Bootstrap Example
وِيهڙ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-24
داخلا نمبر 247
عنوان وِيهڙ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1322
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1938.00.00-A.D

ميهڙ مان لنگهندي اسان کي 1983ع ۽ 1986ع واريون ايمآرڊي تحريڪون ياد اچن ٿيون. انهن تحريڪن جي دوران ميهڙ ۽ خيرپور ناٿن شاهه ۾ ڄڻ جوالا مکي ڦاٽي پيو هو. هتان لنگهندي احساس ٿئي ٿو ته فوج ڪيڏي نه وڏي قوت آهي، جيڪا سياسي مقصدن ۾ ڦاسائي وئي هئي. سچ پچ ته ڌرتيءَ تي فقط ٻه ئي قوتون آهن: عوام جو فيصلو ۽ هٿيار. پر اها به ڪيڏي نه عجيب ڳالهه آهي جو ايمآرڊي واري هلچل دوران ۽ پوءِ به ميهڙ ۽ دادو پوليس کي سرڪاري حڪم ملندو رهيو آهي ته هٿيار جمع ڪرايو! ائين شايد ڪنهن به ٻئي ضلعي جي تاريخ ۾ نه ٿيو آهي.


1986.00.00-A.D

ميهڙ مان لنگهندي اسان کي 1983ع ۽ 1986ع واريون ايمآرڊي تحريڪون ياد اچن ٿيون. انهن تحريڪن جي دوران ميهڙ ۽ خيرپور ناٿن شاهه ۾ ڄڻ جوالا مکي ڦاٽي پيو هو. هتان لنگهندي احساس ٿئي ٿو ته فوج ڪيڏي نه وڏي قوت آهي، جيڪا سياسي مقصدن ۾ ڦاسائي وئي هئي. سچ پچ ته ڌرتيءَ تي فقط ٻه ئي قوتون آهن: عوام جو فيصلو ۽ هٿيار. پر اها به ڪيڏي نه عجيب ڳالهه آهي جو ايمآرڊي واري هلچل دوران ۽ پوءِ به ميهڙ ۽ دادو پوليس کي سرڪاري حڪم ملندو رهيو آهي ته هٿيار جمع ڪرايو! ائين شايد ڪنهن به ٻئي ضلعي جي تاريخ ۾ نه ٿيو آهي.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

وِيهڙ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

وِيهڙ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

وِيهڙ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

وِيهڙ



پوليس اسڪواڊ سان گڏ اسان جي جيپ وِيهڙ لڳ، وِيهڙ بند تي بيٺي ته ڪي ماڻهو چپ چاپ کسڪي ويا. ڪن ماڻهن اکيون ٽيڏيون ڪري ڏٺو، ڪن وڌي اچي هٿ ملايو. ماڻهن جي چهري تي ڪيڏي به ظاهري مرڪ هجي هر ڪنهن جي دل بيزار ٿي ڏٺي.

”ابا خير آ نه ... ؟“ هڪ ڪروڙڍ همراهه صوبيدار کي هٿ ڏيئي پڇيو.

”هائو! سرڪاري مهمان آهن ڊيوٽي لڳي اٿئون ... هتي ته سڀ خير آ نه؟“

”سڀ خير آ صاحب! هتي ڪا پهر ناهي!“ پهر مان مراد هئي ”ڌاڙيل“. هيءُ ماڻهو شايد پوليس جو مخبر هو. ”پهر هوندي ته به ڪو بيهندي! توهان جي جيپ اڃا دڙي (مُهين جي دڙي) تان بند تي مس چڙهي هوندي ته، همراهه وڃي ٻئي ملڪ کان نڪتا هوندا ... ٻيو!“

وِيهڙ وڏو ڳوٺ آهي. چار پنج سؤ گهر ٿيندا. هتي جوڻيجا ۽ پيرزادا ڪافي آهن. ماڻهو ٻڌائين ٿا ته، وِيهڙ شهر کي ٻه ڀيرا درياهه پائي چڪو آهي. هيءُ ٽيون ڀيرو قائم ٿيل آبادي آهي. شهر ۾ 32-1930ع جون عمارتون به آهن. اسان کي حيرت لڳي جو هتي ’مهاجر‘ به ويٺا آهن. ٻن مهاجرن ٻڌايو ته، هتي مهاجرن جا چاليهه پنجاهه گهر آهن. اهي 1947ع ۾ دهليءَ کان آيا هئا نسلي لحاظ کان راجپوت آهن. انهن جا ڪافي نوجوان حيدرآباد ۽ ڪوٽڙيءَ جي صنعتي علائقي ۾ ڪم ڪن ٿا. ڪراچي ان ڪري نٿا وڃن جو ڪوٽڙي ڪراچيءَ جي ڀيٽ ۾ ويجهي آهي ۽ اِتي کين نوڪريون ملي ٿيون وڃن. پوڙها مهاجر وِيهڙ ۾ ڀاڄيون وڪڻي گذارو ڪن ٿا. هو هتي ڇو اچي ويٺا؟ هڪ پوڙهي مهاجر ٻڌايو، ”ڪِليم جون زمينون هتي مليون، ان ڪري!“ شهر ۾ ٻن چئن پڪين عمارتن مان ڪجهه کين به ڪِليم ۾ مليون.

هن علائقي جي لحاظ کان ڳوٺ بهتر حالت ۾ آهي. پنج ڇهه سال اڳ هتي بجلي به آئي آهي. اها ٻي ڳالهه آهي ته ڌاڙيلن ۽ ذاتي دشمنين سبب چڱا خاصا ماڻهو هتان لڏي ويا آهن ۽ جنهن کي جنهن شهر ۾ موقعو مليو آهي اتي وڃي روزگار ڳوليو اٿس. مقامي ماڻهو ٻڌائين ٿا ته وِيهڙ جو نالو هڪ هندو ويڙهو مل جي پٺيان پيو آهي. هتي انهن ماڻهن جو به چڱو تعداد آهي جيڪي سُئي پتڻ تان لڏي هتي اچي ويٺا آهن.

هڪ جهوني ٻڌايو ته، هيءُ بنيادي طور تي هندن جو شهر هو. هتي وڏو بندر هو، هتان جون وڏيون ۽ پڪيون عمارتون به هندن جوڙايون. هن بندر تان ساريون ۽ ٻيو مال ٻيڙين ذريعي سکر کان حيدرآباد تائين ويندو هو. جهوني چيو، ”بس ابا ڇا ٻڌايانءِ! 1955ع ڌاري ڪراچي بندر تي ايترو مزو نه ايندو هو جيترو هن بندر تي هو ... هتي آڳبوٽ هلندا هئا ... هتي پلو ماريندا هئا ... مڇي ماريندا هئا ... بس پوءِ ملڪ ڦِٽندو ويو. هر شيءِ بدلجي وئي. هندو لڏي ويا، مهاجر اچي ويا ... “

ملڪ جي سياسي ڇڪتاڻ جو اثر هن خاموش ٻهراڙيءَ ۾ به ڏسڻ ۾ اچي ٿو. سنڌين کي شڪ آهي ته مهاجر ماڻهو فوجين کي ڪوڙيون سچيون ڳالهيون چئي چغلي هڻي، سنڌين جي گهرن تي ڇاپا هڻائين ٿا. فوجي سندن چوڻ ۾ اچي ڇاپا هڻن ٿا، جنهن ڪري شريف ماڻهن جي ڏاڍي بي عزتي پئي ٿئي. ٻئي طرف مهاجر سنڌين کان گهڻو هيسيل آهن، سندن چوڻ آهي ته، هنن وٽ ڌاڙيل اچن ٿا ۽ ماڻهو کين ڌاڙيلن کان کڻائڻ ۽ مارائڻ جون ڌمڪيون ڏين ٿا. مان حيران آهيان ته چاليهن سالن جي عرصي کانپوءِ به ويڇا موجود آهن. شايد ان ڪري ته اتهاس ۾ چاليهه سال ڪو وڏو عرصو ناهي ۽ ٻيو اهو ته ايم ڪيو ايم نالي ٺهيل تنظيم ’مهاجريت‘ کي هوا ڏيئي، عام سنڌين ۽ مهاجرن جو سُک ڦِٽائي ڇڏيو آهي. تنظيم جا چڱا مڙس ته پنهنجي سياست پيا چمڪائن پر نفرت ۽ بداعتماديءَ جي باهه سڄي سنڌ کي الائي ڪٿي وڃي پهچايو آهي.

ويهڙ جو مُکي اڄڪلهه باڊهه شهر ۾ رهي ٿو، سندس جايون ٻين کي الاٽ ٿي ويون آهن. هن ڪافي ڪيس ڪيا پر جايون موٽي نه مليس. هو هاڻي به ڪڏهن ڪڏهن ويهڙ ويندو آهي ۽ پنهنجيون جايون ٻين جي قبضي ۾ ڏسي ٿڌا شوڪارا ڀري موٽي ويندو آهي. هتي سندس زمينون به آهن. ويهڙ ۾ هندن جو هڪ ٽِڪاڻو هوندو هو پر هاڻي ختم ٿي چڪو آهي.

ٽي سال اڳ هي شهر ٽن مهينن لاءِ بالڪل خالي ٿي ويو هو. فوجين وڏو آپريشن ڪيو هو. عامماڻهو غريب آهن. شهر ۾ فقط ڀاڄيون وڪامجن ٿيون. گوشت جو هڪ به دڪان ناهي. ڪو مهمان اچي نڪري ته، ماڻهو ڪڪڙ حلال ڪن. ويهڙ جي هيسل ماڻهن کي ڳڻتين ۾ ڇڏي، اسان ٻيهر درياهيبند جي ٽاپورتي. خدا ڄاڻي ڪٿان هڪ ڪتو نڪتو، پهرين هلندڙ جيپ تي ڀونڪيو، پوءِ اُلر ڪري ڊوڙي اچي ٽائر ۾ چڪ وجهڻ جي ڪوشش ڪيائين. پتو تڏهن پيو جو بولاٽيون کائي وڃي پري پيو. خبر ناهي ته مئو يا بچيو. پٺيان سڄو بند جيپ جي اٿاريل ڌوڙ ۾ ڍڪيل هو.

ويهڙ جي ڀڙڀانگيءَ سڀنيءَ کي ڏکوئي وڌو هو. انور پيرزادي کي وري ڀٽائيءَ جو هڪ بيت ياد آيو،

اڏي اڏي اوڏ، لڏي ويا ڀيڻيون

ٽڪاڻا ۽ ٽول، پيا آهن پَٽ تي.

اڍائي لڳي ڌاري قافلو راڌڻ شهر ٽپي، ٿرڙي محبت ڳوٺ وٽان اڳتي وڌي ويو. هتي ڪنهن به ڪلو ميٽر اسٽون کي پڙهڻ جي ڪوشش اجائي آهي. هڪ ته هاءِ وي ڊپارٽمنٽ وارا اها تڪليف گهٽ ڪن، مٿان وري سم ۽ ڪلر چڙهڻ ڪري انهن تي لکيل فاصلا ڊهي چڪا هوندا آهن. چؤطرف سم ئي سم ۽ ڪلر آهي. پاڻيءَ جي دٻن تي پاڻيءَ جا پکي آهن جيڪي دٻن مان ننڍيون ننڍيون مڇيون جهلڻ لاءِ لامارا ۽ گهتون هڻندا نظر اچن ٿا. ڪي مڇيون جهلڻ ۾ ڪامياب ٿين ٿا ته ڪي ناڪام. ناڪام ٿيل شڪاريپکي همٿ نٿو هاري ۽ دٻن جي ڀر ۾ ئي ڪنهن وڻ جي ٽاري يا بجليءَ جي تار تي تاڙ ۾ ويهي رهي ٿو.

ٽين لڳي ڌاري قافلو ميهڙ وٽان انڊس هاءِ وي تي چڙهيو. سامهون هڪ ڀت تي پوسٽر لڳل آهي، ”جو کيڙي سو کائي!“ اهو پوسٽر تازو ئي ٿيل هڪ وڏي هاري ڪانفرنس جي موقعي تي ڇپايو ويو هو، جيڪا سنڌ جي ڪافي هاري تنظيمن گڏجي ڪوٺائي هئي. سنڌ جي سياسي ۽ سماجي تنظيمن جي شايد اها به وڏي ڪاميابي آهي جو گڏجي ڪم ڪرڻ جي ”ڪوشش“ ڪن ٿا، ناڪام ئي سهي! سنڌ جي سڀني سياسي ڌرين تي اها تنقيد آهي ته اهي عوام جي شديد دٻاءَ ۽ مطالبن جي باوجود سياسي حڪمتعمليون نٿيون جوڙين ۽ هڪٻئي جا ترا ڪڍڻ ۾ مصروف رهن ٿيون.

ميهڙ مان لنگهندي اسان کي 1983ع ۽ 1986ع واريون ايمآرڊي تحريڪون ياد اچن ٿيون. انهن تحريڪن جي دوران ميهڙ ۽ خيرپور ناٿن شاهه ۾ ڄڻ جوالا مکي ڦاٽي پيو هو. هتان لنگهندي احساس ٿئي ٿو ته فوج ڪيڏي نه وڏي قوت آهي، جيڪا سياسي مقصدن ۾ ڦاسائي وئي هئي. سچ پچ ته ڌرتيءَ تي فقط ٻه ئي قوتون آهن: عوام جو فيصلو ۽ هٿيار. پر اها به ڪيڏي نه عجيب ڳالهه آهي جو ايمآرڊي واري هلچل دوران ۽ پوءِ به ميهڙ ۽ دادو پوليس کي سرڪاري حڪم ملندو رهيو آهي ته هٿيار جمع ڪرايو! ائين شايد ڪنهن به ٻئي ضلعي جي تاريخ ۾ نه ٿيو آهي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

وِيهڙ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
وِيهڙ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون