Bootstrap Example
گهوڙا تڙپ : (ابڙو اڪيڊمي)

2020-06-18
داخلا نمبر 82
عنوان گهوڙا تڙپ
شاخ سنڌوءَ جو سفر
پڙهيو ويو 1743
داخلا جو حوالو:

داخلا ۾ استعمال ٿيل تاريخون

1205.00.00-A.D

نوري پير جي لڳ ڀڳ واري علائقي ۾ مشهور آهي ته هن هنڌ تي تيرهين صديءَ (1205ع) ۾ جڏهن جلال الدين شاهه خوارزم چنگيز جي لشڪر جو مقابلو نه ڪري سگهيو هو ۽ ڀڄي جند ڇڏائي هئائين، تڏهن هن 60- فٽ اوچي هڪ ڇپ تان درياهه ۾ گهوڙي سميت ٽپو ڏنو هو. شاهه خوارزم کي ٽپو ڏيندي ڏسي لشڪر مٿس درياهه ۾ تير هڻڻ جي ڪوشش ڪئي پر چنگيز خان پنهنجي لشڪر کي روڪي ڇڏيو. هُو شاهه خوارزم جي همٿ ڏسي متاثر ٿيو هو ۽ کيس پٺيءَ ۾ تير هڻڻ نٿي گهريائين. شاهه خوارزم درياهه مان بچي نڪتو ۽ پوءِ پنجاب، گجرات۽ سنڌ ۾ رڻ ٻاري ڏنو هئائين.


هن داخلا جون تصويرون نه مليون

گهوڙا تڙپ جا بنياد
سنڌوءَ جو سفر / بدر ابڙو / ابڙو اڪيڊمي Abro Academy / علمي ادبي پورهيو /

گهوڙا تڙپ - مان نڪتل ٻيون شاخون-

گهوڙا تڙپ


شاخ سنڌوءَ جو سفر
ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳلو صفحو-0-گذريل صفحو

گهوڙا تڙپ



نوري پير کان گهوڙا تڙپ ڪو گهڻو پنڌ ناهي پر گهوڙا تڙپ تائين پهچندي پهچندي سنڌوءَ جو رستو روڪڻ لاءِ جبل وڏا وس ڪيا آهن. نوري پير وٽان ئي ڏسبو ته، ڪجهه پنڌ تائين درياهه جي واري جبلن جي وڏن وڏن پٿرن کي دسي انهن جي مٿانوري وئي آهي. ڪنهن وقت ۾ ماڻهو ان واريءَ مان سون جا ذرا ڪڍندا هئا. هاڻي اها ڪرت ڪافي گهٽجي وئي آهي. ٻيڙيون ڪجهه اڳتي هليون ته اها جاءِ پري کان نظر آئي جتان کان سنڌوءَ ۽ جبل جي وچ ۾ نئين ويڙهه شروع ٿئي ٿي. هتي جبل سنڌوءَ کي ذري گهٽ اچي سوگهو ڪيو آهي پر سنڌو جبل کي کاٽ هڻي نڪري وئي آهي. گهوڙا تڙپ وٽ سنڌوءَ جي ويڪر اٽڪ جي ڀيٽ ۾ اڌ يعني 300 فٽ مس آهي. ان جي ٻنهي پاسن کان اوچا جبل قلعي جي مضبوط ديوارون وانگر بيٺا آهن. هتي درياهه تمام اونهو آهي. هي ماڳ سنڌوءَ جي عظيم وڪڙ جي شروعات کان ٺيڪ ڏهه ميل پنڌ تي آهي.

”گهوڙا تڙپ جي معنيٰ ڇاهي طوطي خان؟“ ڪنهن ٻيڙياتي سوال ڪيو.

“هتان علي سائينءَ جي گهوڙي هڪ پاسي کان ٻئي پاسي ٽپو ڏنو هو.” طوطي خان جواب ڏنو.

”واقعي!؟“

”هائو درياهه جي هن ڀر گهوڙي جي سنبن جا نشان به آهن.“ طوطي خان پڪ ڏياريندي چيو.

اهو ٺيڪ آهي ته گهوڙا تڙپ وٽ سنڌوءَ جو پيٽ ننڍي ۾ ننڍو آهي پر اها ڳالهه وسهڻ جوڳي ناهي ته ڪو گهوڙو ايترو ٽپو ڏيئي سگهي ٿو ... پر جڏهن ڳالهه وڃي ڪنهن ولي الله تائين پهچي ته پوءِ گنهگار ٻانهي کي ماٺ ئي رهڻ گهرجي.

نوري پير جي لڳ ڀڳ واري علائقي ۾ مشهور آهي ته هن هنڌ تي تيرهين صديءَ (1205ع) ۾ جڏهن جلال الدين شاهه خوارزم چنگيز جي لشڪر جو مقابلو نه ڪري سگهيو هو ۽ ڀڄي جند ڇڏائي هئائين، تڏهن هن 60- فٽ اوچي هڪ ڇپ تان درياهه ۾ گهوڙي سميت ٽپو ڏنو هو. شاهه خوارزم کي ٽپو ڏيندي ڏسي لشڪر مٿس درياهه ۾ تير هڻڻ جي ڪوشش ڪئي پر چنگيز خان پنهنجي لشڪر کي روڪي ڇڏيو. هُو شاهه خوارزم جي همٿ ڏسي متاثر ٿيو هو ۽ کيس پٺيءَ ۾ تير هڻڻ نٿي گهريائين. شاهه خوارزم درياهه مان بچي نڪتو ۽ پوءِ پنجاب، گجرات۽ سنڌ ۾ رڻ ٻاري ڏنو هئائين.

جيئن جيئن گهوڙا تڙپ وارو سوڙهو لنگهه ويجهو اچڻ لڳو، سنڌوءَ جي اندر ۾ آزاديءَ جي ويڙهه جا اهڃاڻ اُڀرڻ لڳا، پاڻيءَ جي سطح سان گڏ ٻيڙي به ڦٿڪڻ لڳي ...

“ڪشتيون ڪناري لڳايو ... جلد ڪريو!” طوطي خان هدايت ڪئي. پوئين ٻيڙيءَ کي به اشارو مليو. طوطي خان ٻيڙيون جهلڻ جي جاءِ اڳ ئي تاڙي ورتي هئي. ٻيڙيون ڪناري لڳيون. ٻيڙياتا هيٺ لٿا. هتي، ڪنارا واريءَ سان لٽيل هئا، سامهون گهوڙا تڙپ واري وڪڙدار لنگهه ۾ سنڌو مڇريل ۽ زخمي شينهن وانگر وٽ کائي رهيو هو. جبل جون ڇپون ۽ اُڀا ڪَپر فولاد جي رنگ ۾ بدلجي ويا هئا.

“چانهه پاڻيءَ کانپوءِ هن موت جي کوهه ۾ گهڙنداسون!” هيءُ پهريون ڀيرو هو جو طوطي خان پاڻ، چانهه پاڻيءَ لاءِ ٻيڙيون ڪناري هڻايون هيون. طوطي خان جي چهري تي ڳڻتيءَ جا آثار هئا. هو ٻيڙي تان لهي باهه ٻارڻ لاءِ ڪاٺيون ميڙڻ کي لڳي ويو. سڀني طوطي خان جي بيچيني نوٽ ڪئي ۽ پوءِ گهوڙا تڙپ لنگهه ۾ ڦٿڪندڙ سنڌوءَ ڏانهن ڏٺو.

طوطي خان ٿڪل ٻيڙياتن کي چانهه پياري ۽ اڌ ڪلاڪ کن آرام ڪرايو ته جيئن نوبنا ٿي اڳتي وڌن.

”ڏسو! هي گهوڙا تڙپ آهي، هتي وڏن وڏن جو پِتو پاڻي ٿي ويندو آهي ... ٻيڙي ڪنهن جاءِ تي ٽڪري ته تختو تختي کان ڌار ٿي ويندو آهي ... سنڌوءَ ۾ گهڻي کان گهڻو نقصان هتي ٿيندو آهي- پر الله مالڪ آهي ... تڙ تڪڙ جي ضرورت ناهي، گهٻرايو نه، حوصلي ۽ خبرداريءَ جي ضرورت آهي ... توهان ٻيڙين جي رسن کي مضبوطيءَ سان جهلي ويهو ... بس هتان نڪري وڃون ته پوءِ پرواهه ناهي.“ جهوني ملاح ضروري خبرچار ڏيئي ٻيڙياتن کي هوشيار ڪيو. طوطي خان جيڪي چيو ان جي تصديق سامهون نظر ايندڙ ۽ ڦٿڪندڙ پاڻي ڪري رهيو هو.

گهڙيءَ کن لاءِ سڀني جا چهرا وسامي ويا، سڀني کي پهريون ڀيرو، محسوس ٿيو ته سر تريءَ تي رکيو آهي. موٽ جو رستو ڪونه هو، هيءَ “گِهڙيا سي چڙهيا” واري صورتحال هئي:

(1)

”دهشت دم درياهه ۾، جت جايو جانارن

نڪو سنڌو سِير جو، مپ نه ملاحن

درندا درياهه ۾، واڪا ڪيو ورن

سڄا ٻيڙا ٻار ۾، هليا هيٺ وڃن

پرزو پيدا نه ٿئي، تختو منجها تن

ڪو جو قهر ڪُنن ۾، ويا ڪين ورن

اتي اڻ تارن، ساهڙ! سِير لنگهاءِ تون.“

(سهڻي)

(2)

”دهشت دم درياهه ۾، جت ڪُنن جا ڪڙڪا

سهي ڪين سمونڊ جا، ماندي دل دڙڪا

ساهڙ تون سڻ ڪا، فريادي فقير جي.“

(سهڻي)



ٻيڙيون هوريان هوريان اڳتي وڌائڻ جي ڪوشش ڪئي وئي. طوطي خان اڳين ٻيڙيءَ جي نڪتي ويهي ٻيڙيءَ جو رخ هيڏانهن يا هوڏانهن موڙڻ جون هدايتون ڏيندي پئي ويو. سوڙهي لنگهه ۾ سنڌوءَ جو وهڪرو به تکو ٿي ويندو آهي، هيءُ ته هيڪاري سوڙهو لنگهه هو. سنڌوءَ کي هن وقت ڪنهن جي به پرواهه نه هئي، اهو ائين اُڇلون ڏيئي جبل تي حملو ڪري رهيو هئو جيئن موت ۽ زندگيءَ جي ويڙهه وقت اکين ۾ رت لٿل هجيس. ڪهڙي خبر ته سنڌوءَ شينهن جو ڪهڙو چنبو جبل بدران ٻيڙين تي پوي ٿو!

سنڌو ڇُلندي ۽ ڇِليندي رهي، ڦٿڪندڙ پاڻيءَ تي ڏڪندڙ ٻيڙيون ڪک پن وانگر لڙهنديون ويون- بس طوطي خان جو تجربو ۽ حوصلو ئي هئو جو ٻيڙياتا موت جي کوهه مان بچي نڪرڻ جي اميد ۾ هئا. ڇا اِها يوناني شاعر هومر جي ايپڪ “اوڊيسي” جي ڪا جهلڪ هئي جنهن ۾ جهاز خوفناڪ جبلن ۾ ڦاٿل سمنڊ جي خوفناڪ ڇولين مان بچي نڪرڻ جون واٽون ڳولهي رهيو هو! پر هي ته رٻڙ جون ٻيڙيون هيون جن ۾ پٿر جو گهڪو سهڻ جي قوت به نه هئي.

سنڌوءَ ٿيڙ ڏنا، ٻنهي ڪنارن تي بڙڇيون کڻي بيٺل ڇپن، راڪاسن وانگر اُلرون ڪيون، گجگوڙون ڪيون ... ۽ نيٺ جبل جي گرفت ڪجهه ڍري ٿي، سنڌوءَ جي لوچ پوچ گهٽ ٿي. تڏهن سڀني کي هوش آيو ته پُسي ڀت ٿي چڪا آهن، ٻيڙين ۾ پاڻي ڀرجي چڪو آهي، پئٽرول ختم ٿيڻ وارو آهي ۽ سج لڙي چڪو هو- پر هاڻي خطرو ٽري ويو هو.

ٻيڙياتا خطري مان نڪري آيا هئا پر طوطي خان جي نراڙ تي گهنج موجود هئا، “مونکي سج جي ڳڻتي آهي. سج لهڻ کان اڳ منزل تائين پهچڻ ضروري آهي!”

سڀني ڪنڌ کڻي مٿي ڏٺو، اڃا ڪجهه دير سفر ممڪن هو. هوريان هوريان سنڌوءَ جو وهڪرو لس ٿيو پرسندس تک ۾ کوٽ نه اچي نه آئي.

“اڙي ٻڪريون!” هڪ همراهه اُڀين پهاڙين تي بيٺل ٻڪرين ڏانهن اشارو ڪيو. سڀني جون اکيون وري مٿي کڄي ويون. هاڻي سڀئي فطرت جي سونهن جهٽڻ لاءِ تيار ٿي ويا هئا.

“اسان جي جنون جو تماشو ڏسڻ آيون آهن.” هڪ همراهه وراڻي ڏني ۽ سڀني جي چهرن تي مرڪ پکڙجي وئي.




ٽوٽل صفحا1
موجودہ صفحو0
اڳيون صفحو-0-گذريل صفحو

گهوڙا تڙپ ھنن داخلائن ۾ پڻ استعمال ٿيل آھي
طوطي خان سان ڪچهري
سنڌوءَ جو سفر - موضوع جون ٻيون داخلائون-
پبلشر پاران
ليکڪ پاران : سنڌوءَ جو سفر
سنڌوءَ جي زندگي ۽ موت جو سُوال
اسڪائي ليڪس جي نقش قدم تي
سنڌوءَ جي جاگرافيائي تاريخ
سنڌو ندي شروع ڪٿان ٿئي ٿي؟
سنڌو طاس
سنڌو طاس ٺاهه
رگ ويِد ۾ سنڌو
سنڌو مهم ۾ شرڪت
آديسي اڄ مر سڀان مرندو سڀڪو
ٽيڪسيلا
سڪندر اعظم
ڪئمپ ڏانهن
ڪابل نديءَ جي ڪنڌيءَ تي
گليشئر جي هاڃا
اٽڪ وٽ سنڌو
اٽڪ قلعو
اٽڪ پُل
نيرن نيڻن واري ۽ چانديءَ روپ مست
پوٺوهار
غازي گهڙيالا پروجيڪٽ
پاور ڪامپليڪس
پوٺو هار جا ڪجهه درويش
خوشحال ڳڙهه
سنڌوءَ جا خوفناڪ لنگهه
جبلن ۾ ڦاٿل سنڌو
نوري پِير ۽ جوڳي
گهوڙا تڙپ
سوڪڙيان
طوطي خان کان انٽرويو
خوشحال ڳڙهه کان اڳتي
عزيز شڪاريءَ جي قبر
ست سهيليون
ٻيو وڏو وڪڙ
مکڊ شريف
سنڌوءَ ۾ سون
سوان ندي
ڪالاباغ ڏانهن
ڪالاباغ بند
ڪالاباغ بند- ڪجهه تفصيل
ڪالاباغ بند ٺاهڻ جا مقصد
فني جوڙجڪ
بند ڪيئن ٺهندو؟
جبلن جي صورتحال
پٺاڻن کي اعتراض جا سبب
ڪالاباغ شهر
جناح بئراج
ڪالاباغ کان چشمه تائين
ڪيل
دراوڙ
ڪيل بستيءَ کان اڳتي
بوٽ لاڪ
بلوٽ شريف
بلوٽ جي اصل ڪهاڻي
چشمه بئراج ۽ چشمه جهلم لنڪ ڪئنال
بئراج تي
ڪلور ڪوٽ
درياخان ڏانهن
دريا خان ۾
ديرو اسماعيل خان
آلودگي
طوطي خان سان ڪچهري
رحمان ٺيڙهي
رولاڪ افغان قبيلو
ڊي-آءِ خان شهر جو چڪر
ڪروڙ شريف ڏانهن
هڪ ڳوٺ-نوتڪ
ڪروڙ شريف
ليهّ پتڻ تي
نئون ڏينهن
تونسه بئراج
تونسه شريف پير پٺاڻ
بئراج ڏانهن واپسي
زندهه پير
ديري غازي خان ڏانهن
ديرو غازي خان شهر
تاريخ جاگرافي
موسم
قديم علاج
شهر جو ماضي
قديم مندر ۽ مسجدون
سياسي ڇڪتاڻ
نئون سج
ٻيڙي ناهي ته به پرواهه ناهي
ٻار لنگهيائون ٻاجهه سين
ڄام پور وٽ ٻيڙين جي پُل
ڄام پور
ڄام پور جي تاريخ
ڄام جادم جکرو
دلوراءِ جي ٺيڙهه
هرڻاڪس يا هَڙند؟
سنڌو ماٿريءَ ۾ ديوتائن سان جنگ
ورتر اَسر ۽ اِندر جي جنگ
ڪارو پاڻي
ڄام پور جي سياسي ۽ سماجي حالت
مولانا عبيدالله سنڌي رحه
گهاڙِي والا
مٺڻ ڪوٽ ڏانهن
ڌٻڻ ۾
پتڻ تي حال احوال
درگاهه بابا فريد
شهر مٺڻ ڪوٽ
عمرڪوٽ کان اوڀر ۾ هُن پار
ڪشمور
گرنٿ صاحب جو درشن
سک مت
گرونانڪ
گرونانڪ - هڪ فنڪار
گڊو بئراج
سنڌ جي گم ٿيل ندي
ستلج جو وهڪرو
سنڌوءَ جا قديم وهڪرا
گهاڙ
مهراڻ
وهڪرا ۽ انهن جا زمانا
سنڌوءَ جي لاهِي
درياهه ۽ زمين جي سطح
گڊو بئراج تي حادثو
ماڇڪو - سنڌ ۾ پنجاب جو ٻيٽ
ڪنڌڪوٽ ۾
ٽوڙي بنگلي ۾
دنيا جو ڊگهي ۾ ڊگهو ماڻهو
ماٿيلو
مومل ۽ ڀينرون
شڪارپور
عجيب اطلاع
سکر
عجيب ٽڪريون
لب مهراڻ تي آجيان
اسوريا جي راڻي
ڏهاڳڻ سهاڳڻ
اروڙ
ڪالڪان غار
اروڙ ۾ هڪ ٻي غار
نَينهن ٽڪر
سکر ۽ بکر جي تاريخ
خواجه خضر جو آستانو
ساڌ ٻيلو
سَتين جو آستان
روهڙي
وار مبارڪ
پتن جي ماڙي
معصوم شاهه جو منارو
آدم شاهه جو مقبرو
سکر پتڻ
مسجد منزل گاهه
لئنسڊائون پُل
ايوب پُل
سکر بئراج
ٽالپر
نوشهرو فيروز
ڪوٽ ڏيجي
مٿي جو سور لاهيندڙ پير - شادي شهيد
راڪاس جو روڻو
خيرپور ضلعي ۾ درگاهن پويان ڏندڪٿائون
ابراهيم اڌم جي ڏند ڪٿا
آستانو ابراهيم اڌم بلخي
هرڻيءَ جو کير
هنو
شيطان
خيرپور ضلعي ۾ موجود اولهه - اوڀر قبرون
ٻيا پير ۽ قبرون
سيد حسين شاهه بخاري
سيد ڇتن شاهه
لونگ فقير
پير مشائخ مهيسر يا مهيسر مشائخ
سلطان اڌم ڪٿا جو ٻيو حصو
خيرپور ۾ کجي
کجيءَ جو پرڏيهي واپار
فيصلي جي گهڙي
سکر کان لاڙڪاڻي ڏانهن
لاڙڪاڻي ۾
قُبو ڀانڊو ۽ ٿهيمن جا قُبا
شاهه بهارو
ميان الياس ۽ ميان شاهه علي (شاهل) ڪلهوڙي جا مقبرا
اڍاٽ، ڪانڌڙا، جهڪڙ ۽ خيرپور جُوسو
ڌاڙيلن جو خوني حملو
مُهين جو دڙو
مُهين جي دڙي وٽ سنڌو
مهين جي تباهي
ڌرتي ماتا
اينڪي ۽ نِن مهه جي ڪهاڻي
بهشت دلمون ڪيئن ٺهيو؟
مُهين جي دڙي بابت ڏند ڪٿائون
مُهين جي دڙي جا ڪنڀار
ويهڙ ڏانهن
مهاڻا درياهه تان لڏي ويا
ميان گاجي ديرو
وِيهڙ
اولهه وارا پراسرار جبل
لڪل خزاني جي واٽ
دانا ٽاورز
کيرٿر جو ن چوٽيون
مخدوم بلاول
درگاهه مخدوم بلاول
ميان يار محمد ڪلهوڙي جو مقبرو
آبپاشي لاءِ هٿرادو واهه
گاجي شاهه - قديم واهيون
ڪافر ڪوٽ
سڪندر جو پڙاڏو
سيوهڻ
مي رقصم قلندر شهباز
ڇُٽو اُمراڻي
بودلو بهار ۽ هُنود ڪاسائي
يڪ ٿنڀي
لال باغ
نه ملاح نه مڪڙي
کيرٿر ۽ ان جي ڀرپاسي ۾ گبر بند
نُڪو بٺي آثار
ڪائي ماٿري
جِنن جا گهر
نئگ ڏانهن
شاهه روهي
لنگم تي رت ڀيٽا
لکمير جي ماڙي
هتي نالو لکڻ سان بخار لهي ٿو
سنڌو کيرٿر ماٿري تهذيب
سيوهڻ کان اڳتي
لڪي
بهشت جي دري
تيرٿ ڌارا
بِزن جهڏو
آمري
سن
رني ڪوٽ
رني ڪوٽ بابت ڪجهه تجويزون
سنڌ: پنڊ پهڻن جي دنيا
سنڌ جا ٻيلا
هُڙيون
ڪچي جا ٻيلا
پڪي جا ٻيلا
وڏن ماڻهن سان سنڌوءَ جي جُٺ
حيدرآباد
حيدرآباد ۾ ٽالپرن جي دلچسپي
شهر جون چاڙهيون
قديم آثار
گنجو ڏونگر گام
سياسي ماضي
مرسون مرسون سنڌ نه ڏيسون
مياڻيءَ واري جنگ کانپوءِ
ڪوٽڙي
جِهرڪَ
ميل ـ101
ماجيران جي ماڙي
ڪينجهر
ڪينجهر لڳ ٻيا قديم آثار
هيم ڪوٽ
سونڊا
سونڊا پتڻ
کبڙ پاتڻيءَ جون خبرون
ميربحر ڪير آهن؟
جهنڊو پاتڻي
ٺٽو
دبگير مسجد
مسجد خضري
شاهجهاني مسجد
ٺٽي جا پراڻا پاڙا
سريچند درٻار - فقير جو ڳوٺ
مڪلي
قديم مسجد
پير پٺي ۽ شاهه ڏاتار جي ڪٿا
پير پٺو ماڳ
ٻيڙيءَ جي مرمت ٿي وئي
خدا آباد
ڪلان ڪوٽ
سنڌ ۾ تيل ۽ گئس
قديم غارون
سنياسيءَ جي غار
جَت ۽ وَڳ
اُڏيرو مندر
جنگي سرڏانهن
درياهه ۽ کاريون
جنگي سر پتڻ جي اهميت
مانگر مڇ يا ويسر
ڊيلٽا ۾ ڦيرڦار
ڪيٽي بندر
ڳاڙهن چانورن جي پوک
ٻيا فصل
شڪارين جون تياريون
گهاتو ڪيئن گهارين؟
پورٽ قاسم ڏانهن
تِمر جا ٻيلا
ڊيلٽا ۾ فطرت جي دهشتگردي
بئراجن جي تعمير کان اڳ
جاکي بندر
رتوڪوٽ
ملاڪي ڪوٽ
درياهه پير ماڳ
ٿنڀن واري مسجد
وڏا هڏا
گُجو
سنڌ ۾ قديم ترين لکت
ٿرون ٽڪري
هاليجي
پکين جا رستا
ڀنڀور
موکي متارا
اوچتو ڦاٽ
سمنڊ ۽ ويرون
مهم جي پڄاڻي
چوکنڊي
سانڊي تان جنگ
بلوچ ٽومبس
ملير ماٿري
ڪراچيءَ جا ڪجهه ٻيا آثار
ريڙهي مياڻ
کديجي
منگهو پير
مورڙيو مانگر مڇ
پڄاڻي
حوالا
بُلهو کوسو ۽ بُـلهي جي بُـٺي


.....سنڌوءَ جو سفر موضوع جون وڌيڪ داخلائون