Bootstrap Example
ڪيٽي بندر : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-07-01
داخلا نمبر 386
عنوان ڪيٽي بندر
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1372
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

ڪيٽي بندر جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

ڪيٽي بندر - مان نڪتل ٻيون شاخون-

ڪيٽي بندر


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا3
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0--1--2-گذريل صفحو

ڪيٽي بندر



ٻيڙيون کارين مان کاريون بدلائينديون هڪ اهڙي جاءِ تي پهتيون جتي ڪجهه ئي مهينن کان هڪ نئين کاري تيار ٿي رهي آهي. اها في الحال ننڍڙي آهي. وچولي ماپ جي هڙهي کي ڏاڍي خبرداريءَ سان ان ناليءَ مان لنگهڻو پيو. مقامي ماڻهن ان ناليءَ کي اڃا ڪو به نالو نه ڏنو آهي. اها نالي ڪيٽي بندر لاءِ ننڍو رستو (Short Cut) ثابت ٿي. هڙهو ۽ ٻيڙيون ناليءَ مان نڪري وڏي ڍوري وٽ پهتا. سامهون ڪيٽي بندر جو شهر جيڪو هاڻي ننڍڙو ٿي وڏي ڳوٺ جيترو بچيو آهي، شام جي پاڇن ۾ نظر آيو. مان اهو طئي ڪري نه سگهيس ته اها شام اڄوڪي ڏينهن جي هئي يا ڪيٽي بندر جي چوٿين جنم جي؟

ڪيٽي بندر، هن کان اڳ ٽي ڀيرا تباهه ٿي چڪو آهي. پهريان ٽي ڀيرا سنڌوءَ ٻوڙيو هو پر هاڻي ان ڪري تباهه ٿي رهيو آهي ته، سنڌوءَ ڪيٽي بندر کان منهن موڙي ويو آهي، هتي پهچڻ کان پوءِ اسان جي اها غلط فهمي دور ٿي وئي ته ڪيٽي بندر درياهه جي ڇوڙ تي آهي. اڄڪلهه ڪيٽي بندر اپٻٽ وانگر چئن پاسن کان پاڻيءَ ۾ وڪوڙيل آهي، سو به اهڙيءَ طرح جو جڏهن سمنڊ چڙهندو آهي تڏهن ڪيٽي بندر جي بازار ۾ گوڏي جيترو پاڻي بيهي ويندو آهي. جڏهن پاڻي لهندو آهي ته گپ رهجي ويندي آهي.

ڪجهه وقت اڳ، جنرل جهانداد خان جي دور ۾ شهر کي ٻن طرفن کان بچاءُ بند ٻڌو ويو هو، جنهن ڪري شهر جو ڪجهه حصو سامونڊي دهشتگرديءِ کان بچي وڃي ٿو. اڄوڪو ڪيٽي بندر، سٺ ستر سال پراڻو آهي، ان کان اڳئين شهر جا نشان ٿورو پرڀرو ڪٿي ڪٿي موجود آهن، ان کان پراڻا ڪيٽي بندر جا ٻه شهر ڌٻڻين ۾ ۽ کارين ۾ غرق ٿي چڪا آهن. انهن شهرن جي هڪ سر به نٿي لڀجي. اڄوڪي ڪيٽي بندر تي بيهي تصور ڪري سگهجي ٿو ته ايندڙ پنجاهه سالن کانپوءِ هتي ڇا هوندو ۽ ڇا نه هوندو_ مان سنڌ جي هڪ شهر کي سڪرات ۾ ڏسي رهيو آهيان.

1947ع ڌاري ڪيٽي بندر جي آدمشماري پنجويهه ٽيهه هزار هئي، ۽ هاڻي مشڪل سان ٻه اڍائي هزار ماڻهو هوندا. جڏهن کان مٺو پاڻي ختم ٿيو آهي، ماڻهن لڏڻ شروع ڪيو آهي. اڳي سڄو سال مٺو پاڻي هوندو هو، پوءِ گهٽجي سال ۾ ٽي چار مهينا ٿيو ۽ هاڻي ... هاڻي ته هڪ ڦڙو به ناهي.

پيئڻ جو پاڻي ست اٺ ميل پري امام پٺو واٽر سپلاءِ مان اچي ٿو. اهو پاڻي اڏيرو برانچ مان اچي ٿو. پاڻيءَ جي اها پائيپ لائين 35 هزار فوٽ ڊگهي آهي ۽ زمين ۾ چار فوٽ هيٺ پوريل آهي، اها پائيپ لائين ڪنهن اهڙي مٽيريل جي آهي جنهن کي ڪلر نه کائي، پر ڪلر اها ظالم شيءِ آهي جيڪا سڀ ڪجهه کائي ويندي آهي. جيتوڻيڪ هتي واٽرسپلاءِ انتظام بابت اسان کي ٻڌايو ويو پر اسان کي اهو به ٻڌايو ويو ته هتان جا ماڻهو پيئڻ لاءِ پاڻيءَ جا ٽينڪر گهرائيندا آهن، جيڪي ٻگهاڻ، ساڪري، يا ٻهارا کان پاڻي آڻين ٿا.

”ڪيٽي بندر کي سامونڊي کارو پاڻي ڇو وڪوڙي ويو آهي؟“ اسان جڏهن اهو سوال مقامي ماڻهن کان ڪيو ته هنن اجهو هيئن چيو، ”سائين جڏهن سکر بئراج پيو تڏهن چار آنا فرق پيو، پوءِ غلام محمد بئراج گڊو بئراج پيا ته، سمنڊ جو دٻاءُ وڌي ويو ۽ ملڪ ڦٽڻ شروع ٿي ويو.“ مون کي خبر ناهي ته آبپاشي کاتي جي عملدارن وٽ ڪهڙو دليل آهي؟ پر اهو سچ آهي ته هر هنڌان اها دانهن ٻڌجي ٿي ته بئراج پوڻ سبب ڊيلٽا ۾ وڏي ماحولياتي تبديلي آئي آهي.

بئراج پوڻ کان اڳ، ڪيٽي بندر لڳ هزار ٽن ڳاڙهو چانور پيدا ٿيندو هو، جيڪو جهازن ۾ ڀرجي ڏيهان ڏيهه ويندو هو. هاڻي تعلقي ۾ انهن هنڌن تي جتي بئراج جو پاڻي پهچي ٿو، آبادي ٿئي ٿي، باقي ڪيٽي بندر جي چوڌاري ميلن ۾ سڄو ملڪ کارو ٿي ويو آهي. تعلقي ۾ بئراج ايراضيءَ ۾ ڪيلا، ٽماٽا، مرچ، اڇا ۽ ڳاڙها چانور، ڪڻڪ، اڙد، مٽر، ڪمند ۽ جَوَ ٿين ٿا، باقي شهر جو حال هيڻو آهي. شهر، واپاري ڪار ڪرت جي لحاظ کان سڄي تر ۾ فقط 9_ هزار ماڻهن لاءِ اهميت رکي ٿو. هتي هڪ ٿاڻو آهي، اسسٽنٽ مختيار ڪار به ويهي ٿو، چار اسڪول آهن ٻه پرائمري ۽ ٻه مڊل_ ڇوڪرن جا جدا ڇوڪرين جا جدا_ هاءِ اسڪول هاڻي منظور ٿيو آهي. شاگرد، في الحال ٻگهاڻ پڙهڻ وڃن ٿا.

شهر جي بازار ننڍڙي آهي ايتري ننڍڙي جو ڪنهن ”بندر“ کي نٿو سونهين.سچ پچ ته ڪيٽي بندر هاڻي وڃي ڪيٽي پتڻ رهيو آهي، سو به الائي گهڻا ڏينهن! شهر ۾ هڪ وڏو دڪان ريزڪي واپار جو آهي. هن دڪان تان سڀ ڪجهه ملي ٿو. اٽي دال کان وٺي ضرورت جي هر شيءِ تائين. هتان، شهري ماڻهو ايتري خريداري ڪو نه ڪن جيتري بند تي آيل هڙهي وارا ڪن ٿا. جڏهن هڙهي وارن جو راشن ختم ٿئي ٿو يا هو پنهنجي مڇي، ڪيٽي بندر واري ڪانٽي تي تورائي ڪراچي اُماڻي، ٻيهر سمنڊ ۾ وڃڻ جو سانباهو ڪن ٿا، تڏهن هن ريزڪي دڪان تان سينڌو سامان خريد ڪن ٿا. سچي ڳالهه ته اها آهي ته، انهن ٻن چئن هڙهن جي آمد هن شهر کي ”آڪسجن چيمبر“ فراهم ڪيو آهي.

شهر ۾ هڪ اڌ ننڍڙي هوٽل تي چانهه ملي سگهي ٿي، پڪوڙا به ملن ٿا. پان ٻيڙيءَ جو دڪان به آهي پر سڀ کان مشهور دڪان حلوي جو آهي. واهه تازو حلوو ... سچ پچ ههڙو حلوو مون ڪٿي نه کاڌو. ڇا ڪو سوچي سگهي ٿو ته ٻن اڍائن هزارن جي آبادي واري ڳوٺ ۾ هڪ دڪان تان روزانو ٽيهه چاليهه ڪلو حلوو وڪامجندو هجي! ڪيٽي بندر جي سوکڙي اهو حلوو ئي ٿي سگهي ٿو. جنهن جي قيمت اڄوڪي تاريخ ۾ 34 رپيا ڪلو آهي. انهن ٻن دڪانن کانپوءِ ٽيون نمبر ڪمائي پان ٻيڙيءَ واري جي هوندي، لاڙ ۾ پان کائڻ جو رواج چڱو خاصو آهي پر مان ڀانيان ٿو ته ڪيٽي بندر جا ماڻهو فقط پان تي گذارو ڪن ٿا. هڪ همراهه ٻڌايو ته، هو سڄي ڏينهن ۾ پنجويهه ٽيهه پان کائي ٿو. ڪي ماڻهو چاليهه پنجاهه به کايو وڃن. اسان اڍائين ٽن سالن جي هڪ ننڍڙي ڇوڪريءَ کي پان کائيندي ڏٺو. هڪ اندازي موجب تعلقي ساڪري ۽ ڪيٽي بندر ۾ چار مڻ پان وڪامجي ٿو.

ڪيٽي بندر ۾ نه چوري آهي، نه نشو، نه نانگ، نه بلا پر گندگي بي حد آهي سبب فقط اهو آهي ته، شهر بنهه نظرانداز ٿيل آهي. ڊرينچ نه هئڻ ڪري بي شمار مکيون آهن. شهر ۾ سڀ کان سهڻي عمارت مسجد جي آهي، جنهن ۾ جنريٽر به آهي، باقي شهر ٿوري دير کان پوءِ اونداهيءَ ۾ ٻڏي ويندو. دنيا ۾ ائين ئي آهي، هر هنڌ عبادت گاهه وڌيڪ سهڻي هوندي آهي_ ڀلي ته سڄو ڳوٺ ڪکن سان ٺهيل هجي، عبادتگاهه تي رنگ روغن ضرور ٿيل هوندي آهي.

شهر تي پيپلز پارٽيءَ جو اثر آهي، هنڌ هنڌ نعرا لکيل آهن. ”سنڌين جي تقديرـ بينظير بينظير.“”جي




ٽوٽل صفحا3
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0--1--2-گذريل صفحو

ڪيٽي بندر ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
”خبيث چڪر“ ۾ ڦاٿل عوام ۽ سگا
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون