Bootstrap Example
ڪوٽڙي : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-28
داخلا نمبر 301
عنوان ڪوٽڙي
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1346
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1989.11.21-A.D

اڱارو، 21 نومبر 1989ع گڊو بئراج وٽ ڦاٽي پيل ٻيڙي ’نوري‘ جنهن جي مرمت ٽوري بنگلي تي ڪئي وئي هئي، رات ان جي ٻيهر ناڪام مرمت ڪئي. ’مورڙو‘ ٻيڙيءَ اڪيلي سفر جي تياري ڪئي. پر ڄامشوري جي پُل کان ڏکڻ طرف پاڻيءَ جو هڪ ڦڙو به نيڪال نٿو ٿئي. درياهه سڪي ٻيلاٽيون ٿي چڪو آهي. درياهه جي پيٽ ۾ ٻيڙين بدران جيپ لاهي سگهجي ٿي. درياهه ۾ بيٺل پاڻي سائو ٿي چڪو آهي ۽ پاڻيءَ بدران واري اڏامي رهي آهي.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ڪوٽڙي جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڪوٽڙي - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڪوٽڙي


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

ڪوٽڙي



شايد هتي ڪڏهن ڪو ننڍڙو ڪوٽ يا ڪا واپاري ڪوٺڙي هئي. هن وقت ڪوٽڙي، دادو ضلعي جو وڏو صنعتي شهر آهي. قديم درگاهون نٿو شاهه ۽ بابا صلاح الدين جون آهن. جيڪي ڪوٽڙي ريلوي اسٽيشن جي ويجهو آهن. نٿو شاهه جي مزار ته بنهه پٽڙين جي وچ ۾ آهي. ريلوي اسٽيشن ۽ ان جو پليٽ فارم ويجهو هئڻ ڪري ريل گاڏيون هتان آهستي هلنديون آهن، پر مجاورن جو چوڻ آهي ته ريل گاڏين کي هتي تيز هلڻ جي اجازت ناهي. تيز هلنديون ته درويش ڪاوڙجي پوندو ۽ ريل گاڏيون پٽڙيءَ تان لهي وينديون. مجاور ماضيءَ ۾ اهڙن ٻن چئن حادثن کي ثبوت طور پيش ڪن ٿا، جيڪي اسٽيشن ويجهو ٿيا هئا. هڪ قديم ڪوٽ، نئه بارڻ جي الهندي ڪنڌيءَ تي ٻولهاڙيءَ کان اتر طرف جنت بُٺيءَ وٽ آهي. تاريخ ۾ ان ڪچي ڪوٽ جو ڪو خاص حوالو نٿو ملي. البت مقامي ماڻهو ان کي لوڻي ڪوٽ چون ٿا. سپر هاءِ وي کان ڪوٽ جي کنڊرن تائين پهچڻ ڏکيو نه آهي. ڪوٽ جا هن وقت فقط ڪي بنياد وڃي بچيا آهن. نئه بارڻ سنڌ جي وڏي ۾ وڏي جابلو نئه آهي، جيڪا پٽ بارڻ کان شروع ٿي ٻولهاڙيءَ وٽ سنڌوءَ ۾ ڇوڙ ڪري ٿي.

اڱارو، 21 نومبر 1989ع

گڊو بئراج وٽ ڦاٽي پيل ٻيڙي ’نوري‘ جنهن جي مرمت ٽوري بنگلي تي ڪئي وئي هئي، رات ان جي ٻيهر ناڪام مرمت ڪئي. ’مورڙو‘ ٻيڙيءَ اڪيلي سفر جي تياري ڪئي. پر ڄامشوري جي پُل کان ڏکڻ طرف پاڻيءَ جو هڪ ڦڙو به نيڪال نٿو ٿئي. درياهه سڪي ٻيلاٽيون ٿي چڪو آهي. درياهه جي پيٽ ۾ ٻيڙين بدران جيپ لاهي سگهجي ٿي. درياهه ۾ بيٺل پاڻي سائو ٿي چڪو آهي ۽ پاڻيءَ بدران واري اڏامي رهي آهي.

جيڪڏهن لڙڪ سنڌوءَ کي ڀري سگهن ته جيڪر سڀئي سنڌ واسي ڄامشوري جي پُل تي ويهي هنجون هارين، پر درياهه جي پيٽ ۾ اڏامندڙ واري لڙڪن کان وڌيڪ آهي. ”اِها وارِي نه آهي، سنڌ جي ماڻهن جون حسرتون آهن، جيڪي سنڌوءَ جي سڪل پيٽ ۾ سياسي ۽ معاشي محرومين سبب اڏامي رهيو آهن!“

دل دانهن ڪئي ۽ سُڏڪو اُڏامندڙ واريءَ سان ملي هِڪ ٿي ويو.

ڪوٽڙيءَ جي مهاڻن ٻڌايو ته، سم جو پاڻي به گهٽ آهي. جنهن ڪري ٻيڙيون هلي نه سگهنديون. ڪوٽڙيءَ کان هيٺ ٻه جايون اهڙيون به آهن جتي ڪجهه فرلانگن تائين ٻيڙيون ڪلهن تي سوار ڪري هلڻو پوندو. هاڻي اسان لاءِ به واٽون هيون. يا ته ٻيڙي درياهه ۾ لاهي سفر ڪجي پوءِ جتي اسان ٻيڙين تي هجون ۽ جتي ٻيڙيون اسان تي سوار هجن. پر مهاڻا اهو ٻڌائي نه سگهيا ته بهتر پاڻي ڪيتري پنڌ کانپوءِ ملندو. فيصلو ڪيو ويو ته نيشنل هاءِ وي وٺي، درياهه جي ڪنڌي ڪنڌي سفر ڪجي ۽ جهرڪن وٽان درياهه ۾ ٻيڙي لاهڻ جي ڪوشش ڪجي.

سنڌوءَ ۾ پاڻيءَ جي صورتحال ڏاڍي خراب ٿي وئي آهي، پر اسان کي حيرت ان مهل لڳي جڏهن، اڄ صبح جو ڪوٽڙيءَ ۾ روزاني عبرت جي نمائندي پنهنجي اخبار لاءِ جيڪا خبر ٺاهڻ جي ڪوشش پئي ڪئي. هن پاڻيءَ جي صورتحال پڇڻ بدران، وري وري اهو سوال ٿي ڪيو ته، ٻنهي ڪپن تي موجود ٻيلن ۾ لڪل ڌاڙيلن ڪا ڪاروائي ته نه ڪئي!؟ برابر اهو سوال اهم هو پرڇا پاڻيءَ جي صورتحال اهم نه هئي؟

نوريءَ جي زخمي حالت اسان کي ڏاڍو مايوس ڪيو آهي. پاڻ ڌاڙيلن جي حدن مان نڪري چڪا آهيون. نئه بارڻ ٽپڻ کانپوءِ ٺٽو ضلعو شروع ٿئي ٿو، جتي ڌاڙيل نالي ڪنهن وحشيءَ جو وجود ناهي. اڄڪلهه فقط ٿرپارڪر ۽ ٺٽو ضلعو امن امان ۾ آهن. باقي سڄي سنڌ ٻَري ٿي. جيڪڏهن نوري ٺيڪ هجي ها ته آڏو ايندڙ ڊيلٽا ۽ ان جا حصا ڀاڱا سمجهڻ ۾ مدد ملي ها. پر هاڻي اسان جي سنڌوءَ جي ساڄي ڪنڌيءَ تائين محدود ٿي پيا آهيون. اسان ٽيم جي ليڊر ۽ ڊپٽي ليڊر کي صلاح ڏني ته ڪو بتيلو ڀاڙي تي ڪجي پر بجٽ کٽي چڪي آهي.

هڪڙا دهشتگرد اهي آهن جيڪي ڪلاشنڪوف کڻي خدا جي خلق کي ڦرين ۽ لٽين ٿا ٻيا دهشتگرد اِجهو ههڙا آهن: جسم تي پوليس جي وردي، ڪُوئي جهڙو جسم، فٽ بال جهڙو پيٽ، لومڙ جهڙي پڇ جهڙا شهپر، مُنهن کان ٻيڻان، نراڙ تي خدا ڪارڻ جو گُهنڊ! ۽ هٿ ۾ لڪڻ. سندس ڊيوٽي اها آهي ته نيشنل هاءِ وي کان جهمپير ڏانهن ويندڙ روڊ تي نظر رکي. پر هن سپاهيءَ جو خيال آهي ته مٿس اها ڊيوٽي رکي وئي آهي ته ايندڙ ويندڙ کي ڊيڄاري ۽ دهمان ڪري.

رستي جي ساڄي پاسي، ٿري چونئرا بيٺا آهن. پٿريلي ڌرتيءَ تي، نرم واريءَ جي علائقي جا جهوپڙا اوپرا ٿا لڳن. پڪ سان ڪو ٿري ڪٽنب ڏڪر کان ڪڪ ٿي هيڏانهن لڏي آيو آهي ۽ مستقل پکا اڏي ويٺو آهي. ٿري چونئرا ڏسي، مون کي هميشه آرڪيالاجيءَ جي ڪتابن جا اهي صفحا ياد ايندا آهن جن ۾، آفريڪا ۾ پٿر جي دور جي انسانن جون جهوپڙيون ڏيکاريون وينديون آهن. هُوبهو ساڳيون! ڇا پٿري دور جي آفريڪي ماڻهن ۽ ٿري ماڻهن جي جهوپڙين ۾ هڪجهڙائي هڪ اتفاق آهي؟




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

ڪوٽڙي ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
ڊمـلـوٽـي
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون