Bootstrap Example
ڪلان ڪوٽ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 357
عنوان ڪلان ڪوٽ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1539
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

ڪلان ڪوٽ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڪلان ڪوٽ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڪلان ڪوٽ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

ڪلان ڪوٽ



مڪليءَ کان فقط 5_6 ڪلوميٽر ڏکڻ ۾ سنڌ جي تاريخ جو هڪ اهم باب کنڊر ٿيو پيو آهي. مڪليءَ کان ٽي ميل پڪو رستو طئي ڪرڻ کان پوءِ، کاٻي پاسي ٻه ڪلوميٽر کن ڊگهو ٽاڪرو پيچرو، ڪلان ڪوٽ وٺي وڃي ٿو. پڪي روڊ تان پيچري طرف مڙڻ مهل هڪ ڏتڙيل بورڊ آرڪيالاجي کاتي پاران ايندڙ ويندڙ جو استقبال ڪري ٿو. لوهي چادر جو هيءُ بورڊ انڌين اکين جهڙو آهي. اکيون بنهه بي نور به ناهن، ڪجهه نه ڪجهه سوجهرو آهي. بورڊ تي لکيل آهي ’ڪلان ڪوٽ : سورهين صدي عيسويءَ‘ ٻيا تفصيل ٻڌائڻ ضروري نه سمجهيا ويا آهن.

ڪلان ڪوٽ جي ڀت چئني پاسن کان ڊهي چڪي آهي. البت ان جو نقشو تيار ڪري سگهجي ٿو. سڄي ديوار ۾ فقط اتر واري پاسي يا ڏکڻ اولهه واري ڪنڊ وٽ بيهي ديوار جي بيهڪ ۽ ٿولهه جو ٺيڪ ٺيڪ اندازو هڻي سگهجي ٿو. سراسري جائزي مان لڳي ٿو ته ڪلان ڪوٽ کي گهٽ ۾ گهٽ ٽي در هئا. ڏکڻ ۾ هڪ خندق هئس اوڀر ۾ سنڌوءَ جو وهڪرو ۽ اتر کان اولهه ۾ هڪ سهڻي ڍنڍ اٿس. اُتر واري پاسي هڪ اضافي ديوار آهي، جنهن جا بنياد اولهه ۾ ڍنڍ واري پاسي کان وري اچن ٿا.

ڪلان ڪوٽ ۾ هڪ مرڪزي ٽاور به ڏسجي ٿو، جيڪو اوڀر واري دروازي وٽ هو. گهٽ ۾ گهٽ ڇهن تلائن يا حوضن جا اهڃاڻ موجود آهن، جن مان ٽي عدد، مُهين جي دڙي واري عظيم، تلاءَ جيڏا آهن. اهي تلاءَ ٺاهڻ لاءِ ٽاڪرو ڌرتيءَ کي کوٽي پوءِ تري کان وٺي زمين جي سطح تائين سرون هڻي تلائن کي سهڻو ڪيو ويو هو. مرڪزي تلاءَ ۾ لهڻ لاءِ ڏاڪڻيون اڃان تائين قائم آهن.

مرڪزي تلاءَ جي الهندي ڪنڌيءَ تي، قلعي جي الهندي ديوار وٽ شاندار مسجد آهي جنهن جي ڇت هاڻي ڊهي چڪي آهي. البت بيٺل ديوارن ۽ انهن تي ٿيل ڪاشيءَ جو ڪم شاهاڻي شان جي جهلڪ ڏئي ٿو. اڏاوت جي لحاظ کان گنبذ جا بچيل حصا ماهرن لاءِ دلچسپ ٿي سگهن ٿا، ڇو ته گنبذ لاءِ رکيل بنياد روايتي بنيادن کان مختلف محسوس ٿين ٿا. مسجد کي هڪ وڏو محرابي در اوڀر کان آهي، ڏکڻ ۽ اتر طرف کان شاهي دريون اٿس. شڪ ٿئي ٿو ته اهي دريون ڪنهن وقت ۾ دروازا هئا. مٿي چڙهڻ لاءِ ڏاڪڻ ٻاهرين پاسي کان هئي. مسجد جو منبر سهڻي اڪريل پٿر تي ٻڌل آهي.

قلعي ۾ هنڌ هنڌ گهرن جا بنياد آهن. قلعو ننڍن ننڍن چئن پنجن حصن ۾ ورهايل آهي، جن جي وچ مان وڏو رستو لنگهي ٿو، مختلف هنڌن تي پٿر جا گهڙيل ٿنڀا، ڏاڪڻيون ۽ آرائش جون ٻيون گهڙاوتون ٽڙيل پکڙيل هيون. انهن پٿرن جي چوريءَ جو سلسلو جاري آهي. اسان هتي به هڪ نامياري محقق جو نالو ٻڌو جنهن هتان پٿر کڻايا آهن. قلعي جي اوڀر ۾ ٻاهرين پاسي ٽڪريءَ کان هيٺ هڪ پٿر اسان پنهنجين اکين سان ڏٺو جيڪو چوريءَ جي خيال سان اوستائين پهچايو ويو هو. اهڙو ئي هڪ گهڙيل پٿر قلعي جي اتر واري حد ۾ اڃا به موجود آهي. قلعي ۾ ٽامي جا سڪا به جام آهن. پندرهن منٽن جي مختصر جاکوڙ دوران انور پيرزادي هتان چار پنج سڪا لڌا، جيڪي وچولي ماپ جا ۽ گول آهن. ٺڪراٽي ۾ ڪاشيءَ سان گڏوگڏ اوائلي شيشو به ملي ٿو.

قلعي جي بنهه اندر آثارن تي گهڻي وقت کان هڪ ڳوٺ ٻڌو ويو آهي. قديم آثارن جا عملدار نه ته تڏهن به سوين ڀيرا اهو ناجائز قبضو ڏسي چڪا آهن پر ڇا مجال آهي جو ڪو ڪُڇي وڃي! ان ڳوٺ جا مرد کنڊرن مان گهڙيل پٿر ۽ سڪا چوري ڪرڻ ۾ ملوث آهن. انهن جا گراهڪ ٻڌل آهن. نادر شين جو ڪاروبار ڪندڙ واپاري معمولي رقم عيوض ڳوٺاڻن کان شيون خريد ڪري، نادر شين جي مارڪيٽ مان دولت ميڙين ٿا.

قلعي جي اولهه ۾ موجود ڍنڍ جو نالو ڪلان ڪوٽ ڍنڍ آهي. ڪلان ڪوٽ ڍنڍ جي ڏاکئين ڇيڙي تي ڪالي مندر آهي، جيڪو هندن لاءِ تيرٿ آستان جي حيثيت رکي ٿو‏. شايد اهو ڪالي مندر ئي آهي جنهن سان قلعي جو ڪلان ڪوٽ نالو پيو آهي. مندر جا ٻه حصا آهن. هڪ پٿر جو چبوترو آهي جنهن تي يوني لنگم رکيل آهن. ڀر ۾ ئي ٻيو يوناني لنگم ڀڳل حالت ۾ آهي. چبوتري جي ڀر ۾ مندر جي هڪ عمارت آهي، جنهن تي سال کن اڳ ڇت پيل هئي پر هاڻي ڊهي چڪي آهي. مندر کي پنج دريون ۽ پنج دروازا محراب نما آهن، آڏو بت رکڻ جي جاءِ آهي. مندر کي اڇو پلسترڪيو ويو هو جنهن تي سهڻي گلڪاري هئي. اکڙيل پلستر جي باوجود ڦِٽل گلڪاريءَ جا اهڃاڻ موجود آهن. مندر تي تازي ڳاڙهي رنگ جا تازا لينگها ٻڌائن ٿا ته اڃا به ڪو ڪو هندو هتي تيرٿ ياترا لاءِ اچي ٿو.

مندر جي پٺ ۾ ٽاڪرو گهارا آهن. انهن گهارن قدرتي طور تي خندقن ۽ غارن جي شڪل ورتي آهي. چون ٿا ته شاهه عنايت جي شهادت کانپوءِ جهوڪ جي فقيرن ڪجهه هتي اچي پاڻ لڪايو هو.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

ڪلان ڪوٽ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
خواب ۽ خيال
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون