Bootstrap Example
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-20
داخلا نمبر 149
عنوان ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1215
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت



هڪ س‍ؤ سال اڳ جي رڪارڊ موجب هتي هندن جي ملڪيت گهڻي هئي، باقي سيد، سماٽ بلوچ به گهڻا هئا. بلوچ پنهنجن قبائلي رشتن سبب لڳ ڀڳ اهڙائي هئا جهڙا هاڻي آهن، البت شهر ۾ آبادي جو توازن بلڪل بدلجي چڪو آهي. قديم مقامي آبادين ۾ مزاري ، لغاري ، جکڙ، ڀٽي،کوسا ۽ ٻيا ٻروچ قبيلا آهن پر سياسي طور تي لغاري ۽ مزاري طاقتور آهن. اهي قبيلا راڄڻ پور ۽ ڄام پور جي ڀرپاسي ۾ آهن. راڄڻ پور ڄام پور کان پنجاهه کن ميل ڏکڻ ۾ پر ڄام پور کان ڪجهه ننڍو شهر آهي. لغارين وٽ هزارها ايڪڙ زمينون آهن پر بيڪار ڇو ته اهي ويران آهن. مزارين جون زمينون وري به ڪجهه آباد آهن. ان جي باوجود ٻنهي کي وڏا زميندار سمجهيو وڃي ٿو.

هڪ مقامي ماڻهوءَ ٻڌايو ته راڄڻ پور ننڍو شهر هوندي به ضلعي جو هيڊڪوارٽر ان ڪري ٿيو جو ضلعو ٺهڻ وقت مزاري حڪومت ۾ هئا. اڄ ڪلهه راڄڻ پور واري تڪ مان بلخ شير مزاريءَ کٽيو آهي جيڪو شيرباز خان مزاريءَ جو وڏو ڀاءُ آهي. شيرباز مزاري ڪراچيءَ مان چونڊ وڙهيو هو ۽ ملڪي سطح تي ڄاتل سڃاتل آهي. بلخ شيرآزاد اميدوار طور کٽيو آهي جنهن مان علائقي ۾ قبائلي اثر جو اندازو هڻي سگهجي ٿو. لغاري سياسي طور تي پيپلز پارٽيِءَ سان شامل آهي. لغارين جو چڱو مڙس فاروق لغاري آهي جيڪو بينظير ڀٽو جي حڪومت ۾ بجليءَ جو وفاقي وزير هو.

ٽيون شهر داجل آهي جيڪو هڙند ويندڙ رستي تي آهي. ڪنهن وقت ۾ اُتي هندن جي وڏي آبادي هئي، هاڻي ننڍڙو شهر آهي. هندو سڄي پنجاب مان هندستان لڏي ويا آهن ۽ انهن جي جاءِ هندستان کان آيل مسلمانن ڀري آهي جن ۾ پنجابي ڳالهائيندڙ ۽ اڙدو ڳالهائيندڙ لساني گروهه آهن. پنجابي ڳالهائيندڙ ته مقامي مسلمانن سان ملي هڪ ٿي ويا آهن، پر اڙدو ڳالهائيندڙ آبادي پاڻ کي ملائي نه سگهي آهي. چون ٿا ته داجل اٽڪل 8 سؤ سال اڳ هڪ قبيلي آباد ڪيو جيڪو هڙند کان آيو هو. منشي حڪم چند موجب اڄ کان سؤ سال اڳ هتي سانگي، سومرا، لنگاهه، مهار، ماڇي، ٻُرڙا، ڍانڍلا ۽ ميا آباد هئا. گڏوگڏ هندو به آباد هئا جن کي مقامي ماڻهو ’ڪراڙ‘ چون ٿا. ڇاڪاڻ ته هتي سخت اُس ۽ گرمي پوندي آهي تنهن ڪري بازارن تي چکن ۽ ڪانن جي ڇت وڌي ويندي هئي ته جيئن ڇانوَ رهي. ڪنڀارڪو ڪم شاندار هو، ان کان سواءِ لنگيون ۽ کيس به سٺا ٺهندا هئا. ڪنهن وقت ۾ شڪارپور جا واپاري هتان ڪپڙو خريد ڪرڻ ايندا هئا ۽ شڪارپور کان آندل خشڪ ميوو ۽ ٻيو سامان وڪڻي ويندا هئا. اڄڪلهه شهر جي رونق اها نه رهي آهي. واپار کان وڌيڪ قبائلي سرگرمي آهي.

ڄام پور جي هڪ نوجوان ٻڌايو ته هتي جاگيرداراڻو ظلم گهڻو آهي. ان حد تائين جو چونڊن ۾ بيهڻ جو حق به استعمال ڪرڻ نه ٿا ڏين. گذريل چونڊن ۾ ڪجهه جذباتي ۽ جوشيلن جوانن هڪ ميراڻيءَ کي ڪائونسلرن جي چونڊن ۾ بيهاريو. نتيجو اهو نڪتو جو سامهون بيٺل بااثر اميدوار امانت علي ڳاڙهو ٿي ويو. ميراڻيءَ کي وڃي ڌمڪيون ڏنائين ته هو سندس ٻچا کڻائيندو ۽ مارائيندو. ويچارو ميراڻي چونڊن کان هٿ کڻي وڃي گهر ويهي رهيو.

شهر جي صورتحال اها آهي ته ڄام پور شهر جي ذري گهٽ اڌ آبادي مهاجرن جي آهي ۽ باقي مقامي آهن. مقامي ماڻهو هڪ اڌ ووٽ تان کٽي وڃن ٿا جنهن ڪري شهر جو چيئرمين مقامي ٿئي ٿو. هڪ اڌ ووٽ مان مراد ڪائونسلرن جا ووٽ آهن. مهاجر ماڻهو پنهنجن گهرن ۾ يا برادرين ۾ پنهنجون ٻوليون يعني پنجابي يا اڙدو ڳالهائين ٿا پر شهر ۾ مقامي ماڻهن سان رابطي جي زبان فقط سرائيڪي آهي. اڙدو آبادي ايم.ڪيو.ايم. جي حامي آهي.

سرائيڪي ڳالهائيندڙ هڪ همراهه چيو، “هُو سڀ ائين ئي آهن جيئن ڪراچيءَ ۾ ... پر هر ڪو پنهنجي پنهنجي گهر ۾ آهي ...اندر جي ڳالهه ٻاهر نٿا ڪڍن ...اسان لاءِ ڊپ جي ڳالهه ڪونهي ... اصل ۾ هتي مقامي سرشتو وڌيڪ مضبوط آهي. منهنجو مطلب آهي ته وڏيرڪو ۽ قبائلي سرشتو ... ان ڪري هنن تي دٻاءُ آهي... سو ڪو به ڪجهه نٿو ڪري سگهي.“

مهاجر آبادي گهڻو ڪري سنهو ٿلهو واپار ڪري ٿي، ڪي زمينداري ڪرڻ لڳا آهن. ڪافي ڪراچي هليا ويا آهن. اڪثر ماڻهن جي نوڪري ڪراچيءَ ۾ آهي، اتان پئسا ڪمائي هت خرچ ڪن ٿا. مهاجرن ۽ مقامي آبادين جون پاڻ ۾ مائٽيون تمام گهٽ ٿيون آهن. ڄام پور جا ماڻهو ذهن تي گهڻو زور ڏيڻ کانپوءِ ڪي ٿوريون مائٽيون ٻڌائين ٿا سي به اهڙيون جن ۾ گهوٽ سرائيڪي هوندو. شايد ئي ڪا سرائيڪي ڇوڪري مهاجرن جي گهر ۾ پرڻجي وئي هجي.



هيءَ به سنڌ آهي

سرائيڪي ڳالهائيندڙ هڪ جهوني پاڻ کي ’مَلڪ‘ سڏيو. اسان کانئس مَلڪن جي تاريخ پڇي. هن چيو، “اسان جي قوم اصل ۾ ڄام آهي، جادم جکڙ جيڪو هن شهر جو باني هو، سو به ڄام هو ان ڪري هن شهر جو نالو ڄام پور مشهور ٿيو. پوءِ ڄام مَلڪ سڏجڻ لڳا ... اصل ۾ هن علائقي ۾ دولت واري ماڻهوءَ کي، سردار ۽ زميندار کي مَلڪ ٿا چون. ائين اسان ڄام مان مَلڪ ٿي وياسون.”

”ڄامن جو اصل مَلڪ ڪهڙو هو ... ڪا توهان وٽ خبرچار؟“

”ڄام هڙند کان آيا هئا ... هونئن هيءَ قوم گهڻي پراڻي آهي ... اسان ٻڌو آهي ته محمد بن قاسم جي وقت کان آهي ... هڙند ۾ جنگ لڳي هئي ... پوءِ اسان جا وڏا اُتان لڏي هتي آيا ... چون ٿا ته محمد بن قاسم ملتان تي حملو ڪرڻ مهل هڙند وٽ به قيام ڪيو هو.“

”ملڪ صاحب توهان ڪڏهن سنڌ ويا آهيو؟“ اسان مان ڪنهن جهوني کان سوال ڪيو.

”سنڌ؟ هيءَ به سنڌ آهي ... مان توهان کي ٻڌايان ٿو ... ويهه پنجويهه سال اڳ اسان جڏهن هتان کان داجل ويندا هئاسون ... توهان کي خبر آهي ته داجل هتان ڏکڻ اولهه ۾ چوڏهن ميل پري آهي ... ته جڏهن اسان اوڏانهن ويندا هئاسون ته اُتان جا ماڻهو پڇندا هئا ته سنڌ جون ڪهڙيون خبرون آهن؟ وري جڏهن اتان ڪو ماڻهو ڄام پور ايندو هو ته چوندو هو ته مان سنڌ ٿو وڃان ... گهڻا ماڻهو اڃا به ائين چوندا آهن ... هاڻي ڀلي کڻي ڪو ڄام پور کي پنجاب سڏي ... آهي ته سنڌ!“

”جبل جا ماڻهو هن علائقي کي اڃا به سنڌ ٿا چون ... سنڌو درياهه اڳي اولهه کان وهندو هو ... ڄام پور درياهه جي اوڀر ۾ هو. اولهه طرف سنڌوءَ جو وهڪرو داجل کان فقط پنج ميل پرتي هو جتي ’سهڻيءَ وارو پتڻ‘ آهي ... توهان ڀلي چئو ته سهڻي شهدادپور وٽ ٻڏي يا پنجاب جي ڪنهن ٻئي درياهه ۾ ٻڏي وئي ... هتي ته اهو ئي مشهور آهي ته سهڻي هتي ٻڏي هئي.“




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون