Bootstrap Example
ڄام جادم جکرو : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-19
داخلا نمبر 143
عنوان ڄام جادم جکرو
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1501
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ڄام جادم جکرو جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڄام جادم جکرو - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڄام جادم جکرو


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

ڄام جادم جکرو



اسان جي خوش قسمتي هئي جو ’آباد ٽيڪنيڪل ٽريننگ سينٽر‘ جو هڪ سرگرم نوجوان ڄام پور ۾ اسان جو سونهون ٿي پيو. اسان کانئس شهر جي تاريخ پڇي ته چيائين، ”ڄام هڪ قوم آهي ... هتي پهرين ڄام رهندا هئا ... اهي ڄام هاڻي جکڙ سڏجن ٿا ... هتي هڪ پراڻو قبرستان به آهي انهن جو ... هڪ قبر تي ڄام پور جي بانيءَ جو نالو به لکيل آهي ...“

”هن جو نالو ڇا آهي؟“ مون پڇيو.

”مون کي ياد ڪونهي پر قبر جي تختيءَ تي لکيل آهي.“

ڄام ۽ جکڙ جا لفظ ٻڌي منهنجي ذهن تي ڄام جادم جکري جو نالو تري آيو. ڇا ڄام جکڙ اصل ۾ ڄام جادم جکرو آهي؟ مون هڪدم قبرستان ڏسڻ جو فيصلو ڪيو. سج لهي چڪو هو ۽ رات پنهنجا پر پکيڙي ڇڏيا هئا. قبرستان شهر کان گهڻو پري ڪو نه هو. ٽارچ جي روشني ۾ اسان قبرن تي نالا ۽ سن پڙهڻ شروع ڪيا.

”سنڀاليو متان ڪنهن کٻڙ يا ٻُوڙي ۾ ڪو نانگ وڇون نه هجي!“ اسان جي سونهين خبردار ڪيو. پر ڪنهن ٿي ٻڌو! نيٺ هڪ جُهريل پليٽ تي زبون قبرن جي مٿان اچي بيٺاسون. سِرن جي مٿان ٿيل پلستر ذري گهٽ لهي چڪو هو. اسان قبرن جا نالا پڙهيا. هيءُ سڀ ڄام هئا جن جا نالا ڪاشيءَ جي ٽائلن تي لکليل هئا‏. وچين قبر ڄام پور جي باني جي هئي. ڪتبو پڙهي منهنجي دل ٽپو ڏنو، لکيل هو،

”ملڪ جام باني قصبه جادم پور

معروف جام پور برادرم ملڪ ڪلدن پاندي

سنه 814 هجري.“

(نوٽ: هي سال برابر ٿئي ٿو : 12-1411ع)

ٻي قبر تي لکيل هو،

”ملڪ گامون ابن ملڪ صالح عمر بن پانڌي، هجري 999.“

ٽين قبر تي لکيل هو،

”ملڪ حسن ابن ملڪ گامون ابن ملڪ محمد صالح بن ملڪ پاندي

1085 هجري.“

چوٿين قبر تي لکيل هو،

”ملڪ صالح محمد بن ملڪ پاندي 918 هجري.“

ٻين قبرن تان نالا ڊهي چڪا هئا يا پڙهڻ ۾ نه ٿي آيا. سڀ قبرون هڪ ئي قسم جون ۽ هڪ ئي قطار ۾ هيون. ڪُل ڇهه قبرون هيون. جن مان پنج گڏوگڏ قطار ۾ ۽ هڪ پاسيري هئي. پاسيري قبر جو نالو به گم هو.

اڃا اها تحقيق ٿيڻي باقي آهي ته جادم نالي سان گهڻا حاڪم هئا. البت وڏو جادم شري رام پٽ دشرٿ جي مٿين پيڙهيءَ مان هو. مرزا قليچ بيگ جي ڏنل شجري موجب شجرو هن ريت آهي: جادم پٽ سام، پٽ سنجوت، پٽ ڪين، پٽ گرگنت، پٽ اتت، پٽ لواڪس، پٽ رام، پٽ دشرٿ.

هوڏانهن جکرو وڏي جادم جي ڇهين پيڙهيءَ مان هو. مرزا قليچ بيگ جو ڏنل شجرو هن ريت آهي: جکرو پٽ سمه، پٽ لاکو، پٽ انڙ، پٽ لاکو، پٽ هِسپت، پٽ جادم. هوڏانهن ’قديم سنڌ‘ جو مصنف ڪاڪو ڀيرو مل (صفحه 150، ڇاپو 1992ع) جي حاشئي ۾ چندر ونسي لوڪن بابت وضاحت ڪندي يادوَ (جادوَ) ونسين سان جادم کي ڳنڍي ٿو. سندس خيال آهي ته شاهه لطيف اصل ۾ ڄام تماچيءَ جي ڀائٽي (ڄام اوڍي جي پٽ) جکري کي جادم جکرو سڏيو هو.

هوڏانهن ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ جو چوڻ آهي ته، ڀٽائيءَ جنهن جکري جو ذڪر ڪيو آهي، سو ڄام اُڍي جو پٽ هو ۽ سندس ماءُ مشهور هوٿل نڱامري هئي جنهن جي سونهن سببان کيس هوٿل پري سڏيندا هئا. ( رسالو ميون شاهه عنايت صفحو 279). جادم جکري بابت عام تاثر اهو ئي آهي ته هو ڏکڻ سنڌ يا ڪڇ طرف جو حاڪم هو. ڊاڪٽر بلوچ به ان راءِ سان سهمت ڏسجي ٿو ۽ دليل طور بيت رکي ٿو ته،



“جي اَڻ سُتي آهين ته ڌڻ اِتان ئي ڌارِ

پاٽوندر پاتار ۾، جاءُ جکرو جُهارِ

ٻَرڙِي ٻيٽ ڪنڌار، وڃي لهرون لڳيون.”



لفظ ’جُهار‘ جي معنيٰ آهي واکاڻ. جڏهن ته ٻَرڙي ٻيٽ بابت ڊاڪٽر صاحب جو چوڻ آهي ته اهو جهونا ڳڙهه کان ڏکڻ طرف سمنڊ جي ڪناري لڳ هڪ ٻيٽ آهي.

جادم جکري بابت ڪنهن به تاريخ ۽ تحقيق ۾ ڪا به واضح صورتحال، سن يا ماڳ اڄ تائين ظاهر نه ٿيو آهي. بس اها سندس سخاوت ۽ ڪردار ئي هو جنهن سندس نالو اڄ تائين قائم رکيو آهي. جادم جکري جي سخاوت جي ساک ڀٽائيءَ جهڙو ماڻهو ڏئي ٿو، اها ڪا معمولي ڳالهه ناهي.



“هٿان جادم جکري، وِٿي وچ مَ پوءِ

پِي پِي سو پُرُ ٿيو، جو حاتم پاسي هوءِ

ڪيف ڌاران ڪوءِ، جئي ڪو مَ جهان ۾.”

*

“جکرو جوڙي، پاڻا ڌڻيءَ پيدا ڪيو

ڪيهر جيئن ڪَرَ کڻي، مڇون ملهه موڙي

سمونڊ جيئن سِير ڪيو، ٿو ٻارِ جيئن ٻوڙي

گهوٽ چڙهيو گهوڙي، پيچين لائي پيچرا.”



جيتوڻيڪ ڄام پور جي باني جادم جکڙ جي تاريخ بابت فوري طور تي مون کي ڪو مواد نه ملي سگهيو آهي پر مون کي ڄام پور ۾ ٻڌايو ويو ته ڪن ماڻهن وٽان ڄام پور ۽ انهن جي بانيءَ بابت تاريخ ملي سگهي ٿي. ڄام پور جي جهوني قبرستان ۾ ڄام جادم جکڙ جي قبر تي سن 814 هجري (1411ع) لکيل آهي. اهو تجويز ڪرڻ ۾ هٻڪ محسوس ٿئي ٿي ته سنڌ جي صوفي شاعرن جنهن ڄام جادم جکري جي ڪردار کي علامتي انداز ۾ پنهنجي ڪلام ۾ بيان ڪيو آهي سو هاڻوڪي ڄام پور جو باني جادم جکڙ ٿي سگهي ٿو. اهو جادم جکروجيڪو پنهنجي سخاوت ۽ سورهيائي سبب ڪڇ ۽ ڪاٺياواڙ ۾ مشهور هو سو سومرن جي پڇاڙيءَ واري دور (لڳ ڀڳ 752هه -1351ع) جو ڪردار آهي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

ڄام جادم جکرو ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ڄام جادم جکرو
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون