Bootstrap Example
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-26
داخلا نمبر 292
عنوان وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1283
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ



ڪشمور کان هيٺ ڪيئي ڪيٽيون آهن. ڪهڙا نالا کڻي ڪهڙا کڻجن؟ جڏهن سنڌوءَ تي بند ۽ بئراج نه هئا تڏهن سنڌوءَ جو پاڻي اٿلي ڪچو ٻوڙي ڇڏيندو هو. طاقتور قبيلن، ڪچي واري علائقي تي قبضا ڪري، ڪمزور قبيلن ۽ برادرين کي ڪچي مان ڪڍي ڇڏيو هو. اهڙيءَ طرح زرخيز ڪچي تي قبضو ڪري ويٺل قبيلا مزاري، ڊومڪي، بليدي، جتوئي، سندراڻي، تيغاڻي، جاگيراڻي، رند، خشڪ، گاڏهي ۽ ٻيا معاشي طور تي شاهوڪار ٿيندا ويا. اهي طاقتور قبيلا گهڻو ڪري سرائيڪي ڳالهائيندڙ ٻروچ هئا.

گهٽ طاقتور قبيلا درياهه کان هٽي پري ٿي پيا ۽ غربت سبب سرائيڪي ڳالهائيندڙ ٻروچ قبيلن جي سياسي ۽ معاشي اثر هيٺ اچي ويا. پر تاريخ ڦيرو کاڌو.

سکر بئراج ۽ گڊو بئراج پيا. بند ٻڌجي ويا. ڪچو سوڙهو ٿي ويو. هاڻي آبادي درياهه جي اُٿل بدران واهن تي شروع ٿي، واهه ڪچي کان پري هئا تنهن ڪري معاشي ۽ سياسي طور تي پوئتي پيل طبقو طاقتور ٿيڻ لڳو. ڪچي ۾ پوک گهٽجي وئي، باقي علائقي ۾ وڃي شڪارگاهه بچيا. پر گهڻو فائدو انهن کي پهتو جن کي سرڪار بهادر، نون واهن ذريعي آباد ٿيندڙ نيون زمينون ڏنيون. اهي ماڻهو سنڌ کان ٻاهر جا هئا جن کي ’سيٽلر‘ چون ٿا. انهن ۾ وڏو تعداد لشڪرين جو آهي. ٻين اکرن ۾ سنڌ جو اصلي طاقتور طبقو، معاشي طور ڪمزور ٿي ويو. اڳوڻو ڪمزور طبقو، ڪجهه سگهارو ٿيو ۽ پنجاب مان لڏي آيل لشڪري طبقو مضبوط ٿي ويو. ان تبديليءَ هڪ سياسي ۽ معاشي بحران کڙو ڪري وڌو آهي.

اڳوڻي طاقتور طبقي طاقت لاءِ نيون ڪرتون ڳوليون ۽ پاٿاريداريءَ جنم ورتو. ساڳئي طبقي، ڪچي جي علائقي ۾ ٽيوب ويل هنيا ۽ آبادي وڌائي پاڻ کي معاشي طور تي مضبوط ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي، جنهن ۾ کين ڪاميابي ٿي. اهو ان ڪري ته ڪچي ۾ جر جو پاڻي گهڻو هيٺ ناهي ۽ ٽيوب ويل تي سولائيءَ سان پوک ڪري سگهجي ٿي.

سنڌ ۾ پاڻيءَ ۽ پوکن جي چونڊ هڪ ٻيو بحران به آندو آهي. هڪڙا اهي علائقا آهن جتي سال ۾ ٻه فصل لهن ٿا ۽ ٻيا اهي علائقا آهن جتي ساريال آهي ۽ سال ۾ فقط هڪ فصل لهي ٿو. اهي علائقا، جتي به فصل لهن ٿا، پورهيت طبقو سڄو سال پورهئي ۾ مصروف آهي پر ساريال واري علائقي جا ماڻهو اڌ سال واندا آهن. ان واندڪائي ۾ اهي يا ته وڃي ڪٿي رواجي مزوري ڪن ٿا يا وري وڃي ڦرلٽ کي لڳن. شايد اهو ئي سبب آهي جو اتر اولهه واري سنڌ ۾ ڌاڙن جا واقعا ٻين کان اڳ ۽ گهڻا ٿيا.

ڪچي واري علائقي ۾ هڪ ٻيو مسئلو به ڏاڍو عام نظر اچي ٿو. يعني، جيتوڻيڪ اتي ڳوٺ ۽ وسنديون جام آهن، پر انهن ۾ رهندڙ ماڻهن کي لڳ ڀڳ هر سال ٻوڏ واري وقت يعني، جولاءِ، آگسٽ ۽ سيپٽمبر ۾ لڏپلاڻ ڪرڻي پوي ٿي. ان ڪري اتي به مستقل طور تي اسڪول کلي سگهن ٿا ۽ نه اسپتالون ۽ نه ئي وري ڪا ٻي مستقل سهولت پيدا ڪري سگهجي ٿي. واضح هجي ته سنڌو ندي، پاڪستان جي واحد ندي آهي جيڪا برف ڳرڻ سبب وهي هلي ٿي. ٻين ندين جو پاڻي برفاڻو نه، برساتي آهي، جيڪي به برساتن ۽ مانسون جي وقت ۾ ڀرجي وهن ٿيون. سنڌوءَ جي اوڀر واريون نديون، اونهاري جي مهڙ ۾ پاڻي ڏين ٿيون ۽ اولهه واريون نديون اونهاري جي پڇاڙيءَ ۾ سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪن ٿيون. سنڌوءَ جي مزاج ۽ ان جي معاشي اثرن تي محترم شيخ رشيد صاحب چڱي تفصيل سان اڀياس ڪري رهيو آهي. هو صاحب سنڌ ۾ آبپاشي کاتي جو اڳوڻو سيڪريٽري آهي. مون کي اميد آهي ته جڏهن هن صاحب جو اڀياس ڇپجي پڌرو ٿيندو، تڏهن حيرت جهڙا نتيجا سامهون ايندا.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون