بي دردن جون بادشاهيون

جون 2004ع

آئينو روزاني خبرون ڪراچي

بي دردن جون بادشاهيون

مئي جي مهيني ۾ سنڌو درياھہ ۾ واري اڏامي رهي هئي پر ان ئي مهيني ۾ ڪراچي ۾ ايترو رت وهي هليو جو علي محمد مهر ان ۾ لڙهي ويو. گذريل ڪالم ۾ چيو هئم، ”سڀ گهوڙا هڪ ئي مالڪ جا آهن جنھن بہ کٽيو، مالڪ کٽيو.“ مالڪ وري کٽي ويو. اسلام آباد ۽ لنڊن مان هڪ ئي وقت هڪ بي آواز سياسي گولي ڇٽي ۽ سنڌ جو هڪ نالي ماتر وڏو وزير امالڪ چيف منسٽر هائوس مان ٻاهر نڪري ويو. هن ماڻهوءَ سنڌ کي ڇا ڏنو؟

ماڻهو نڪ جا ڏاڍا پڪا آهن. بمن ۽ بارود جي ڌپ ۾ علي محمد مهر جڏهن وڏ وزارت تان لٿو، ”اقتدار ۾ رهي عوام جي خدمت ڪيم، ڪرپشن جو خاتمو آڻڻ جي پوري ڪوشش ڪيم، ماڻهن کي روزگار ڏنم.... اڄ مطمئن ٿي پنھنجي منصب کان ڌار ٿي رهيو آهيان.“ مهر جي حڪومتي ڏينھن ۾ سنڌ جو باقي منظر نامو ڪجھہ ايئن هو ڄڻ سنڌ ۾ ڪو وڏو وزير آهي ئي ڪو نہ! سرڪاري فائلن جو اڪلاءُ من پسند ڪمن جي حد تائين هو. راڄ گورنر جو رهيو، معاشي حالت اهڙي جو اٽو بہ مهانگو ٿي ويو. امن بي حال ٿيو، پاڻي جو ڪال ٿيو، بلڪه حيدرآباد ۽ منڇر جو پاڻي ماڻهن لاءِ ڪال ٿي ويو. ان زهر 34 شهري ماريا ۽ هزارين اسپتالن ۾ داخل ڪيا. زمينون برباد ٿيون ۽ ڏيڍ ٻہ سال اڳ جيڪي ماڻهو آفتن هيٺ آيا انھن جي بحالي بہ نہ ٿي. انھن هاڃن جي ذميواري اڄ تائين ڪنھن بہ نہ قبولي آهي، علي محمد مهر بہ نہ ٿو مڃي. هو تہ ”مطمئن ٿي“ منصب ڇڏي ويو.

وڏو وزير ٻانھن سيرانديءَ ڏيئي پيو رهيو ڄڻ تہ صوبي ۾ ماڻهن سان ٿيل ويڌن جو سرڪار سان ڪو تعلق ئي ڪو نہ هو. طبيعت ۾ سياسي ماڻهو هجڻ ۽ چيف منسٽر ٿي پوڻ، ٻنہي ڳالهين ۾ وڏو فرق آهي. هن ملڪ ۾ ڪو بہ بگڙيل نواب راڄ ڪري سگهي ٿو. اڳوڻي وڏي وزير جو تہ خير سان گهوٽڪيءَ کانسواءِ باقي عوام سان ڪو تعلق هو بہ ڪو نہ! نالي ماتر حاڪم هونئن بہ لاتعلق ۽ ٻين ڪمن ۾ مصروف هوندا آهن. ضروري ناهي تہ ٻين ڪمن جي وضاحت بہ ڪجي!

بيشڪ! عملن جو مدار نيتن تي هوندو آهي پر جتي چڱي نيت نظر ئي نہ اچي، اتي گناهن ۽ ثوابن جي ڪھڙي ڳالھہ ڪجي؟ گناهن تي ڇا ڳالهائجي؟ اسان سڀ قوم جي نالي تي پنھنجي پنھنجي مفاد ۾ الائي تہ ڇا ڇا ڪندا ٿا وتون ۽ گناھہ نٿا سمجهون. اسان ”گناھہ“ کي پنھنجي مفاد ۾ ”دنيا جو دستور“ سمجهڻ شروع ڪيو آهي. سچ پچ تہ اڄڪلھہ اڪثر جوانن جي سوچ جو انداز بدلجي ڏاڍو جارحاڻو ٿي ويو آهي. گناھہ جي لذت سڀ ڪجھہ ڪرائيندي آهي پر ماڻهو ثواب جو ڪم بہ ثواب خاطر نٿا ڪن. ثواب (سرڪاري ذميواري) ۾ نفعو نٿا ڏسن تہ ان ۾ هٿ ئي نٿا وجهن. اهو خير جو ڪم بہ تڏهن ڪندا جڏهن ان ۾ پنھنجا ”ست خير“ ٿين! هيءُ حال احوال خاص ڪري انھن جي حوالي سان آهي جيڪي اقتدار ۾ رهن ٿا.

خير! علي محمد مهر مطمئن ٿي هليو ويو ۽ ارباب غلام رحيم قلب جي اطمينان حاصل ڪرڻ لاءِ هليو آيو. مسٽر مهر پنھنجي ضمير جي اطمينان لاءِ ڪيترا پاپڙ ويليا ۽ ارباب رحيم صاحب ڪيترا پاپڙ ويلي آيو؟ هنن صاحب ڪيترا بہ پاپڙ ويليا هجن. اهي عوام ڪو نہ کائيندو. هر ڪو پنھنجي لاءِ ڪاروبار ڪندو آهي. ڪير ڪنھن کي کڻي ڪو نہ کارائيندو آهي. ڪو بہ ڪنھن لاءِ اجائي بيگر ڪو نہ وهندو آهي. موالي بہ ٻين موالين کي پنھنجي ڀنگ گهوٽڻ جي صلاح ڏيندو آهي ٻيو تہ ٺھيو اسان جو قومي هيرو، هاري ۽ مزدور، صحافي ۽ پروفيسر، اين جي اوز ڪارڪن، سرڪاري عملدار ۽ سياستدان بہ (ڪو هڪ اڌ داڻو ڇڏي) قوم، رياست، ٻولي يا انسانيت جو رضاڪار ڪو نہ رهيو آهي. سماج ۾ پيشه وري وڌي وئي آهي. افسوس! پيشه وريءَ جي معنيٰ مهارت بدران اجرت تائين محدود ڪئي وئي آهي. سياست بہ تہ پيشو ٿي وئي آهي! ڪو بہ وزير، وڏو وزير عوام جي بيگر ڇو وهندو؟ خدمت ڇو ڪندو؟ هو تہ پنھنجي في ۽ سيڙپ جي وصوليءَ جي ڳالھہ ڪندو.

ٽيليويزن، اخباري خبرون ۽ ڪالمن ۾ (مون سميت) ڪو بہ ڇا چوي، هر ڪو سوچ ۽ ڪردار ۾ ٻٽي شخصيت جو مالڪ آهي. هاري مزدور ۽ تخليق ڪار تہ وري بہ پنھنجن اوزارن سان هٿن ۽ دماغ جو پورهيو ڪن ٿا ۽ ان پورهئي مان محض ايترو ڪمائين ٿا جو سنت ڪبير داس جي دعا بہ مس اڌ پوري ٿئي ٿي. ”سائين ايترو ڏجانءَ جنھن ۾ ڪٽنب سماءِ، مان بہ بکيو نہ رهان، نہ ڪو ساڌو بکيو جا!“

اها دعا پورهيت طبقي جي سادي اقتصادي پاليسي آهي.... ۽ اها تہ سماج جي پورهيت طبقي جي بک آهي جيڪا ٿوري ۾ لهي وڃي ٿي. حاڪم طبقي جي بک وڏي آهي. انھن جي بک تہ حضرت نظام الدين اولياءَ وارو چوويھہ ڪلاڪ هلندڙ لنگر بہ پوري نٿو ڪري سگهي. انھن جي بک سائنس فڪشن جي ڪردار ”گئلئڪٽس“ جھڙي آهي جيڪو ڌريون ڳڙڪائي ويندو آهي پر اوڳرائي نہ ڏيندو آهي.

ننڍڙن ماڻهن جا ننڍڙا خواب ۽ وڏن ماڻهن جا وڏا هٿ. هنن جا هٿ، هٿن کان وڌيڪ راڪاسن جا چنبا آهن. هڪڙا وحشي راڪاس جهنگ ۾ شڪار ڪن ٿا ۽ ٻيا انھن جو شڪار پنھنجي گڦا ۾ گهلي وڃن ٿا. توهان پاڻ ئي ڏسو! گذريل مهيني بم ڌماڪن ۽ مارا ماريءَ جو اهو مطلب هرگز ڪو نہ هو تہ ارباب رحيم سنڌ جو وڏو وزير ٿئي! پر هو ٿي ويو. اڳتي الله چڱي ڪري ۽ ارباب صاحب سنڌ ۽ خاص ڪري ٿر جي اقتصادي ۽ امن جي حالت بھتر ڪري سگهي. آمين! ثم آمين!

بظاهر ان کان اڳ ٿرين کي حڪومت نہ ملي هئي، پر سچ اهو آهي تہ ملي هئي، سنڌ ۾ مسلم ليگ جو روح روان حضرت قبلو سائين پير صاحب پاڳارو هر دور ۾ (پيپلز پارٽي جي ڏينھن کي ڇڏي) سنڌ جي حاڪمن جو بادشاھہ رهيو آهي. جيڪڏهن ڪنھن کي انڪار جو دليل آهي تہ ضرور ڏئي. پير صاحب جو سياسي اثر رسوخ انھن ئي ماڻهن تي آهي جيڪي ٿر ۽ ان جي ڀر وارن علائقن ۾ رهن ٿا. ارباب صاحب بہ پير صاحب، بلڪه ٻن ناميارن پيرن جي آشيرواد سان حاڪم ٿيو آهي. هڪ پير صاحب پاڳارو ۽ ٻيو پير صاحب الطاف حسين خدا ڪري تہ ان بہاني ٿر جي ڳوٺ ڳوٺ تائين روڊ، بجلي ۽ سنڌوءَ جو مٺو پاڻي پھچي. خدا ڪري تہ ٿر جي ڳوٺ ڳوٺ ۾ اسڪول ۽ اسپتال قائم ٿئي. ڪارونجهر جو گرينائيٽ ۽ ٿهاريي تڙ جو ڪوئلو پروجيڪٽ ٿر کي ملڪ جو امير ترين خطو ڪري ڇڏي! اسان تہ دعا ئي ڪري سگهون ٿا، عمل ڪرائڻ وارا ٻيا آهن: آسمان تي الله سائين، اسلام آباد ۾ ورديءَ وارا سائين، ڪراچي ۾ (ٻئي) پير سائين ۽ ٿر ۾ ارباب سائين! ٿر ۾ پوءِ بہ ترقي نہ ٿئي تہ هاڻي ميار خود ٿرين تي هوندي! ترقيءَ جو هن کان بھتر موقعو کين وري ڪڏهن ملندو؟

آئون ٿر کي ترقي جي راھہ تي هلڻ جون دعائون ڪري واپس موٽي ٿو اچان ۽ سوچيان ٿو تہ ڇا سنڌ جي تاريخ ۽ راڄ ڀاڳ جي ھہڙي ونڊ ورڇ ڪڏهن اڳ بہ ٿي آهي جو اڪثريتي خلق کي حڪومت ۾ ڪمزور ڀاڱو اقليت جي چوڻ تي مليو هجي! اڃا ٿورو اڳ جي ڳالھہ آهي تہ پرديسي پکين ۾ ڀائپي جي احساس لاءِ رسمي طور تي گورنريءَ ڏيڻ جو پر خلوص فيصلو ڪيو ويو پر هاڻي ڳالھہ ابتي ٿي وئي آهي. هاڻي طاقتور گورنر ڏيندڙ ڌر ديسي پکين کي ڪمزور وڏ وزارت جي ڀکشا ڏئي ٿي! تاريخ جون قلابازيون ڏسڻ جھڙيون هونديون آهن.

هيءَ تبديلي ڏسي آئون دنگ رهجي وڃان ٿو. هفمانشي دارا اعظم ۽ حجاج بن يوسف جي بغداد کان وٺي مغلن جي