهن جا زمانا جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

وهڪرا ۽ انهن جا زمانا - مان نڪتل ٻيون شاخون-

وهڪرا ۽ انهن جا زمانا


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

وهڪرا ۽ انهن جا زمانا

ماڻڪ پٿاوالا جي راءِ موجب سنڌ ۾ بکر کان هيٺ مختلف وهڪرن جا زمان هن ريت ٿي سگهن ٿا.
3000 س‍ؤ سال قبل مسيح ۾
هاڪڙو، جيڪو وڃڻوٺ جي اوڀر ڏکڻ کان سنڌ ۾ داخل ٿي اڀرندي ناري واري واٽ سان ملي ڪوري کاريءَ وٽ سمنڊ ۾ پيو ٿي. ماڻڪ پٿاوالا جي ڏنل نقشي موجب ريڻي به هاڪڙي جو هڪ لنگهه آهي.
ساڳئي دور ۾ بکر وٽان ڦٽل هڪ شاخ جنهن لاڙڪاڻي وٽ اڄوڪي رائيس ڪئنال واري گذرگاهه واري ڀرپاسي کان رستو وٺي منڇر ۾ ڇوڙ ٿي ڪيو. يعني اهو وهڪرو مُهين جي دڙي کان اولهه ۾ اڍاٽ (باڊهه) ۽ ڌامراهه دڙي کان اوڀر۾ لنگهيو ٿي. پٿاوالا ان وهڪري کي الهندو نارو سڏيو آهي.
ساڳئي دور ۾ ٽيون وهڪرو اروڙ کان اولهه ۾ ڪوٽڏجي وارين ٽڪرين کان ٿيندو، ريگستان ڏانهن لاڙو رکندو محمد طور ۽ وَنگو بازار وٽان ٿيندو ڪوري کاريءَ ۾ پيو ٿي.
ٽين صدي قبل مسيح جا يوناني دور
هن دور جو مکيه وهڪرو بکر کان ڏکڻ اولهه ۾ هلي ٿو. ان وهڪري جو سنڌ جي مٿئين اڌ وارو حصو اڳوڻي قديم وهڪري کان وڌ ۾ وڌ پنج ميل اولهه ۾ پُورـ وِڇوٽ آهي، جيڪو هاڻوڪي ڳاڙهي ڀڙي (لڳ ٻانڌي، ضلعو نواب شاهه) کان ٻن ڦاڪن ۾ ورهائجي ٿي ويو. هڪ الهندي شاخ چانهوءَ جي دڙي وٽان ٿيندي ڏکڻ ڏانهن پئي وئي. هن شاخ جو اڳتي سفر کٽل آهي. اڀرندي شاخ پٽالا کان وري ٻن حصن ۾ تقسيم ٿيل ڏيکاريل آهي، جنهن مان هڪ ڏکڻ ۾ ڪوري ڪريڪ ۾ پوي ٿي. پٿاوالا، ان کي اولهه پراڻ سڏي ٿو. ٻي شاخ ڪينجهر ۽ هاليجي وٽان ٿيندي ڀنڀور وٽان هاڻوڪي ڦِٽي ڪريڪ ڏانهن ٿي وئي. پٿاوالا، پٽاله جو هنڌ حيدرآباد کان اوڀر ڏکڻ ۾ ۽ بدين کان اتر ۾ لڳ ڀڳ ماتلي ۽ ڊگهڙيءَ جي وچ ۾ رکيو آهي. اهو ان ڪري جو هو حيدرآباد کي نيرون ڪوٽ سمجهي ٿو. جڏهن ته لئمبرڪ پٽاله کي هاڻوڪي نواب شاهه جي لڳ ڀڳ ڳولي ٿو.
عربن جو دور 8- صدي عيسوي
پٿاوالا جي نقش موجباهو وهڪرو لڳ ڀڳ اهو ئي آهي جتي هاڻي روهڙي ڪئنال آهي. اهو وهڪرو برهمڻ آباد کان اولهه ۽ اتر ۾ ٻن حصن ۾ ورهائجي ٿي ويو. هڪ شاخ ڏکڻ ۾ نصرپور جي اوڀر کان ٿيندي ڏکڻ اولهه ۾ لڳ ڀڳ ٽنڊي محمد خان ۽ بٺوري کان ٿيندي ٺٽي جي اتر کان گذري ديبل ۽ لاري بندر کان ڏکڻ ۾ سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندي هئي. ٻي شاخ برهمڻ آباد جي اتر کان وڪڙ کائي هيٺ ڏکڻ او ڀر رخ وٺي محمد طور وٽ قديم ڍوري سان ملي ٿي. پهرين مکيه شاخ جو ٻيو وهڪرو پنياريءَ وارو هو جيڪو مغل ڀين (جاتي) وٽان لنگهي سير ڪريڪ ۾ ٿي پيو، جيڪا هاڻي سنڌ ۽ ڪڇ جي سرحد آهي.
وچون دور
وچين دور واري وهڪري بابت پٿاوالا جو خيال آهي ته، سنڌوءَ جو مکيه وهڪرو تڏهن پراڻي هالا جي ڀرسان هو جنهن مان هڪ شاخ ٻڌڪي ٽڪر ۽ جهرڪ جي وچ مان لنگهي ٺٽي جي ڏکڻ کان (شايد پير پٺي وٽان) اولهه ۾ نڪري سمنڊ ۾ ڇوڙ ڪندي هئي. جڏهن ته ٻي شاخ پراڻي هالا جي اوڀر کان ٿيندي، نصرپور جي اولهه کان ٿيندي، پراڻي بدين جي اوڀر کان لنگهي، ڪوري ڪريڪ ۾ ڇوڙ ٿي ڪيو.
ارڙهين صدي
پٿاوالا هر دور ۾، وهڪري جا ٻه مکيه لنگهه ڏيکاري ٿو. هڪ لنگهه ته اهو ئي آهي جيڪو اڄ ڏسجي ٿو پر ان جو ڇوڙ ڊيلٽا ۾ ان هنڌ ڏيکاريل آهي جتي اڄڪلهه پَئٽياڻي کاري (Paetiani creek)آهي، ساڳي شاخ جي هڪ ٻي شاخ حيدري ۽ اوچتو کان به اوڀر ۾ ڏيکاريل آهي. انهن ٻن شاخن جي تقسيم پير پٺي کان ڏکڻ ۾ لڳ ڀڳ ڳاڙهي ۽ جنگي سر وٽان ٿيل ڄاڻائجي ٿي. نقشي موجب ساڳئي دور جو ٻيو ڦاٽ ڦليليءَ وارو آهي. جيڪو پراڻي بدين جي اولهه مان ٿيندو رڻ ڪڇ ۾ ٿي پيو.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

وهڪرا ۽ انهن جا زمانا ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون