Bootstrap Example
ڏهاڳڻ سهاڳڻ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-21
داخلا نمبر 187
عنوان ڏهاڳڻ سهاڳڻ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1158
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ڏهاڳڻ سهاڳڻ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڏهاڳڻ سهاڳڻ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڏهاڳڻ سهاڳڻ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

ڏهاڳڻ سهاڳڻ

روهڙيءَ کان چار پنج ڪلوميٽر اوڀر ڏکڻ ۾ اروڙڏانهن ويندي اروڙ جي کنڊرن (جي اتر ۾) نارا ڪئنال جي ٻئي ڀر ننڍڙين ٽڪرين جي پوٺن تي ٻه شاهي قبا هڪٻئي کان 225 فٽ پري اڪيلا اڪيلا بيٺا آهن. مقامي ماڻهو انهن کي ڏهاڳڻ ۽ سهاڳڻ چون ٿا. هو ايئن ڇو ٿا چون؟ ڇاڪاڻ ته تاريخ خاموش آهي. اصل ۾ هي ٻئي مقبرا زائفن جا نه آهن جيئن ڏهاڳڻ ۽ سهاڳڻ جي لفظن مان معنيٰ نڪري ٿي. اهي نالا شايد انڪري ڏنا ويا آهن ته ڏهاڳڻ مقبرو سهاڳڻ مقبري جي ڀيٽ ۾ گهٽ نقش و نگار وارو آهي. ٻيو ڪو خاص سبب نه آهي.

هنن مقبرن جي خاص ڳالهه ڳاڙهين سرن ۾ اوساري ۽ ان اوساريءَ ۾ ڪم آندل سرن سان سهڻيون آرائشي ڊزائينون آهن. ٻئي مقبرا هنن پوٺن تي ايئن بيٺا آهن ڄڻ ٻه جهونڙا جوڌا جنگ ختم ٿيڻ کانپوءَ رڻ ڀوميءَ ۾ گوڏن ڀر ويهي پنهنجن ڪلهن تي پنهنجن مٿن (گنبذن) جو بار کڻي کڻي ٿڪجي پيا آهن.

ماڻهو جنهن مقبري کي ڏهاڳڻ چون ٿا ان کي ڪن لکتن ۾ ’ختل الدين شاهه‘ چيو ويو آهي. ٻيو مقبرو سهاڳڻ ’شڪر گنج‘ نالي هڪ بزرگ جو چيو وڃي ٿو. هنن ٻنهي مقبري ڌڻين کي قلندر شهباز جو همعصر به سمجهيو وڃي ٿو. هي ٻئي حوالا درست نه ٿا لڳن ڇو ته بابا فريد شڪر گنج (وفات: 1280-1266ع) جيڪو قلندر شهباز (وفات 1274ع) جو همعصر هو، جي مزار پاڪ پتڻ ۾ آهي. البت ’ختل الدين‘ ڪو نالو نه آهي بلڪ ڪا هَجُوَ (ٽوڪ يا ٺٺولي) ٿي سگهي ٿي ڇو ته ختل الدين جي معنيٰ آهي ’دين جي دوکيبازي‘ (deceitfulness of religion). خبر نه آهي ته هي نالو هن مقبري تي ڇو پيو. ممڪن آهي ته ڪنهن مخالف اها ٺٺول ڪئي هجي. ٻيو امڪاني نالو ’قتل الدين شاهه‘ (Qat-lu-din) کنيو ويندو آهي پر اهو به منفي نالو آهي. انڪري ڪجهه صاحبن جو خيال آهي ته اصل نالو قطب الدين شاهه ٿي سگهي ٿو جيڪو ماڻهن جي ناسمجهيءَ سبب بگڙي ويو آهي. چون ٿا ته اڳي هتي ٻنهي مقبرن تي ساليانو ميلو به لڳندو هو.

ڏهاڳڻ مقبرو اتر ۾ آهي ۽ سهاڳڻ ڏکڻ ۾. ٻئي مقبرا ماپ ۾ هڪٻئي جيترا آهن. ڏهاڳڻ جي ٻاهرين ماپ 24 x24 فٽ آهي. اوچائي 30 – 31 فٽن کان گهٽ نه اٿس ۽ ديوار جي ٿولهه 2.6 فٽ اٿس. چوڪنڊي عمارت کي ڪنڊن تي ساديون squelches ڏيئي مٿي 13 کان 15 فٽ اوچا گول گنبذ کنيا ويا آهن. ٻنهي مقبرن ۾ هر طرف کان هڪ هڪ يعني هي مقبري ۾ چار چار محرابي در آهن. سرن جي اوساري چن ۾ ٿيل آهي ۽ گنبذن تي چُن جو پلستر ٿيل هو جيڪو هاڻي ذري گهٽ سڄو لهي چڪو آهي. عمارتون بي ڌياني، وقت جي سختين ۽ برساتن سبب بنهه بي حال آهن. سهاڳڻ مقبري ۾ قبر اڄ به موجود آهي البت ڏهاڳڻ ۾ قبر جا نشان به ڊهي ويا آهن. هنن مقبرن ۾ استعمال ٿيل سرون ماپ ۾ 7x 10 انچ ۽ ٿولهه ۾ ڏيڍ انچ آهن. هي مقبرا بيهڪ ۾ ڪجهه اهڙي طرح آهن جو انهن جا پاسا اتر اوڀر يا اولهه اوڀر رخ ۾ نه آهن بلڪ انهن جون ڪنڊون اتر، اوڀر ۽ اولهه اوڀر ۾ آهن انڪري انهن ۾ ٺهيل قبرون به پوريءَ طرح اتر ڏکڻ نه آهن جيئن عام طور قبرون هونديون آهن. هن رخ (اتر اولهه– اوڀر ڏکڻ) ۾ تدفين ڏسي مون کي هميشهه اهو خيال ايندو آهي ته هي قبرون بلخ بخارا يا وچ ايشا جي ريت موجب آهن.

تعميرات جي تاريخ جي ماهرن جو به تقريباً اهڙو ئي خيال آهي جو هو چون ٿا ته هي ٻئي مقبرا تيرهين ۽ چوڏهين صديءَ جا آهن ۽ اهي سلطنت دور جا آهن خاص ڪري مملوڪ، خلجي ۽ تغلق گهراڻن جا دور. سنڌ ۾ هي دور سومرن ۽ سمن جو آهي. عمارتن جي تاريخ جا ماهر به انهن کي مرڪزي ايشيا ۽ بلوچستان جي ٻين مقبرن جي سلسلي سان جڙيل ڏسن ٿا. ان ئي طرز جا ڪي مقبرا گهوٽڪي طرف شيخ لالو، پير بائد، بگو پير ۽ ٻين بزرگن جا آهن. ڪي صاحب هن تعمير کي هندو ۽ ٻڌڪي دور جي پاڇي قرار ڏين ٿا. اهڙا ئي ڪي ٻيا مقبرا اروڙ وارين ٽڪرين ۾ ٻڌجن ٿا پر مون نه ڏٺا آهن.

في الحال ته هنن مقبرن کي پنهنجي ويران ماحول ۾ ڪنهن قدر محفوظ ڏٺو آهي پر اوسي پاسي هنن ٽڪرن مان پٿرن جي کڻت جو سلسلو شروع ٿي چڪو آهي. مون کي خوف آهي ته ڪجهه ئي سالن ۾ کڻت جو هي سلسلو جيڪو اروڙ جي ڀرپاسي ۾ شروع ٿي چڪو آهي، وڃي هنن مقبرن کي ويجهو پوندو ۽ انهن جي بنيادن کي لوڏي وجهندو.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

ڏهاڳڻ سهاڳڻ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون