Bootstrap Example
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-19
داخلا نمبر 109
عنوان چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1226
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1948.04.01-A.D

چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جي ضرورت ان ڪري پيش آئي جو ڀارت مان ايندڙ درياهن جو پاڻي ٻن ملڪن وچ ۾ تڪرار جو سبب بڻجي ويو. اپ کنڊ جي ورهاڱي کان اڳ پنجاب ۾ بياس، ستلج، راوي چناب ۽ جهلم جي پاڻين تي پوک ٿيندي هئي پر ورهاڱيءَ کانپوءِ 1- اپريل 1948ع تي بياس ستلج ۽ راويءَ جو پاڻي ڀارت بند ڪري ڇڏيو. معاملو وڃي عالمي سطح تي پهتو. اهو جواهر لال نهرو ۽ لياقت علي خان جي حڪومتن جو دور هو. ڳالهيون ٿيون، نتيجي ۾ 4- مئي 1948ع تي درياهن جو پاڻي جاري ٿيو. نيٺ سيپٽمبر 1960ع ۾ سنڌو طاس ٺاهه هيٺ ٽن درياهن جو پاڻي ڀارت کي ڏنو


1948.05.04-A.D

چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جي ضرورت ان ڪري پيش آئي جو ڀارت مان ايندڙ درياهن جو پاڻي ٻن ملڪن وچ ۾ تڪرار جو سبب بڻجي ويو. اپ کنڊ جي ورهاڱي کان اڳ پنجاب ۾ بياس، ستلج، راوي چناب ۽ جهلم جي پاڻين تي پوک ٿيندي هئي پر ورهاڱيءَ کانپوءِ 1- اپريل 1948ع تي بياس ستلج ۽ راويءَ جو پاڻي ڀارت بند ڪري ڇڏيو. معاملو وڃي عالمي سطح تي پهتو. اهو جواهر لال نهرو ۽ لياقت علي خان جي حڪومتن جو دور هو. ڳالهيون ٿيون، نتيجي ۾ 4- مئي 1948ع تي درياهن جو پاڻي جاري ٿيو. نيٺ سيپٽمبر 1960ع ۾ سنڌو طاس ٺاهه هيٺ ٽن درياهن جو پاڻي ڀارت کي ڏنو


1960.09.00-A.D

چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جي ضرورت ان ڪري پيش آئي جو ڀارت مان ايندڙ درياهن جو پاڻي ٻن ملڪن وچ ۾ تڪرار جو سبب بڻجي ويو. اپ کنڊ جي ورهاڱي کان اڳ پنجاب ۾ بياس، ستلج، راوي چناب ۽ جهلم جي پاڻين تي پوک ٿيندي هئي پر ورهاڱيءَ کانپوءِ 1- اپريل 1948ع تي بياس ستلج ۽ راويءَ جو پاڻي ڀارت بند ڪري ڇڏيو. معاملو وڃي عالمي سطح تي پهتو. اهو جواهر لال نهرو ۽ لياقت علي خان جي حڪومتن جو دور هو. ڳالهيون ٿيون، نتيجي ۾ 4- مئي 1948ع تي درياهن جو پاڻي جاري ٿيو. نيٺ سيپٽمبر 1960ع ۾ سنڌو طاس ٺاهه هيٺ ٽن درياهن جو پاڻي ڀارت کي ڏنو


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال - مان نڪتل ٻيون شاخون-

چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو


چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال



”چشمه بئراج ڪالاباغ کان 33 ميل (50 ڪلو ميٽر) ڏکڻ ۾ ۽ ڪنڊيان شهر کان ڏکڻ اولهه ۾ 7 ميلن جي پنڌ تي، سليمان جبل جي ڪڇ ۾ ٺهيل آهي. بئراج جي کاٻي ڪناري چشمه جهلم لنڪ ڪئنال آهي، جيڪو سنڌ ۽ پنجاب وچ ۾ منڍ کان وٺي تڪراري رهيو آهي. درياهه جي ساڄي پاسي کان پهاڙ پور نهر نڪري ٿي جيڪا سرحد صوبي جي علائقن کي ريج ڏيئي ٿي.

هڪ رپورٽ موجب چشمه جهلم لنڪ ڪئنال تي پنجاب جي 27 لک ايڪڙ زمين جو دارو مدار آهي. اهي زمينون ميانوالي، ڀڪر، ديري غازي خان، مظفر ڳڙهه، بهاولپور، بهاول نگر، رحيم يار خان، ملتان، وهاڙي ۽ چولستان جي علائقن ۾ اچن ٿيون. اهو علائقو پنجاب جي پوکيءَ لائق زمين جو ٽيون حصو آهي، جنهن ۾ ڦُٽي ۽ ميوا وڌيڪ پوکيا وڃن ٿا. 1985ع ڌاري چشمه ڪئنال جي هڪ بحران دوران پنجاب جي صوبائي وزير جو چوڻ هو ته، جهلم لنڪ ڪئنال بند ٿيڻ سان ڪپهه جون 11 لک ڳنڍون گهٽ لهنديون جنهن ڪري ٽي ارب اسي ڪروڙ رپيا نقصان ٿيندو. ٻئي طرف 50 سيڪڙو باغ متاثر ٿيندا.

چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جي ضرورت ان ڪري پيش آئي جو ڀارت مان ايندڙ درياهن جو پاڻي ٻن ملڪن وچ ۾ تڪرار جو سبب بڻجي ويو. اپ کنڊ جي ورهاڱي کان اڳ پنجاب ۾ بياس، ستلج، راوي چناب ۽ جهلم جي پاڻين تي پوک ٿيندي هئي پر ورهاڱيءَ کانپوءِ 1- اپريل 1948ع تي بياس ستلج ۽ راويءَ جو پاڻي ڀارت بند ڪري ڇڏيو. معاملو وڃي عالمي سطح تي پهتو. اهو جواهر لال نهرو ۽ لياقت علي خان جي حڪومتن جو دور هو. ڳالهيون ٿيون، نتيجي ۾ 4- مئي 1948ع تي درياهن جو پاڻي جاري ٿيو. نيٺ سيپٽمبر 1960ع ۾ سنڌو طاس ٺاهه هيٺ ٽن درياهن جو پاڻي ڀارت کي ڏنو ويو ۽ باقي ٽي درياهه چناب، جهلم ۽ سنڌو پاڪستان کي بچيا. هڪ رپورٽ موجب بياس، ستلج ۽ راوي ندين ۾ 33 ملين ايڪڙ فٽ پاڻي ايندو هو، جنهن مان 9- ملين ايڪڙ فٽ پاڻي ڀارتي علائقن ۾ استعمال ٿيندو هو ۽ باقي پاڪستاني علائقن ۾.

بياس، ستلج ۽ راويءَ کي پنهنجو نهري نظام هو. پاڻيءَ بند ٿيڻ سان سڄو سرشتو ڦٽي ٿي ويو، تنهن ڪري باقي ٽن درياهن جي پاڻين سان بياس ستلج ۽ راويءَ جي نهري سرشتي کي هلائڻ جو فيصلو ڪيو ويو. 8- نيون رابطه نهرون ٺاهڻ جو فيصلو ڪيو ويو جن ۾ تريمون سڌنائي رابطه نهر، سڌنائي ميلسي رابطه نهر، رسول قادرآباد رابطه نهر، قادرآباد بلوڪي رابطه نهر، بَلوڪي سليمانڪي(Baloki-Sulemanki)رابطه نهر، چشمه جهلم رابطه نهر ۽ تونسه پنجند رابطه نهر شامل آهن. چشمه جهلم لنڪ ڪئنال مارچ 1971ع ۾ ٺهي پورو ٿيو ۽ مارچ 1972ع کان چالو ٿي ويو.

لنڪ ڪئنال چالو ٿيڻ کانپوءِ ان نهر جو پاڻي ٿل جي علائقي ۾ شير ڳڙهه وٽ وڌو ويو. نهر جي ڊيگهه 67- ميل، گهرائي 14- فٽ ۽ ويڪر اٽڪل 400 فٽ آهي. نهر ۾ 21700 ڪيوسڪ پاڻيءَ جي گنجائش رکي وئي آهي. شير ڳڙهه وٽ نهر جو پاڻي جهلم نديءَ ۾ داخل ڪيو وڃي ٿو جتان چشمه لنڪ جو پاڻي تريمون هيڊ ورڪس جي ذريعي چناب ۾ وڌو وڃي ٿو. ان پاڻيءَ سان جهنگ، ملتان، وهاڙي، اڳوڻي بهاولپور رياست ۽ چولستان جا علائقا آباد ٿين ٿا. چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جي مڪمل ٿيڻ کانپوءِ پنجاب ٿل ڪئنال جو ڪم هٿ ۾ کنيو.

پنجاب ۽ سنڌ جي وچ ۾ پاڻيءَ جي ورڇ جو مسئلو ايترو ڳنڀيرآهي جو ڏينهون ڏينهن تضاد وڌندو ئي پيو وڃي. جيتوڻيڪ اسان جي ٽيم جي ڪم ۾ پاڻيءَ جي ورڇ بابت انگ اکر ڏيڻ جو ڪم ڪونه هو، پر هيءُ درياهه ۽ ان جي ڪناري آباد ماڻهن جي زندگيءَ سان لاڳاپيل سڀ کان اهم مسئلو آهي، تنهن ڪري ڪٿي ڪٿي نهري نظام ، پاڻين بابت ٺاهن ۽ پاڻين سان لاڳاپيل ڪجهه معاملا قلمبند ڪرڻا ئي پون ٿا. سنڌ ۽ پنجاب جا انجيئر کڻي ڪيتري به دعوا ڪن ته هو حق انصاف تي ۽ پاڻيءَ بابت بنيادي، آئيني ۽ عالمي معاملن موجب رپورٽون پيش ڪن ٿا، پر انهن جي رپورٽن ۾ داخليت محسوس ڪري سگهجي ٿي. لڳ ڀڳ سڀ رپورٽون ۽ فيصلا داخلي ۽ ذاتي سوچن کي ظاهر ڪن ٿا.

پنجاب جي طرفداري ڪندڙ موقف موجب، جيستائين سمنڊ ۾ پاڻي ڪرندو رهندو تيستائين سنڌ جو حق غصب نه ٿيندو. ڪيترين ڪوششن جي باوجود تڪرار اڃا جاري آهي. جڏهن سنڌو طاس ٺاهه ٿيو تڏهن صوبا معطل هئا، سنڌ جي طرفداري ڪندڙ موقف موجب سنڌو طاس ٺاهه وقت سنڌ جو موقف نه ٻڌو ويو جنهن ڪري سنڌ کي ڀوڳڻو پيو آهي. سنڌو طاس ٺاهه کانپوءِ تڪرار وڌيو ته پاڻيءَ جي ورڇ جو معاملو طئي ڪرڻ لاءِ وقت به وقت اعليٰ اختياراتي ڪميٽيون ٺاهيون ويون.

ان ڏس ۾ 1969ع ۾ اختر حسين جي سربراهيءَ ۾ هڪ ڪميٽي ٺاهي وئي پر سنڌ جي آبپاشي کاتي جي اعتراض تي اها ٽوڙي وئي.

ان کانپوءِ 1970ع ۾ جسٽس فضل اڪبر جي سربراهيءَ ۾ نئين ڪميٽي ٺهي. ان ڪميٽيءَ پاڻي جي وسيلن ۽ برساتن جي مقدار کي به ذهن ۾ رکيو. ان ڪميٽيءَ جي فيصلي تي سنڌ اختلافي نوٽ لکيو، هيءُ جنرل يحيٰ خان جو دور هو. البت، فضل اڪبر رپورٽ ظاهر نه ڪئي وئي.

ان کانپوءِ چيف جسٽس تي ٻڌل هڪ نئين ڪميشن ٺهي، جنهن ۾ سڀني صوبن جا چيف جسٽس شامل هئا، پر ان ڪيمشن به ڪو فيصلو نه ڪيو يا وري اها رپورٽ به خفيه رکي وئي. هيءُ جنرل ضياءُ الحق جو دور هو. ان ڪميٽيءَ ۾ جسٽس انوارلحق ۽ اي ڪي بروهي شامل هئا.

هڪ رپورٽ مطابق سنڌ ۾ زمين هيٺ مٺي پاڻيءَ جا ذخيره فقط ڏهه لک ايڪڙ فٽ آهن، جڏهن ته پنجاب ۾ اهي وسيلا اڍائي ارب فٽ آهن. پنجاب ۾ برسات جو مقدار سراسري طور 40 انچ آهي جڏهن ته سنڌ ۾ وڌ ۾ وڌ 10 انچ مينهن پوي ٿو. هڪ ٻي رپورٽ موجب جنهن جي تصديق ٿيڻ ضروري آهي، پنجاب ۾ پوک هيٺ 22 ملين (2 ڪروڙ 20 لک) ايڪڙن لاءِ 55 ملين ايڪڙ فٽ پاڻي ملي ٿو جڏهن ته سنڌ کي (1 ڪروڙ 10 لک) 11 ملين ايڪڙن لاءِ 42 ملين ايڪڙ فٽ پاڻي ملي ٿو. منهنجي خيال ۾ اها رپورٽ پنجاب واري موقف جي حمايت ۾ ڏنل هڪ اهڙو دليل آهي جنهن ۾ اڻپورا انگ اکر ڏيئي راءِ عامه کي پنهنجي حق ۾ ڦيرائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي آهي.

بهرحال، جيستائين لنڪ ڪئنال جو تعلق آهي، انهن جو مقصد فقط اهو آهي ته فاضل پاڻيءَ کي هڪ درياهه مان ٻئي درياهه ۾ منتقل ڪيو وڃي. اهي ڪئنال هڪ ايڪڙ به آباد ڪرڻ لاءِ ناهن. چشمه جهلم لنڪ ڪئنال جي تعمير ايوب خان جي وقت ۾ ٿي هئي. سنڌ جي ماڻهن ان وقت به ان ڪئنال جي مخالفت ڪئي هئي پر ان مخالفت کي نظر انداز ڪيو ويو. اصل ۾ هيءُ ڪئنال تربيلا بند رٿا جو هڪ حصو آهي، جنهن لاءِ عالمي بئنڪ امداد ڏني هئي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون