Bootstrap Example
پورٽ قاسم ڏانهن : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 391
عنوان پورٽ قاسم ڏانهن
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1222
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.24-A.D

جمعو، 24_ نومبر 1989ع سمنڊ جي پنهنجي طبيعت هوندي آهي. پر ان طبيعت جو دارومدار هوائن تي هوندو آهي. هوا نه هوندي ته سمنڊ ماٺو هوندو، نه ڇوليون هونديون نه تيزي. ڪالهوڪي تجربي کي آڏو رکي، فيصلو ڪيو ويو ته، ٻيڙيون ساجهر ئي نڪري وڃن ته جيئن سامونڊي هوائون سفر کي اوکو نه ڪن. ڪيٽيءَ کان ڪراچيءَ جو پنڌ هونئن ئي ڊگهو آهي. هر قيمت تي ٻارهين لڳي کان اڳ، ڦِٽي کاريءَ ۾ پورٽ قاسم پهچڻ جي نئين سر هدايت ڪئي وئي. ٻيڙين جو قافلو صبح ستين لڳي روانو ٿي ويو. ڪالهه کان ٿڌيون هوائون محسوس پيون ٿين. خبر ناهي ته اڄوڪي پ


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

پورٽ قاسم ڏانهن جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

پورٽ قاسم ڏانهن - مان نڪتل ٻيون شاخون-

پورٽ قاسم ڏانهن


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

پورٽ قاسم ڏانهن



جمعو، 24_ نومبر 1989ع

سمنڊ جي پنهنجي طبيعت هوندي آهي. پر ان طبيعت جو دارومدار هوائن تي هوندو آهي. هوا نه هوندي ته سمنڊ ماٺو هوندو، نه ڇوليون هونديون نه تيزي. ڪالهوڪي تجربي کي آڏو رکي، فيصلو ڪيو ويو ته، ٻيڙيون ساجهر ئي نڪري وڃن ته جيئن سامونڊي هوائون سفر کي اوکو نه ڪن. ڪيٽيءَ کان ڪراچيءَ جو پنڌ هونئن ئي ڊگهو آهي. هر قيمت تي ٻارهين لڳي کان اڳ، ڦِٽي کاريءَ ۾ پورٽ قاسم پهچڻ جي نئين سر هدايت ڪئي وئي. ٻيڙين جو قافلو صبح ستين لڳي روانو ٿي ويو. ڪالهه کان ٿڌيون هوائون محسوس پيون ٿين. خبر ناهي ته اڄوڪي پنڌ ۾ ڇا ٿئي؟ اسان کي نوريءَ جو فڪر گهڻو آهي. ڇا اها اڄوڪي سٽ سهي سگهندي؟

ڪيٽي بندر کان ڪراچيءَ ڏانهن روانگيءَ وقت ٻيڙياتن کي هدايت ڪئي وئي ته، رٻڙ جي ٻيڙي ۾ لڳل ڪاٺ جي تختن تي سڄو بار وجهو ۽ ڪوشش رکو ته سامونڊي ڇولين سان جهيڙي مهل ٻيڙيءَ جا تختا نه نڪري وڃن!

اڄ کارين ۾ سفر ڪا نئين ڳالهه نه هئي. جنگي سر کان ڪيٽيءَ تائين ساڳيو ئي منظر آهي. تمر جا ٻيلا، گپ جا دڙا، مڇي جو شڪار، سامونڊي پکين جي آڌار، پاڻيءَ ۾ مڇين جا ولر، ڊيلٽائي ٻيٽن تي پکڙيل تمر جي ٻيلن ۾ گدڙن جون ڊوڙون، سڀ ڪجهه ساڳيو هو. سامونڊي ٻيٽن تي رهندڙ هيءُ گدڙ عجيب آهن، تمر جي وڻ تي رهي ٿو، مڇيءَ جو شڪار ڪري ٿو، کاري پاڻيءَ تي گذر ڪري ٿو ۽ شايد تارو به آهي.

ٻيڙيون، کارين مان ور وڪڙ کائينديون نيٺ اتي پهتيون جتي وشال سمنڊ اکين جي آڏو هو. ائين ٿي لڳو ته سمنڊ اُڀاميل آهي ... ڇا سچ پچ سمنڊ اُڀامي آيو هو يا اهو اسان جي اکين جو دوکو هو؟ هيءُ هڪ انوکو نظارو هو ... انوکو شاعراڻو چٽ. اسان جون پتڪڙيون ٻيڙيون، وشال سمنڊ ۾ داخل نه ٿيون پرسمنڊ اکين جي آڏو آڪاش وانگر پکڙيل هو! ڪنهن خواب ۾ به نه سوچيو هو ته سمنڊ ائين به نظر اچي سگهي ٿو!؟ اهو منظر سڄي سامونڊي سفر ۾ سڀ کان ڇرڪائيندڙ هو. ٻيڙيون مسلسل هڪ اهڙي کاريءَ مان ڊوڙي رهيون هيون، جيڪا کلئي سمنڊ سان لڳو لڳ پُور _ وڇوٽ هلندڙ کاري، بار بار کلئي سمنڊ سان ملي وڇڙي ٿي وئي.

هڪ ننڍڙي واهه جيتري کاريءَ جي سيني تي رٻڙ جي پتڪڙي ٻيڙيءَ ۾ ترندي جڏهن اٿاهه سمنڊ جي مٿاڇري تي جبل جيڏن بحري جهازن تي نظر ٿئي پئي ته ان وقت هن ڪائنات ۾ جيتامڙي ماڻهوءَ جي حيثيت جو اندازو لڳائي، پاڻ ئي کِل پئي آئي. ائين پئي لڳو ڄڻ اسان جي کاري ۽ ان تي ترندڙ ٻيڙيون ڪنهن گهڻ_ منزل عمارت جي پهرين ماڙ تي هجن ۽ وشال سمنڊ جي ڇاتيءَ تي هلندڙ جهاز ان عمارت جي چوٿين منزل تي هجي.

اهو منظر ڏسڻ جو موقعو شايد ان ڪري مليو هو جو سمنڊ جي وير مٿي چڙهي آئي هئي. نوريءَ ۽ مورڙي هيل تائين فقط درياهي دهشت ۽ ماٺار ڏٺي هئي؛ هاڻي وشال سمنڊ جي پاسي کان، هڪ کاريءَ مان لڪنديون ٿي ويون. هوائن تي ڀروسو نه هو. اهي ڪنهن به مهل ڇڙي ٿي سگهيون. هر ڪنهن جي چهري تي اهو سوال پڙهي پيو سگهجي ته جيڪڏهن هوائون ڇُڙي پيون ۽ سامونڊي کارين ۾ ڇولين هنن پتڪڙين ٻيڙين کي لاٽونءَ وانگر ڦيرائڻ شروع ڪيو ته پوءِ ڇا ٿيندو؟

اهو ئي ٿيو، جنهن جو خطرو هو هوائون ڇُڙي پيون. سمنڊ ۾ ڄڻ زلزلو اچي ويو. ٻيڙيون سمنڊ جي سطح تي ننڍڙي جيت جيان ڦٿڪڻ لڳيون. انجڻيون جواب ڏيئي وٺي بيٺيون ... خبر تڏهن پئي جڏهن مورڙئي جي تري ۾ لڳل تختا تڙڪو ڪري اکڙي پيا، ٻيڙيءَ ٿاٻو کاڌو ۽ ٻيڻي ٿي وئي. قسمت چڱيءَ هئي جو ڪنڌي ويجهي هئي همراهن مڙسي ڪري گپ جي ٻيٽ تي ٻيڙيءَ چاڙهي ۽ تختا جوڙيا. اِها ڪلاڪ کن جي محنت هئي. ٻيڙياتا گپ ۾ ليٿڙجي لڌڙا ٿي پيا.

ٻيڙيون ٻيهر هليون، هاڻي سفر ڏکيو ٿي چڪو هو. هلڻ جي رفتار گهٽ جي وئي. تيز هوائن سبب، پاڻي ٻيڙين مٿان وري ٿي ويو. ٻيڙياتا مٿي کان پيرن تائين پاڻيءَ ۾ پسي ٿي ويا. آلي جسم تي لڳندڙ ٿڌي هوا کان پوءِ ائين ٿي محسوس ٿيو ، ڄڻ جسم تي ڪپڙو پاتل نه هجي. جيتوڻيڪ هر هڪ ڄڻو پنهنجي پر ۾ واٽرپروف جئڪيٽ پهري نڪتو هو. اسان جي ڪجهه ساٿين ڪناري تي لهي سگريٽ دکائڻ جي ڪوشش ڪئي پر ناڪام رهيا. سگريٽ ۽ ماچيس سڀ پسي چڪا هئا، ڪا تيلي بچي نه هوندي تڏهن به تيز هوائن ٻرڻ نه ڏني هوندي.

سفر وري شروع ٿيو ته، هڪ وڏي ڇوليءَ سان گڏ ڏهه ٻارنهن مڇيون اچي ٻيڙيءَ ۾ پيون. پاڻي ته نڪري ويو، مڇيون رهجي ويون. منجهند جو ٻي لڳي ڌاري، ڦِٽي ڪريڪ جي ان موڙ تي قافلو پهتو، جتان پورٽ قاسم جي جيٽين ڏانهن دڳ ٿي ويو. منزل ٿوري دور هئي ... باقي چند وکون. ڪيٽي بندر کان ڪراچي ايندي اسان تي ٻه جذبا حاوي هئا. هڪ ته ٻاويهن ڏينهن واري مهم کي ڪاميابيءَ سان سرڪرڻ واري خوشي ۽ هڪ اداسيءَ وارو احساس، جنهن ان وقت اسان جي وجود ۾ جنم ٿي ورتو، جڏهن اسان ڊيلٽا ۾ سموري واٽ تي مڇي مارڻ وارا ماڻهو، بهاري يا بنگالي ڏٺا. جيتوڻيڪ انهن مان ڪجهه ماڻهن ڏکئي وقت اسان جي واهر ڪئي ۽ چانهه پياري سيءَ واري ڏڪڻي ختم ڪئي ... پر جڏهن اسان اهو پيا سوچيون ته اسان پنهنجي سمنڊ ۾ مڇي مارڻ وارو ڪم به بهارين ۽ بنگالين جي حوالي ڪري ڇڏيو آهي تڏهن اسان جو اندر اداس ٿي پئي ويو.

ڪيٽي بندر کان ڪراچيءَ جي وچ ۾ ڪهڙا ڦٽل تاريخي بندر ڪيڏي مهل لنگهي ويا، سچ پڇ ته پتو ئي نه پيو. اڄ وڏي هڻ هڻان ۽ وٺ وٺان هئي پر اسان کي اها خبر آهي ته، وڏي کڏيءَ ۾ قبي يا جاکي بندر جي ۽ ان جي سامهون کاريءَ جي ٻئي ڀر ملاڪي ڪوٽ آهن. ڪديرو کاريءَ رتو ڪوٽ آهي. جيڪو ڦِٽي ڪريڪ جي واٽ کان ٿورڙو اڳتي، لٽ بستيءَ جي آمهون سامهون آهي.

اڄوڪي پنڌ ۾ نوري ۽ مورڙئي ڪيٽي بندر کان حجامڙو، دبو، پئٽياڻي، کاهي کڏي ۽ ڦٽي کاريون جهاڳيون آهن.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

پورٽ قاسم ڏانهن ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
پورٽ قاسم ڏانهن
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون