Bootstrap Example
گاجي شاهه - قديم واهيون : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-24
داخلا نمبر 257
عنوان گاجي شاهه - قديم واهيون
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1649
داخلا جو حوالو:

هن داخلا لاءِ تاريخ جا حوالا موجود نه آهن

هن داخلا جون تصويرون نه مليون

گاجي شاهه - قديم واهيون جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

گاجي شاهه - قديم واهيون - مان نڪتل ٻيون شاخون-

گاجي شاهه - قديم واهيون


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

گاجي شاهه : قديم واهيون



سنڌ ۾ واهه ۽ واهيون کوٽڻ جي تاريخ اڃا به پوئتي وڃي ٿي. منڇر ڍنڍ جي اولهه ۾ گاجي شاهه واهيءَکان بهتر ڪو ٻيو ثبوت شايد ٿي ئي نٿو سگهي. اهڙي ئي هڪ نالِي مهير جبل جي ماٿريءَ ۾ لاهوت اِتڙيءَ وٽ آهي جيڪا جابلو ماٿريءَ جي سخت پٿريلي پيٽ کي ٽُڪي ٺاهي وئي آهي. لاهوت اِتڙيءَ جي ڏکڻ ۾ جبل جي مٿاڇري تي ٻاٻرو نالي قديم ماڳ آهي، جتان آمري ثقافت جو ٺڪراٽو ملي ٿو. پڪ سان چئي سگهجي ٿو ته لاهوت اِتڙيءَ وٽ کوٽيل اها ٻه فوٽ ويڪري ٻه فوٽ اونهي ۽ ڪيئي وال ڊگهي نالي ساڳي ثقافت سان ڳنڍيل آهي. اها نالي هڪ اهڙي چشمي جو پاڻي وهائي ٿي، جنهن جو وهڪرو تمام ٿورو آهي. اها هٿرادو نالي لاهوت اِتڙيءَ ۾ جمع ٿيل پاڻيءَ کي هڪ ٻئي وڏي قدرتي حوض ۾ پهچائڻ لاءِ کوٽي وئي هئي.

گاجي شاهه وٽ قديم هٿرادو واهيءَ جا نشان ڪافي پري تائين وڃن ٿا. گاجي شاهه کيرٿر جي اڀرندي طرف وارن اوچن ٽڪرين تي تعلقي جوهيءَ ۾ آهي. گاجي شاهه ماڳ منڇر جي اولهه ۾ ۽ نئگ جي اتر ۾ آهي. قديم آثارن جي ماهر لوئي فليم (Louis Flam)هتي کوٽايون ڪري ڪجهه دلچسپ نتيجا ڪيا آهن. هن ماڳ کي اصل ۾ ٽن چئن حصن ۾ ورهائي سگهجي ٿو. درگاهه گاجي (غازي) شاهه، گاجي شاهه چشمو، گبر بند گاجي شاهه ۽ ماڙي کڙ يا ماڙي کڏ (دڙو). لوئي فليم، جائزو ته سڀني حصن جو ورتو آهي پر کوٽائي ماڙي کڏ جي ڪئي اٿس. سندس اندازي موجب اهو ماڳ 3300 قبل مسيح کان، مُهين جي دڙي واري دور تائين، انساني سرگرمي جو سٺو مرڪز هو. پر سندس چوڻ آهي ته، هتان ملندڙ ٺڪراٽو پنج هزار سال قبل مسيح جو به ٿي سگهي ٿو.

گاجي شاهه واري درگاهه ته ڄڻ هاڻوڪي ڳالهه آهي پر درگاهه واري ٽڪريءَ جي پيرن کان هيٺ لنگهندڙ چشمي وٽ موجود گبربند تاريخ کان اڳ واري زماني جو آهيان گبر بندجو ذڪر تاج صحرائيءَ به پنهنجي ڪتاب ”سنڌو تهذيب“ ۾ ڪيو آهي. ان گبربند کان اڃا به ٽي چار ڪلو ميٽر اولهه طرف، اٽڪل ٽي چار سؤ فوٽ اوچي هڪ ٽڪريءَ تان ساڳيو چشمو ڦٽي اُڀي لاهيءَ لهي ميدان ۾ ڊوڙي ٿو ان ماڳ کي ’بنجو‘ چون ٿا. مقامي جابلو قبيلا عقيدو رکن ٿا ته، اهو چشمو پير گاجي شاهه جي ڪرامت سبب ڦٽي ٿو. چشمي جو پاڻي گرم آهي. چمڙيءَ جي بيماريءَ جا مريض هتي به اچي وهنجن ٿا، باسون باسين ٿا، ڇيلو ڪهن ٿا ۽ ٻيا ساٺ سوڻ ڪن ٿا. گاجي شاهه ماٿريءَ ۾ هن چشمي کي تمام بنيادي حيثيت آهي. ٽڪر جي ڇاتيءَ مان ٻڙڪا ڏيئي ڦٽندڙ هيءُ گرم پاڻيءَ ٽي سؤ فوٽن جي لاهيءَ تان گهري نالي ٺاهي ٿو ۽ هيٺ لهڻ کانپوءِ ٺري، پيئڻ ۽ آباديءَ لائق ٿي ٿو.

ٽڪريءَ تان لهندڙ چشمي جو مزاج ڪافي جارحيت پسند ۽ پُورالو محسوس ٿئي ٿو، ڇاڪاڻ ته ان وهڪري، ٽڪريءَ تان لهڻ لاءِ گهٽ ۾ گهٽ ٻه ٻيا لنگهه به ٺاهيا هئا، جيڪي هاڻي ڇڏي چڪو آهي. اهو به ممڪن آهي ته اڳي چشمي جو وهڪرو تمام گهڻو هجي ۽ هڪ ئي وقت ۾ ٽن ٽن يا چئن چئن هنڌن تان جهرڻا ٺاهي لهندو هجي! جيڪڏهن ائين هو ته پوءِ يقيناً اها ٽڪري ماضيءَ ۾ وڏي آبشار وانگر سهڻي لڳندي هوندي.

ٽڪريءَ تي، چشمي جي ڀرسان ئي هڪ ٻي قديم آباديءَ جا کنڊر آهن. آباديءَ ۾ ٺڪراٽو ۽ پٿر جا چاقو جام آهن. ڦٽل گهرن جا بنياد پڌرا آهن، جڏهن ته سڀ کان نمايان اها ديوار آهي، جيڪا ٽڪريءَ جي ڪنڌيءَ تي پٿر جي بي ڊولن بلاڪن کي هڪٻئي مٿان سٿي ٺاهي وئي آهي. ان آباديءَ جي وچ مان هڪ قديم وهڪري جا نشان شروع ٿين ٿا. وهڪرو، وستيءَ جي ديوار مان رستو ٺاهي پهرين ننڍا پير کڻي ٽڪريءَ تان لهي ٿو، پر پوءِ وکون وڏيون ۽ طاقتور ٿينديون هيٺ لهن ٿيون. پاڻيءَ جو اهو پيچرو نانگ وانگر ور وڪڙ کائيندو هيٺ لهي ٿو. ان پيچري جي ويڪر ۽ لاهِي ايتري ماپ جي آهي جو، جيڪڏهن ان پيچري جي ٿوري مرمت ۽ صفائي ڪجي ته ان مان جيپ لنگهي سگهي ٿي. اهو پيچرو قدرتي آهي پر صاف ڏسجي ٿو ته، قديم زماني جي ماڻهن ان پيچري تان لهندڙ پاڻيءَ کي ڇُلڪڻ کان روڪڻ ۽ ضابطي ۾ رکڻ لاءِ ان کي باقاعدي رٿابنديءَ سان جهليو آهي. هر ان موڙ ۽ وڪڙ تي پٿر رکيا ويا آهن جتان پاڻي ٻئي رخ ۾ وهي سگهيو ٿي. ساڳيو وهڪرو ٽڪر تان هيٺ لهڻ کان پوءِ به آزاد نه ڇڏيو ويو هو. پر ان کي هڪ سڌي چئنل جي صورت ۾ اڳتي وڌايو ويو هو. اهڙا ئي نشان ڏيڍ ٻن ڪلو ميٽرن تائين اڄ به ظاهر بيٺا آهن. شايد هن چئنل کي سنڌ جي آبپاشيءَ جي تاريخ جو سڀ کان پراڻو هٿرادو واهه چئي سگهجي!

اها ته ٿي آثارن جي ڳالهه! خود گاجي شاهه هڪ اهم ڪردار آهي جيڪو ميان نصير محمد ڪلهوڙي جو هڪ اهم سالار هو. هن کي ٽنڊي رحيم کان اولهه وارن لڪن خاص ڪري نئه انگئي ۽ نئگ واري پاسي لوهي بلوچستان جي واٽن تي نگهبان مقرر ڪيو ويو هو. پاڻ قبائلي طرح کوسو هو. چون ٿا ته هو مختصر وقت ۾ پنج هزار ماڻهن جو لشڪر جمع ڪري ٿي سگهيو. گاجي شاهه جي مزار هڪ ڇٽيءَ هيٺ آهي جيڪا ٽڪريءَ جي چوٽيءَ تي سندس ئي ٺهرايل مسجد جي اڱڻ ۾ آهي.

گاجي شاهه کي اڄڪلهه جِنّن جو پير چون ٿا. سنڌ جي جبلن ۾ سندس ميلو ڏسڻ وٽان هوندو آهي. ان ميلي جي خاص ڳالهين ۾ اها ڳالهه به شامل آهي ته هي سنڌ جو انوکو ميلو آهي جنهن ۾ لکها سنڌي ۽ بلوچ ٻارن ٻچن سان ايندا آهن، ڏهاڪو ڏينهن وڏي رونق لڳي پئي هوندي آهي، سُرندي وارا ميانوال فقير مريض عورتن جي آڏو سروندو وڄائيندا آهن ۽ زائفون ان ساز جي آڏو بيخوديءَ ۾ اڌ اڌ ڪلاڪ ڪنڌ ڌوڻنديون آهن. ميانوال فقيرن، زالن توڙي سندن مردن کي يقين هوندو آهي ته انهن زائفن تي جنّ سوار ٿئي ٿو، ۽ فقير سرندو وڄائي ان جن تي قابض ٿي ويندا آهن ۽ عورت کي جنّ جي قبضي مان ڇڏائي وٺندا آهن! مردن تي وري جنڙيون سوار ٿينديون آهن پر تمام گهٽ.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

گاجي شاهه - قديم واهيون ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون