بهليل شاهه

بهليل شاهه

سامهون ننڍڙو ڳوٺڙو هو. هي بهليل شاهه آهي، چون ٿا ته سائينءَ جو اصلي نالو بحر علي شاهه بخاري هو ۽ پاڻ اُچ شريف جو هو. علائقي ۾ وڏي آبادي سندس مريد آهي، ڳوٺ کان اتر ۾ ڪجهه مٿڀري جاءِ تي سندس درگاهه آهي. هڪ چؤديواري ۾ سندس مقبرو آهي. ان ئي چؤديواريءَ ۾ ڪي غيرمعمولي ڊگهيون قبرون به آهن جن سان ڏند ڪٿائون جڙيل آهن. سندس مريدن جي خيال ۾ خود بهليل شاهه وڏين ڪرامتن وارو پير آهي، ”سائينءَ مُڙدو جيئرو ڪيو هو ... سائين ڪلهي تي وڻ کڻي هلندو هو ۽ ٻڪريون پويان چَرنديون اينديون هيون“ هڪ مريد چيو.

ان کان اڳ جو اسان درگاهه ڏانهن وڃون، هڪ جهونڙو رستي ۾ ملي ويو، هي ڳوٺ علي مراد شاهاڻيءَ جو غلام مصطفيٰ شاهاڻي هو، سندس ڳالهائڻ مس ٿي سمجهه ۾ آيو.

”سائين ويچارو سيلاني هيو، وتندو هو گهمندو ڦِرندو، هڪ ڏينهن ٻِيڙو ڪلوئيءَ وٽ اچي نڪتو ... ڪلوئين جي هڪ مائي هئي تنهن پردي مان سائينءَ کي سڏ ڪيو، ’تون منهنجيون ٻڪريون چار!‘ ... پوءِ هن ٻڪريون چاريون. بهليل شاهه جيئن ئي ٻڪريون ڪاهي جهنگ ويندو هو ته جهنگ ۾ بگهڙ کي سَڏ ڪندو هو ... بگهڙ ٻڪريون چارڻ لاءِ وٺي ويندو هو ... پوءِ ڇهه مهينا سال ... سڀ ڳالهيون اتي ... ماڻهن ۾ ڳالهه هُلي ، ’هيءَ ڇا ڳالهه آهي ته پاڻ آهي ڪونه ... ٻڪريون چرنديون ٿيون اچن، هيءَ ڪا وڏي بلا آهي! جهنگ ۾ هن کي سردي گرمي يا ڪوسو واءُ ڪونه ٿو لڳي ... هن کي ڪڍو!‘ پر مائي چوي ته ’ابا تون هاڻي کٽ تي ويهه، توکي گهڻي طاقت آهي، ٻڪرين کي ڇڏ، مرن ته ڀلي مرن ... پوءِ هن ٻانهون ٻڌي پيرن تي چميون ڏنيون ... پوءِ، سائين هليو ويو ... ويندي ويندي مائيءَ کي چيائين، ’ڪوبه ڏُک سُک وارو ڳالهه ٿئي، بيماري آ بَـڙي آ، گهٽ وڌائي آ، مون کي سَڏ ڪجانءِ!‘ ...

... پوءِ زماني ۾ هن جو پُٽ گذاري ويو ... ٽئين ڏينهن مٿي ڌوپڻ وارو ڏينهن ٿيو ته مائيءَ کي مٿي ۾ ميٽ هجي ۽ فقير جي ڳالهه ياد اچي وئي، سڏ ڪيائين، ’ادا بهليل شاهه!‘ وري سڏيائين، ’او ادا بهليل شاهه!‘ مائيءَ مٿي تي پاڻي وڌو، ٽيون سڏ ڪيائين، ’او ادا بهليل شاهه!‘ اتي بهليل شاهه سڌو مائيءَ وٽ آيو. مائي روئي پَيو. سائينءَ چيو، ’حڪم ڪر!‘ ... مائي چيو، ’حڪم اهو آهي ته ٽيون ڏينهن آهي منهنجو پُٽ گذاري ويو آهي!‘ ... چيائين، ’فڪر نه ڪر! ستر پُٽن جو وٺي ٿو ڏيانءِ!‘ ... مائي چيو ’مون کي ساڳيو پُٽ وٺي ڏي!‘ .... چيائين، ’اهو ته خدا جو مرضي... باقي مون کي جيئرو زمين ۾ ٿو هڻائين، لهه انهيءَ ڳالهه تان!‘ ... مائيءَ جو هجي کُڙيءَ ۾ عقل، ضد تان نه لٿو ...

... چيائين، ’مائي هاڻي هليا وڃو، ڇوڪرو بچندو ... ڇهين مهيني، ٻارهين مهيني يا ٽئين سال اهو غرق ٿيندو!‘ ... ابا هن (فقير) ٽٻي هنيو ... سائين زمين ۾ نيزو هنيو ۽ اهو ٿو (زمين ۾) ٽٻي هڻي ... بس ڇورو زندهه ٿي هلڻ لڳو ... هن جو مقام (قبر) خالي آ جيڪو ڇورو اندر هيو (فقير ٽٻي هنئي ته قبر ۾ دفن ڇوڪري جي قبر خالي ٿي وئي ۽ هو جيئرو ٿي ٻاهر نڪري آيو) ... پاسي سان آهي سائينءَ جي (هن ڇوڪري جي خالي قبر هاڻي سائينءَ جي مقبري جي ڀرسان نشاني طور باقي آهي).“ جهونڙي غلام مصطفيٰ سائينءَ جي ڪٿا ٻڌائي پوري ڪئي ته هڪ ٻي ڪرامت ياد آيس:

”پوءِ هڪڙو ڌنار هيو، (ان وٽ ماکي هئي)، ان کي (بهليل شاهه ) چيو، ’ادا، ان ماکيءَ مان ذرڙو ڏي ته چکي ڏسان!‘ ... ڌنار چيو، ’سائين ماکي ناهي، پٿر آهي!‘ ... چيائين، ’اها ماکي آهي، وري ٿو چوين ته پٿر آهي!‘ ته به ڌنار چيو، ’نه سائين اهو پٿر آهي!‘ ... بس! پوءِ، صاحب ٻڌجانءِ، اهو سچ پچ پٿر ٿي ويو، اهو پٿر اڃا تائين پيل آهي اهو ماناري وارو ڳنڍو جنهن ۾ ٽنگڙا ٽنگڙا آهن، پيو آهي ... اهي درويش پهتل آهن ... جيڪو جيئري ٽٻي هنيو اٿس، سو سمجهين ٿو (روحاني طورڪٿي پهتل آهي؟) ... پنهنجي پنهنجي ڪمائي آهي!“ هن ٻي ڪرامت ٻُڌائي پوري ڪئي ته اسان بهليل شاهه جي درگاهه جي در تي اچي پهتاسين.

سامهون در تي قطار ۾ چَڙا ٽنگيل هئا. هر ڪو ايندڙ ويندڙ اهي چَڙا وڄائي ٿي آيو ۽ ويو. اسان به ٻاهرين ٿلهي وٽ جُتيون لاهي، گهنڊ وڄائي اندر داخل ٿياسون. اندر چؤديواريءَ ۾ وچ تي بهليل شاهه جي درگاهه ٽي فٽ اوچي هڪ ٿلهي تي ٺهيل آهي. ان ٿلهي تي چڙهڻ لاءِ ڏاڪا نه رکيا ويا آهن، انڪري اڪثر مريد در واري پاسي بيهي ٻاهران ئي دعا ۽ قُل پڙهن ٿا. هونئن به ڪنهن درويش جي مزار کي ضرورت کان وڌيڪ ويجهو وڃڻ بي ادبي ليکو ويندي آهي. مريدن ان مقبري کي گهاٽي سائي، ڳاڙهي ۽ ڳوڙهي هيڊي رنگ سان سينگاريو آهي، ڪلهوڙن جي زماني سان تعلق رکندڙ هن مقبري کي پنج نيلون آهن، چار چئني ڪنڊن تي ۽ هڪ گنبذ جي چوٽيءَ تي. احاطي ۾ ئي ان ڪلوئي نوجوان جي خالي قبر آهي جنهن کي روايتن موجب بهليل شاهه قبر مان جيئرو اٿاريو هو. هتي ڪي قبرون غير معمولي طور ڊگهيون ڪيون ويون آهن.

” ائين ڇو؟“ مون مجاور کان پڇيو.

”بس ! ايئن ئي ، اسان پاڻ ڊگهيون ڪيون آهن!“ هن چيو.

”هيءَ درويش جي ڪرامت ڏسو! هيءَ اها ماکي آهي جيڪا پٿر ٿي وئي!“ مجاور اسان کي مرجان جو هڪ سهڻو پنڊ پهڻ (fossil) ڏيکاريو. هن مرجان جا سوراخ آرپار هئا. عام طور تي ههڙن پنڊ پهڻن جا سوراخ بند ٿي ويندا آهن. هي مرجان شايد واريءَ ۾ دٻجي ويو هو ۽ اتي ئي پنڊ پهڻ ٿيڻ جي مرحلي مان گذريو هو. هي ته سچ پچ پٿر هو! پر فقيرن سان ڪير بحث ڪري ته هي پٿر ڪڏهن به ماکي ڪونه هو. يقيناً، بهليل شاهه جي ڪنهن ڌنار مريد هي پنڊ پهڻ هنن ئي جبلن مان لڌو هوندو ۽ پوءِ پنهنجي عقيدت وچان ان سان هڪ ڪهاڻي جوڙي درگاهه جي منتظمن کي ڏيئي ڇڏيو هوندائين.

بهليل شاهه به غالباً ميان نصير محمد ڪلهوڙي جو هڪ مهندار فقير هو. جيتوٻڻيڪ تاريخ جا ورق هن بزرگ بابت بلڪل خاموش آهن، ان سان لاڳاپيل ڏند ڪٿائون ۽ ’شاهه‘ سڏجڻ ان کي ميانوال حلقي جو اهم فقير قرار ڏيڻ جي طرف زور ڀرين ٿا. بهليل شاهه (يا بحر علي شاهه) غالباً ڪلوئي هو. ”ڪاڇو، هڪ اڀياس“ جو ليکڪ عزيز ڪنگراڻي هن کي چانڊيو سمجهڻ طرف مائل آهي.

هاڻ اسانجو رخ ٺلهه ڏانهن هو جيڪو بهليل شاهه کان ڪجهه ڪلوميٽر اتر اوڀر ۾ جوهيءَ ڏانهن ويندڙ واٽ تي آهي. بهليل شاهه ۽ هليلي وارا مقبرا ان کان اولهه طرف آهن.