Bootstrap Example
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-18
داخلا نمبر 68
عنوان ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1217
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.03-A.D

جمعو 3-نومبر 1989ع صبح ٿيو. سڄو ماحول ڌوتل پوتل هو، تازو تازو! تياريون ان مهل کان شروع ٿيون جڏهن اڃا سج ننڊ ۾ هو ۽ اکيون ڪونه پٽيون هئائين. ٻهراڙين ۾ سوير اٿڻو ئي پوندو آهي، اونداهي ماڻهوءَ کي بهتر پڙدو مهيا ڪندي آهي.سج اکيون پٽيون ته ڄڻ اسان جون اکيون پٽجي ويون، اسان کي سنڌ ۽ سرحد جي منظرن وچ ۾ واضح فرق محسوس ٿيو.


ڪابل نديءَ جي ڪناري تي نقشو، سنڌو ندي جتي ڪابل دريا سنڌوءَ ۾ ملي ٿو ۽ ڪالاباغ جو نقشو

ڪابل نديءَ جي ڪناري تي نقشو، سنڌو ندي جتي ڪابل دريا سنڌوءَ ۾ ملي ٿو ۽ ڪالاباغ جو نقشو

ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي



جمعو 3-نومبر 1989ع

صبح ٿيو. سڄو ماحول ڌوتل پوتل هو، تازو تازو! تياريون ان مهل کان شروع ٿيون جڏهن اڃا سج ننڊ ۾ هو ۽ اکيون ڪونه پٽيون هئائين. ٻهراڙين ۾ سوير اٿڻو ئي پوندو آهي، اونداهي ماڻهوءَ کي بهتر پڙدو مهيا ڪندي آهي.سج اکيون پٽيون ته ڄڻ اسان جون اکيون پٽجي ويون، اسان کي سنڌ ۽ سرحد جي منظرن وچ ۾ واضح فرق محسوس ٿيو.

هتي سج اڀرڻ جو منظر ڏاڍو سهڻو هو. اولهه کان اوڀر وهندڙ چاندي روپ ڪابل نديءَ جو رخ سج ڏانهن هو. پر ڀرو سنڌوءَ جو وهڪرو اتر کان اولهه لٿو پئي آيو.. ۽ آڏو سورج شاخون ڪڍي آسمان ۾ پکيڙيون: ڳاڙهيون، نارنگي ۽ سونهري شاخون ...سونا ڪرڻا چانديءَ روپ وهڪري ۾ پون ٿا. ائين ٿو لڳي ڄڻ آسمان مان سون لهي چانديءَ ۾ ملي ٿو. اسان اهو ٻڌو آهي ته سنڌوءَ مان سون نڪرندو آهي.

سڄي سنڌ ۾ ههڙو منظر ڪونه هو. نديءَ جو ڪنارو، ٻنهي پاسن کان اوچن جبلن جون چوٽيون، جبلن تي اُڀا وڻ، هڪٻئي کان مٿي پٻن ڀر بيهي نظارا ڏسڻ ۾ مصروف هئا. جبل جي پاڙ ۾ نانگ وانگر وروڪڙ کائيندڙ روڊ ۽ ان جي ڀر ۾ ريلوي لائن، جتان ڪنهن ڪنهن مهل ڪا ريل گاڏي ڦٿڪندڙ، لڇندڙ، آڳ اوڳا ڇيندڙ اجگر وانگر رنڀندي هلي ٿي وئي. ۽ ... هيٺ واديءَ جي وچ ۾، هڪٻئي ريڙهيون پائيندڙ ڪاري ميٽوڙي اجگر، سج جي شعاع تي چانديءَ جهڙو چمڪو ٿي هنيو، اها ڪابل ندي هئي، جيڪا نه رڳو پشتون تاريخ، ادب ۽ ڏند ڪٿائن ۾ وڏي اهميت رکي ٿي پر اپکنڊ تي به وڏا اثر وڌا اٿائين.

هتي جبلن تي زندگي آهي ۽ چئو طرف رنگ آهن. نيرو آڪاس، ساوا وڻ، چانديءَ روپ ندي ۽ ان وايومنڊل ۾ اڀرندڙ پکين جون لاتيون، مال جو رنڀون ۽ جهرڻن جا آواز. سنڌ جا جبل اداس آهن، اتي زندگي وڌيڪ سخت آهي. اُتي بيشمار جهرڻا ڪونهن. انهن جهرڻن جو پاڻي گندرف گاڏڙ هئڻ ڪري ٻاڙو آهي. سنڌ جي جبلن ۾ پکين جون لاتيون نٿيون ٻڌجن، ساوڪ ناهي ...بس هڪ حوصلو آهي جيڪو سنڌ جي جابلو ماڻهن جي نراڙ تان بکي ٿو. سنڌ جي سڄي سونهن ۾ اهم رنگ اهو ئي ته آهي، ٽامي جهڙا ماڻهو، ٽامي جهڙا پٿر، ٽامي جهڙي تپش آهي ...هائو! سنڌ جا ميداني علائقا جتي سنڌوءَ جي ٿڃ پهچي ٿي، اتي رنگ موجود آهن. ساوا کيت، نيرو آڪاس، سنڌوءَ جو ميرانجهڙو وهڪرو، نم، ٻٻر، ڪنڊي ۽ انهن جا ٻيلا.

هيءَ ٽيم ڏهاڪو کن ماڻهن تي مشتمل آهي. ڪيلم لاشاري مهم جو ليڊر آهي. ڊپٽي ليڊر شپ ميجر اعظم ۽ اشتياق انصاريءَ وٽ آهي. اعظم جعفر نوجوان آفيسر آهي. اشتياق انصاري واپڊا ۾ انجنيئر آهي. اهي ٽيئي ڄڻا هن کان اڳ ڪافي مهمون سر ڪري چڪا آهن. ڪابل نديءَ ۾ به هڪ ڀيرو ٻيڙيون لاهي چڪا آهن.

سنڌو مهم ۾ رٻڙ جون ٻه ٻيڙيون آهن، هڪ جيپ ۽ هڪ پِڪ اَپ آهي. ڊرائيورن سميت ٽيم جي ميمبرن جو ڪل تعداد پندرهن آهي:

ڪليم لاشاري (ڊپٽي سيڪريٽري سنڌ ثقافت کاتو)، ميجر اعظم جعفر (مَهم جُو)، اشتياق انصاري (انجنيئر واپڊا)، شبير احمد (اينٿرو پولاجيءَ جو شاگرد ۽ تجربيڪار مهم جو)، زبير (پاڪستان نيوي)، انور پيرزادو (صحافي)، بدر ابڙو (صحافي)، ڪريم ميمڻ (وڊيو آفيسر سنڌ ثقافت کاتو)، محمد علي قادري (فوٽو گرافر سنڌ ثقافت کاتو)، نديم قمرالدين (شاگرد)، سيد انتخاب حسين شاهه (شاگرد)، اشفاق لُنڊ (شاگرد)، طوطي خان (ناکئو)، ارشد (پڪ اپ ڊرائيور) ۽ خالد سمون (جيپ ڊرائيور). هر ٻيڙي هڪ وقت چار يا پنج ڄڻا کڻي سگهي ٿي تنهن ڪري باقي ٽيم ميمبر، واري واري سان ڪناري جو اڀياس ڪندا ايندا.

ٻيڙين جا نالا ”نوري“ ۽ ”مورڙو“ رکيا ويا آهن، جيڪي سنڌي لوڪ ڪهاڻين جا مضبوط ڪردار آهن.

مان ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي ويهي سج اڀرڻ جو جادوئي منظر ڏسان ٿو ۽ ڪوشش ڪيان ٿو ته اهو عڪس ذهن ۾ هميشه لاءِ محفوظ ٿي وڃي. سج جا ڪرڻا اوڀر کان شاخون بڻجي پکڙجن ٿا. چانديءَ ۾ سون لهي ٿو ۽ لهندو هليو وڃي ٿو. نديءَ ۾ مڇيون تڙڳن ٿيون. سج هوريان هوريان سجدي مان نڪري رڪوع ۾ اچي ٿو ۽ پوءِ اتي بيهي ٿو. ڄميل سج پگهرجي ٿو ۽ زندگيءَ جي هلچل شروع ٿي وڃي ٿي.

انور ڪابل جي ڪنڌيءَ تي بيهي چؤ طرف نهاري رهيو هو، مون کي پاڻ ڏانهن تڪيندو ڏسي لڙي آيو. ”ڇا پيو سوچين؟ هي هٿ ۾ ڇا اٿئي؟“

منهنجي هٿ ۾ ڀُرٽ هو جيڪي هتي به سنڌ وانگر عامجام آهي. ”هيءُ ته ڀُرٽ ٿو لڳي.“ انور ڀُرٽ وٺي جاچيندي چيو.

”هائو! هي ڀُرٽ آهي، جهنگلي شيءِ آهي.“ طوطي خان تائيد ڪئي. هندڪو ۾ ان جهنگلي شيءِ جو نالو ساڳيو هو.

”توهان وڻ کي ڇا چئو؟“ مون طوطي خان کان پڇيو.

”جهنگي“ هن جواب ڏنو.

”اسان گهڻن وڻن کي جهنگ چوندا آهيون.“ ڀر ۾ بيٺل هڪ سنڌي نوجوان چيو.

”ڀلا هن جاءِ کي توهان ڇا ٿا چئو، جيڪا سامهون پئي ڏسجي؟“

”هن ماڳ کي پشتو ۾ لڪئي (Lakaee) چون ٿا“ اسان جي معلم يا ناکئي طوطي خان ان ٻيٽاريءَ جهڙي حصي ڏانهن آڱر سان اشارو ڪيو. جيڪو ڪابل ندي ۽ سنڌوءَ جي وچ ۾ آهي.

”لڪئي معنيٰ ڳئون يا مينهن جو پڇ.“

”ڀلا لڪئي ڇو ٿا چون؟“ اسان پڇيو.

”توهان ٿورو غور ڪيو، ڇا اها زمين ڳئونءَ جي پڇ جهڙي نٿي لڳي؟“ طوطي خان جو مطلب هو ته اهو تشبيهي نالو آهي.

”هِندڪو ۾ ان کي نوڪره ... ۽ پنجابيءَ ۾ ان کي دميل (Damel) چوندا آهن يعني دومَيل، ٻن (درياهن) جي ملڻ واري جاءِ!“ طوطي خان ان ماڳ جو ٻيو نالو ٻڌايو.

سڄي ڀارت ۾ جن جن جاين تي ٻه درياهه ملندا آهن انهن کي پوترتا ۽ اهميت حاصل آهي، نيٺ به اهو ميلاپ جو ماڳ آهي، ڇِڄڻ جو ناهي. نيپال ۽ هندستان ۾ اهڙن ماڳن تي اڪثر ڪري ڪونه ڪو مندر ٺاهيو ويندو آهي. پر مونکي دميل ماڳ تي ڪجهه به نظر نه آيو.

”جتي نيلم ۽ جهلم درياهه پاڻ ۾ ملن ٿا اتي به دوميل چون ٿا.“ ڪليم لاشاريءَ طوطي خان جي رپورٽ ۾ اضافو ڪيو، ” ...۽ ٻي ڳالهه ته اتي جيڪو ڳوٺ آهي اهو ”ڪُنڊ“ سڏجي ٿو. اهو ڪُنڊ وارو تصور به ڏاڍو عاليشان آهي. جتي حب ندي سمنڊ سان ملي ٿي اتي موجود ڳوٺ جو نالو به ’ڪُنڊ‘ آهي. ان هنڌ به هتي وانگر 90 ڊگرين جي گوني ڪُنڊ ٺهي ٿي.“




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون