اعلانِ ”اسلام آباد“ سنڌ جي آئيني حيثيت کي چئلينج

28 ڊسمبر 1995ع

اعلانِ ”اسلام آباد“ سنڌ جي آئيني حيثيت کي چئلينج



سنڌ لاءِ نئون وڏووزير مقرر ڪرڻ، سو به ايم ڪيو ايم سان صلاح ڪري مقرر ڪرڻ جو مطالبو ڪيتري قدر جمهوريت جي اصولن مطابق آهي؟ سو آئين جي ڪتابڙي کان پڇڻو پوندو. مخالف ڌر سان ورڪنگ رليشن شپ هڪ ڳالهه آهي پر حزب اختلاف بلڪه دهشتگرد جي هٿ ۾ بندوق ڏسي، هن کان صلاح وٺڻ ٻي ڳالهه آهي. بندوق بردار ايم ڪيو ايم جي حق ۾ ڳالهائي نواز شريف سنڌ جي مستقل مفادن جي ڪک ۾ هڪ ڀيرو وري ڇرو هنيو آهي. ايم ڪيو ايم مکيه جمهوري ڌارا ۾ شامل هجي، اها خواهش سڀني جي آهي. اڙدو ڳالهائيندڙ آباديءَ جو حڪومت ۾ حصو هجي، اها به جمهوري ڳالهه آهي پر هڪ اهڙي تنظيم حڪومت ۾ شامل هجي، جنهن وٽ نه اڪثريت آهي، نه ان جو رويو جمهوري آهي ۽ نه وري اها حڪومت سان ڪنهن هڪ ڳالهه تي سهمت آهي، اها ڪهڙي جمهوري اصول هيٺ حڪومت ۾ شريڪ هجڻ جو مطالبو ڪري ٿي؟ اڙدو ڳالهائيندڙ آباديءَ کي حڪومت ۾ حصو هجي، اها هڪ ڳالهه آهي پر ايم ڪيو ايم حڪومت جي قيام ۾ صلاح ڏئي اهو قصو ئي جدا آهي.

هن وقت به سنڌ حڪومت ۾ ڪي وزير ۽ مشير اڙدو ڳالهائيندڙ آهن. ايم ڪيو ايم انهن کي ”مهاجر“ نٿي سمجهي ته ڀلي نه سمجهي! سنڌ جو گورنر ڪراچيءَ مان کڻڻ جي روايت به ان ئي سلسلي جي ڪڙي آهي، جنهن تي سنڌي ڳالهائيندڙن ڪڏهن به اعتراض نه ڪيو آهي. سوال صرف اهو آهي ته ايم ڪيو ايم کي ڪهڙي اصول هيٺ رعايت ملي؟ ايم ڪيو ايم جي مذاڪراتي ٽيم جو اڳواڻ اجمل دهلوي چوي ٿو ”مهاجر غلامي قبول نه ڪندا آءِ نه وري پنهنجن حقن تان دستبردار ٿيندا.“ ڳالهه اصولي طور تي درست آهي. هر ماڻهوءَ کي آزاد رهڻ ۽ حق ماڻڻ جو حق آهي. پر، دهلوي صاحب کان ڪو پڇي ته جناب! ڇا ايم ڪيو ايم ۽ اڙدو ڳالهائيندڙ آبادي هڪ ئي ڳالهه آهي؟ جيڪڏهن ايئن آهي ته پوءِ سندن دليل ختم ڪرڻ لاءِ اهو به چئي سگهجي ٿو ته ايم ڪيو ايم اڳ ئي حڪومت ۾ ويٺي آهي ڇاڪاڻ ته اڙدو ڳالهائيندڙ ڪجهه فرد حڪومت سنڌ توڻي حڪومت پاڪستان ۾ ويٺا آهن. حقيقت ۾، ايئن ڪو به ڪو نه ٿو سوچي. هو قومي ڌارا م شامل فرد آهن ۽ اها ڳالهه ثابت ڪري رهيا آهن ته اڙدو ڳالهائيندڙ سڄي آبادي ايم ڪيو ايم ۾ ناهي. ڪراچيءَ ۾ پيپلز پارٽي جو ووٽ بينڪ ”مهاجرن“ جي ووٽن کان خالي ڪونهي.

اجمل دهلوي ڪراچيءَ جي مسئلي جو حل بينظير حڪومت جي خاتمي ۾ ڏسي ٿو ۽ سمجهي ٿو ته مرڪز جي هدايت تي هلندڙ سيد عبدالله شاهه جي حڪومت سنڌ ۾ کين سوڙهو ڪري ڇڏيو آهي. هو فرمائي ٿو ته ”ڪراچيءَ جي مسئلي جو حل اهو آهي ته هاڻوڪي حڪومت کي هٽايو وڃي. ايئن ٿيندي ئي حالتون ٺيڪ ٿيڻ ۾ فقط پنج ڏينهن به ڪو نه لڳندا.“ اجمل دهلويءَ جي ڳالهه ٻڌي غلط فهمي ٿيڻ لڳي ٿي ته سائين عبدالله شاهه دهشتگردن کي منهن ڏيو بيٺو آهي ۽ هاڻي ايم ڪيو ايم جي رستي ۾ سڀ کان وڏي رنڊڪ فقط سيد عبدالله شاهه ئي آهي. سنڌ جي ماڻهن کي مختلف تاثر هو ته اصل ۾ شاهه صاحب کي ئي خبر نٿي پوي ته سنڌ ۾ ڪير ۽ ڇا پيو ڪري، ڪير ڪنهن کي ٿو ماري ۽ ڪير ڪنهن کي ٿو جهلي!؟ چڱو ٿيو ته اجمل دهلويءَ سنڌ جي ماڻهن جي غلط فهمي دور ڪري ڇڏي ۽ اڻسڌيءَ طرح چيو ته سنڌ حڪومت مڙس ماڻهو ٿيو بيٺي آهي.

اجمل دهلوي ڪراچي جي منجهيل صورتحال ۾ ٻن ڇيڙن تي ڳالهائي ٿو، وٽس اعتدال ڀريو ڪو دليل ڏسڻ ۾ نٿو اچي. هو چوي ٿو، ”مهاجرن کي سمنڊ ۾ ڦٽو ڪيو وڃي يا کين ڌار صوبو ڏنو وڃي.“ اهي ٻئي رويا شديد مايوسي ۽ شديد ويڙهه جا اهن. کيس ٻنهي مطالبن جي وچ ۾ ڪا ٽين جاءِ ڇو نٿي نظر اچي؟ هائو! هو ٽين ڳالهه به چوي ٿو ”مهاجرن کي سنڌين جي برابر حيثيت ڏني وڃي يا ڌار صوبو ڏنو وڃي!“ پر ان ٽين ڳالهه ۾ به هو هڪ شدت تي بيٺو آهي. 22.64 سيڪڙو آباديءَ کي ڪهڙي بنياد تي 50 سيڪڙو ڏيڻ جي ڳالهه ڪئي وڃي ٿي؟ ايم ڪيو ايم لاءِ سياسي عمل ۾ ”جائز مقام“ جي گهر ”اعلان اسلام آباد“ ۾ ڪئي وئي آهي. سنڌيءَ ”مقام“ جي معنيٰ ڪا ٻي آهي پر ڪو به سنڌي ماڻهو ايم ڪيو ايم لاءِ اهڙي معنيٰ وارو مقام ڪو نه ٿو گهري ۽ چاهي ٿو ته ايم ڪيو ايم جمهوري ڌارا ۾ شامل ٿئي ته جيئن اڙدو آبادي پاڻ تي طاري ڪيل ”ظلم جي احساس“ مان ڪري اچي!

ظاهر آهي ته اجمل دهلويءَ جون ڳالهيون محض سياسي کاپي جون آهن، اصل ڳالهه اها آهي ته ڪراچيءَ جي حيثيت کي هاڻي ”قومي سطح“ تي ”اعلان اسلام آباد“ جي آڌار تي چئلينج ڪيو ويو آهي جنهن لاءِ مسلم ليگ (ن) وڌ ۾ وڌ متحرڪ آهي. جڏهن پنجن ڏينهن ۾ حالتون ٺيڪ ٿيڻ جي ڳالهه حڪومت جي تبديليءَ سان جوڙي وڃي ۽ ڪراچيءَ کي ڌار صوبو ڪرڻ جي ڳالهه ساڳي وقت چئي وڃي ٿي تڏهن فقط هڪ ئي نتيجو نڪري ٿو ته مسلم ليگ، ايم ڪيو ايم ۽ ساڻن ذهني هڪجهڙائي رکندڙ ڌرين فيصلو ڪري ڇڏيو آهي ته جيئن ئي حڪومت ڊهندي، تيئن ئي ڪراچيءَ کي جدا حيثيت ڏني ويندي، يعني، حڪومت ڊاهڻ ۾ ايم ڪيو ايم مسلم ليگ جي مدد ڪندي ۽ جڏهن مسلم ليگ وفاق تي حڪومت ڪندي تڏهن بدلي ۾ مسلم ليگي حڪومت ڪراچيءَ کي ڌار صوبي جي حيثيت ڏيندي. اهو اهي ”پيپلز پارٽيءَ جي حڪومت کانپوءِ ڪراچيءَ جي مسئلي جو پنجن ڏينهن اندر حل!“

سنڌ دشمن اتحاد جي هٿ ٺوڪي قومي ڪانفرنس جنهن آئيني ترميم لاءِ تعاون جي آڇ ڪري ٿي سا ڪهڙي ٿي سگهي ٿي؟ ظاهر آهي ته حڪومت ڊاهڻ ۽ سنڌ جي آئيني حقن سان هٿ چراند کانسواءِ هن وقت ٻيو ڪو به ڪم مسلم ليگ جي ايجنڊا تي ڪو نه آهي. ايم ڪيو ايم سان مشوري کانپوءِ سنڌ جو نئون وڏو وزير مقرر ڪرڻ جو مطالبو به خود نواز شريف جي وات مان نڪتو آهي. ڇا سڀاڻي مطالبو ڪيو ويندو ته پيپلز پارٽي پنجاب ۾ وڏو وزيرمسلم ليگ جي صلاح سان مقرر ڪري! ڪيترا نه عجيب غريب، غير جمهوري ۽ غير منطقي مطالبا ٿين ٿا؛ سو به انهن اڳواڻن جي وات مبارڪ مان جيڪي وزارت اعظميٰ جي ڪرسيءَ تي ويهي چڪا هجن ۽ مستقبل ۾ اهڙي ڪرسيءَ جا اميدوار به هجن! نواز شريف اٺين ترميم جي سوال تي حڪومت سان تعاون ڇو نه ٿو ڪري ۽ ان مهل مڪمل سياسي پئڪيج ۽ وچ مدي وارين چونڊن جي ڳالهه ڇو ٿو ڪري؟ ظاهر آهي ته نيت ۾ کوٽ آهي.

ان هٿ ٺوڪي قومي ڪانفرنس ۾ ڇرڪائيندڙ ڳالهه اها چئي وئي ته پاڪستان ۾ پنج انتظامي يونٽ آهن. پنجاب، سرحد ۽ بلوچستان ۾ هڪ هڪ ۽ سنڌ ۾ ٻه (شهري ۽ ٻهراڙي). چيو ويو ته ”سنڌ شهري يونٽ پنهنجي اسيمبلي ۽ انتظامي سربراهه کان محروم اهي، جنهنڪري سنڌ جو شهري يونٽ سنڌ ٻهراڙيءَ جي حڪمرانن جو محتاج اهي، تنهنڪري سنڌ شهري يونٽ کي ان محتاجي مان ڇڏائي کيس جائز حق ڏيڻ لاءِ صدر مملڪيت آئيني قدم کڻي! اها ڳالهه 25 ڊسمبر تي اسلام آباد ڪانفرنس ۾ ٿي، ساڳئي ڏينهن تي ڪراچيءَ ۾ آفاق احمد ايم ڪيو ايم حقيقي پاران 6 مهينن جي الٽيميٽم سان ڪراچي صوبي لاءِ تحريڪ هلائڻ جو چتاءُ ڏنو.

ڇا اهي سڀ ڳالهيون هڪ ئي وقت مختلف ماڻهن جي زبان تي ”محض اتفاق“ سان آيون آهن؟ ”اتفاق“ جو وجود تڏهن مڃجي جڏهن سنڌ جا ماڻهو بنيادي سازش جي وجود کان وقف نه هجن! سوال اهو به آهي ته فقط سنڌ صوبي ۾ ئي شهر ۽