Bootstrap Example
پوٺوهار : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-18
داخلا نمبر 74
عنوان پوٺوهار
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1270
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

پوٺوهار جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

پوٺوهار - مان نڪتل ٻيون شاخون-

پوٺوهار


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

پوٺوهار



انڊس ايڪسپيڊيشن لاءِ نڪتل ننڍڙين ٻيڙين تي منهنجي نظر ان مهل تائين کتل رهي، جيستائين اهي اٽڪ گهاٽيءَ جي وڪڙ ۾ گم نه ٿي ويون. گهاٽيءَ مان نظر ڪڍي مون هڪ ڀيرو وري اٽڪ جي قلعي تي نظر وڌي. پراڻي اٽڪ پُل ڏانهن ڏٺو ۽ اوڏانهن ڏٺو جتان سنڌو ۽ ڪابل جا وهڪرا گڏجي اورتي اچي رهيا هئا ۽ پوءِ اٽڪ شهر ڏانهن روانگيءَ لاءِ گاڏين جا ڦيٿا ڦريا. نئين اٽڪ پُل ٽپڻ مهل، ساڄي شيشي مان اٽڪ گهاٽيءَ الوداعي هٿ لوڏيو ۽ کاٻي دريءَ مان سنڌوءَ آشيرواد ڏنو.

پل ٽپڻ شرط سمورا منظر بدلجي ويا، هتي ننڍيون وڏيون ٽڪريون ۽ ميدان هئا. سرحد صوبو سنڌوءَ جي ساڄي ڪپ تي رهجي ويو هو ... ۽ هيءُ هو پنجاب. اٽڪ قلعي جون ديوارون روڊ سان آهن. ٿورڙو اڳتي مغل تعمير جا ٻيا نمونا موجود هئا. وقت گهٽ هئڻ ڪري انهن قديم آثارن کي ڇڏي اڳتي وڌي وياسون ۽ وڃي اٽڪ کان نڪتا سون. اٽڪ بس اسٽينڊ تي پري پري کان پهتل ۽ نڪتل بسن جو تعداد ڏسي شهر جي مصروفيت جو اندازو لڳائڻ ڏکيو نه هو.

هونئن هر شهر جي پنهنجي خوشبوءِ، شخصيت، مزاج ۽ انفراديت هوندي آهي، خاص ڪري ننڍن شهرن جي سونهن انهن جي ٻهراڙين سبب پئي بکندي آهي. خبر ناهي ته ڇو اٽڪ شهر مون کي متاثر نه ڪيو، مون کي گندگي نظر آئي. شهر ۽ ٻهراڙيءَ جو ميلاپ هئڻ جي باوجود شهر جي شخصيت ۽ انفراديت نظر نه آئي. نه ڪا پراڻي روايتي عمارت ملي ۽ نه وري ڪنهن مقامي ماڻهوءَ رهنمائيءَ لاءِ هائوڪار ڪئي. البت اسان کي سفر جو سڄو سامان مليو.

اٽڪ شهر، سرحد ۽ پنجاب جي ڪنڌيءَ تي هئڻ سبب تهذيبي ورثي ۾ مالامال هئڻ کپي پر هيءُ شهر نه پنجاب جو محسوس ٿيو ۽ نه صوبي سرحد جو، هر ماڻهو پنهنجي هڻ هڻان ۽ وٺ وٺان ۾ مصروف هو ۽ جيڪو واندو هو سو ڄڻڪ سڄي ماحول کان لاتعلق، فقط ”مشاهدو“ ڪرڻ ۾ مصروف ٿي لڳو. اٽڪ ۾ اسان کي مُرڪ به نه ملي جيڪا هر ماڻهو ڏيئي ٿي سگهيو. ڇا اهائي اٽڪ شهر جي انفراديت ۽ شخصيت هئي؟ ٿي سگهي ٿو ته اٽڪ بابت راءُ قائم ڪرڻ ۾ مون جلدي ڪئي هجي. مان شهر جي سڄي مارڪيٽ ۽ سموريون جايون ڪونه ڏسي سگهيو آهيان. شهر ۾ هٿ جي هنر جا ٻه چار دڪان هئا، خاص ڪري جُتين جا. پر انهن تي ٿيل ڪم مونکي نه هِرکايو. سچي ڳالهه ته اها آهي ته اسان وٽ وقت نه هو ۽ اسان کي سفر جي سامان جي خريداري مڪمل ڪري جلد کان جلد خوشحال ڳڙهه پهچڻو هو. اسان جيئن تيئن اٽڪ کان نڪتاسين ۽ خوشحال ڳڙهه لاءِ بَسال (Basal)وارو رستو اختيار ڪيوسين. هن رستي تي اٽڪ شهر کان اڳ ۽ پوءِ ڪافي ميلن تائين فوجي نوعيت جون ڪئمپون ۽ ادارا قائم ٿيل نظر آيا. مون کي اٽڪ جي ٻهراڙين ۾ ڳوٺاڻا گهٽ، فوجي گهڻا نظر آيا: ائين ٿي لڳو ڄڻ اٽڪ جو ڪلچر لشڪري اقتصاديات مان ڦٽي نڪتل هجي!

خوشحال ڳڙهه پهچڻ جا ٻه رستا آهن. هڪ سرحد صوبي مان جيڪو سنڌو درياهه جي ساڄي پاسي، جبلن کان ٿيندو پشاور ۽ ڪوهاٽ ضلعي مان نظامپور ۽ ٻين ننڍڙن شهرن وٽان ٿيندو، خوشحال ڳڙهه پهچي ٿو ٻيو پنجاب جي ضلعي اٽڪ کان وڃي ٿو، جيڪو سنڌوءَ جي کاٻي پاسي، پوٺوهار جي بالڪل الهندي ۾ آهي.

پوٺو معنيٰ ”غيرهموار“ ۽ هار معنيٰ ”جهڙو“. مجموعي معنيٰ اهائي بيٺي ته غيرهموار علائقو. پوٺوهار جي اهائي جاگرافي آهي. سروي آف پاڪستان جي نقشي موجب پوٺوهار پليٽو لڳ ڀڳ اسلام آباد کان جهلم، جهلم کان سنڌوءَ جو ڪنارو لڳ ڀڳ ڪالاباغ کان اٽڪ تائين وارو آهي. ٻين لفظن ۾ اتر ۾ مارگله، اوڀر ۾ جهلم ندي، اولهه ۾ سنڌو ۽ ڏکڻ ۾ لوڻاٺين ٽڪرين جو سلسلو. ان پليٽو جي وچ ۾ هڪ ندي ”سوان“ (Soan) وهي ٿي جنهن ۾ راولپنڊيءَ جي اتر ۽ اوڀر وارين جابلو ماٿرين جو پاڻي لهي اچي ٿو. سوان ندي، ڪالاباغ کان ٿورو اتر ۾ سنڌوءَ سان ملي ٿي.

توزڪ جهانگيريءَ ۾ پوٺوهار جون حدون ”هيٿ کان مارگله تائين“ ڄاڻايل آهن. جيستائين پوٺوهاري ٻوليءَ جو تعلق آهي ته فقط ”سيد ڪسران“ تائين ٺيٺ پوٺوهاري ڳالهائي وڃي ٿي. علائقي جون ٻيون ٻوليون ڪاهرو، ڪجهي، پلکي، ڌني ۽ گهيبي وغيره آهن، جن کي پوٺوهاريءَ جو حصو سمجهيو وڃي ٿو.

پوٺوهار اٽڪ، جهلم، چڪوال، راولپنڊي ضلعن ۽ اسلام آباد تي پکڙيل آهي. علائقي ۾ اعواڻ، عباسي، جنجوعه، منهاس، سَتي، ۽ گکڙ قبيلا رهن ٿا جن ۾ اڪثر راجپوت آهن. سڪندر ۽ راجا پوروءَ جي لڙائيءَ به پوٺوهار ۾ لڳي هئي. اسان کي خوشحال ڳڙهه تائين واٽ ۾ ڪا به ذڪر جوڳي شيءِ نظر نه آئي، پر هيءُ علائقو ڪافي دلچسپ هو. مٽي ۽ پٿر جا پهاڙ، ننڍڙيون ننڍڙيون ماٿريون، وروڪڙ واٽون ۽ مختصر وڻڪار. پوٺن جي ڪن ڪن لاهين تي ننڍڙا بند ويران حالت ۾ هئا، جيڪي مقامي ماڻهن، آباديءَ لاءِ ٺاهيا هئا. پهرين نظر ۾ اهي ننڍڙا بند قديم آثار ٿي نظر آيا. جيتوڻيڪ هيءُ علائقو خشڪ نظر ٿي آيو پر جر ۾ پاڻي جام هو. سوال فقط ايترو هو ته جر جو پاڻي اوچائين تائين ڪيئن پهچائي آبادي ڪجي؟ آبادي تمام ڇڊي هئي. بسال لڳ ميداني منظر هو، جتي ٽيوب ويل تي آبادي هئي. پوٺوهار بنيادي طرح باراني علائقو آهي جنهن ڪري ماڻهن لاءِ پيٽ پالڻ وڏو مسئلو آهي، اهو ئي سبب آهي جو ماڻهو فوج ۾ ڀرتي ٿين ٿا.پوٺوهار نه رڳو تاريخي طرح اهم خطو آهي پر ارضياتي طرح به تمام شاهوڪار آهي. پنڊپهڻن ۾ کيرٿر ۽ سنڌ جي لڪي سلسلي کان گهٽ نه آهي، ۽ قد بت ۾ به لڪي ۽ بڊو جبلن جيترو آهي. برسات جي مند ۾ هي خطو ڪشمير جهڙو ٿيو پوي.

لڳ ڀڳ اهوئي علائقو آهي، جتي وفاقي حڪومت غازي گهڙيالا نالي هڪ پروجيڪٽ تي عمل ڪرائي رهي آهي. اسان اکين سان اهو هنڌ نه ڏٺو جتان ڪم جاري هو، پر اها رٿا لڪل ڪونهي. چون ٿا ته جيڪڏهن اها رٿا مڪمل ٿي ته اها ڪالاباغ کان وڌيڪ اثر ڇڏيندي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

پوٺوهار ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
کيرٿر ۾ نقاشيءَ جا ٻيا ماڳ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون