جناب ڳالھہ رڳو ٺٽي ضلعي جي ناهي …

خميس 2 سيپٽمبر 1999ع

آئينو روزاني سچ ڪراچي

جناب ڳالھہ رڳو ٺٽي ضلعي جي ناهي …

اسان ڪالھہ بہ اها ڳالھہ ڪئي ۽ اڄ بہ اهو ئي سوال اٿاريون ٿا تہ آخر اهي ڪھڙا سبب آهن جن سنڌي ماڻهو بلڪه سڄي پاڪستان جي عوام کي ملڪي معاملن کان لاتعلق ڪري ڇڏيو آهي. هر ماڻهو بس پنھنجي وجود، مفاد ۽ مسئلن ۾ وڪوڙجي گهاڻي جي ڏاند وانگر هر روز ساڳيو چڪر پورو ڪري ٿو ۽ ٻيو ڪجھہ بہ نٿو ڪري. ملڪي سياست جا ڌڻي وڏي جدوجهد ۽ وڏن انقلابي نعرن جي ڳالھہ تہ ڪن ٿا پر هي ”سسيفس ٽاڪس“ ۾ ڦاٿل ماڻهو پنھنجا گڏيل مامرا ڪيئن نبيري سگهندو؟

اڄڪلھہ اخبارون ٺٽي ضلعي ۾ سياسي ڪٽنب جي گرفت تي تمام گهڻو لکي رهيون آهن. جناب رسول بخش پليجي ”ٺٽي جي عوام سان ظلم بند ڪرايو“ ڪانفرنس ڪرائي ٺٽي جي شهرين کي ڳالهائڻ، موبلائز ۽ آرگنائيز ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي پر ڳالھہ رڳو ٺٽي ضلعي جي تہ ڪو نہ آهي. ڇا بدين، ٿر، ميرپورخاص، حيدرآباد، ڪراچي، دادو، سانگهڙ، نوشهروفيروز، نوابشاھہ، خيرپور، سکر، شڪارپور، جيڪب آباد، گهوٽڪي، لاڙڪاڻو ۽ دادو سياستدانن جون ”سياسي رياستون“ ڪو نہ آهن؟

ڳالھہ رڳو هڪ ضلعي ۽ هڪ سياسي ڪٽنب جي ناهي. اسان ڪنھن هڪ سياسي ڪٽنب کي ٽارگيٽ ڪرڻ بدران ان ڳالھہ تي زور ڏينداسين تہ سياسي جاگيرداريون نہ رڳو سڄي سنڌ بلڪه سڄي بلوچستان، سرحد ۽ پنجاب ۾ قائم آهن ۽ سڀ جون سڀ ٽٽڻ گهرجن. اسان جمهوري سرشتو ٽوڙڻ جي ڳالھہ نٿا ڪيون پر جمهوريت جي نالي ۾ سياسي جاگيرداري واري زنجيرن کي ٽوڙڻ جي ڳالھہ ٿا ڪيون.

ڪو بہ سياستدان يا سياسي جاگيردار، چاهي اهو اتر جو هجي يا لاڙ جو، اولھہ جو هجي اوڀر جو، اهو استحقاق نٿو رکي تہ هو چورن، ڌاڙيلن ۽ پاٿاريدارن يا ٻين مافيائي ڪردارن جي فقط ان ڪري سرپرستي ڪري تہ اهي سندس ووٽر يا راڄ جا ماڻهو آهن. شرم اچڻ کپي انھن سياستدانن کي، جيڪي عوام جو رت چوسيندڙ ڄؤنئرن جي اهو چئي حمايت ڪن ٿا تہ ”اهي جھڙا بہ آهن، اسان جا ووٽر آهن.“ اسان سمجهون ٿا تہ ڪنھن بہ مانائتي سياستدان جو پھريون اخلاقي ڪم اهو آهي تہ هو پنھنجي هٿ سان ڏوهارين ۽ مافيائن جي نشاندهي ڪري ۽ پنھنجي تر مان اصلي بدمعاشين جو خاتمو آڻڻ جي ذميواري پوري ڪري پر جيڪڏهن هو ايئن نٿو ڪري ۽ ابتڙ ڪم ڪري ٿو تہ پوءِ هو پاڻ مافيا جو چيف بڻجي پوي ٿو. ڇا ان حالت ۾ اسان هن کي قوم جو همدرد، عوام جو نمائندو ۽ سياستدان چئون؟ اها بدديانتي ٿيندي، ڪو بہ باضمير انسان اها بدديانتي نٿو ڪري سگهي.

محترم قادر مگسي هڪ ڀيرو وري قومپرست سياسي اڳواڻن ۽ ”قومي“ ڪارڪنن کي هڪ طرف ۽ دانشورن کي ٻئي طرف بيھاري تاثر ڏيڻ جي ڪوشش ڪئي آهي تہ عملي سياستدان ۽ بزدل دانشور ان سوال تي هڪ راءِ نہ آهن تہ سنڌ جا مفاد ڇا ۾ آهن؟ ۽ ان تضاد جي ڪري سنڌ جا مسئلا حل ڪو نہ ٿا ٿين، اسان وري بہ ان بحث ۾ نٿا پوڻ چاهيون تہ ڊاڪٽر قادر مگسي جي سوچ ڪيتري حد تائين غلط يا صحيح آهي. هي هڪ اڪيڊمڪ بحث آهي. جنھن تي جيڪڏهن بحث ڪيو وڃي ٿو تہ ڪا خطا ڪو نہ آهي. ڳالھہ فقط روين جي آهي ۽ فقط پاڻ کي درست سمجهڻ ئي هڪ وڏي خطا آهي. ڪو بہ ”عقل ڪل“ ڪو نہ آهي. جيستائين چار ذهن گڏجي ڪنھن نتيجي تي نہ پھچندا، عقل جي منزل کان اور تي رهندا. جيستائين جوش ۽ هوش گڏ نہ هوندا. ڌريون هڪٻئي تي بزدلي ۽ مهم جوئيءَ جا الزام هڻنديون رهنديون.

جناب رسول بخش پليجو ٺٽي جي عوام تان ظلم جي خاتمي بابت ڪانفرنس ڪرائي ٿو ۽ ڊاڪٽر قادر مگسي ”سنڌ بچايو ڪانفرنس“ لاءِ متحرڪ آهي، توهان ٻنہي سلسلن کي هڪ وڏي پس منظر ۾ ڏسو! ڇا ٻئي ڳالهيون هڪٻئي کان جدا آهن؟، سنڌ جي عالمن ۽ دانشورن انسانيت جي اعليٰ قدرن لاءِ جيڪي ڪجھہ لکيو، ڪاڳر ڪارا ڪيا ۽ رت ولوڙيو، ڇا اهو سڀ ڪجھہ ڪنھن ٻئي پس منظر ۾ آهي؟، اسان سڀ ڪھڙي بحث ۾ پئجي ويا آهيون؟،ا سان ايئن ڇو نٿا سوچيون تہ انسان جي آجپي ۽ فضيلتن جي قيام لاءِ جيڪو فرد جيڪا تنظيم ۽ جيڪو ادارو جيڪي ڪجھہ ڪري سگهي ٿو يا ڪري ٿو، ان لاءِ کيس جس هجي!.

اڄ، اسان جي آڏو هڪ تمام اهم ۽ وڏو سياسي ۽ سماجي سوال آهي تہ آخر سنڌو ماٿري پنجن درياهن جي سر زمين جا ماڻهو، پشتون ۽ بلوچ عوام ملڪي معاملن کان ان حد تائين لا تعلق ڇو ٿي ويا آهن جو هنن جي زندگي جو محور پنھنجي پنھنجي گهر تائين محدود ٿي ويو آهي. هنن پاڻي تي ٿيندڙ هر قسم جي ظلم سانCompromise ڇو ڪري ڇڏيو آهي؟ هنن هر صوبيدار کي، هر پوليس واري کي، هر فوجيءَ کي، هر وڏيري کي، هر سياستدان کي، هر ڪاموري کي، هر پاليسي ساز اداري ۽ سرڪار کي ”کلي ڇٽي“ ڇو ڏئي ڇڏي آهي تہ هو جيئن چاهين تہ تيئن ڪن!؟. حد اها آهي تہ عوام جو روح جمهوريت ۽ انقلاب جهڙن نعرن تان بہ کٽو ٿي ويو آهي. هاڻي سرڪاري طرح چيو وڃي ٿو تہ 30-35 سيڪڙو عوام اليڪشن ۾ ووٽ وجهڻ اچي ٿو. اڳي اها شرح 60 سيڪڙو ٻڌائي ويندي هئي. هاڻي غير سرڪاري ذريعن جي دعويٰ تہ اڃا بہ مايوس ڪندڙ آهي جو چيو وڃي ٿو تہ هاڻوڪي شرح فقط 18 سيڪڙو آهي. ٻين لفظن ۾ 82 سيڪڙو ماڻهو جمهوري ۽ سياسي عمل کان لاتعلق ٿي ويا آهن.

ٿورو سوچيو تہ سهي، هي ڪيڏي نہ خطرناڪ صورتحال آهي. سوال وري بہ اهو آهي تہ ان صورتحال جو جوابدار ڪير آهي؟، اسان سمجهون ٿا تہ ان صورتحال لاءِ دانشور حضرات نہ، اصل حاڪم ڌريون ۽ سياسي جاگيردار ئي ذميوار آهن، جن عوام کي عملي طرح مايوس ۽ لا تعلق ڪري ”غير سياسي“ عنصر ڪري ڇڏيو آهي. هڪٻئي تي الزام هڻڻ مان ڪجھہ بہ نہ ورندو. اسان فقط اهو تجويز ڪريون ٿا تہ ماڻهن کي ملڪي اقتصادي ۽ سياسي رٿابندي ۾ ٻيھر دلچسپي وٺائڻ لاءِ اتساھہ ڏيارجي. کين احساس ڏيارجي تہ هونہ رڳو پنھنجي اقتصادي حالت بھتر ڪندا رهن پر پاڻ کي بہ رياست ۽ حڪومت جو حصو سمجهن ۽ پنھنجو اهو حق ياد رکن تہ جمهوريت ۾ رهنمائن ۽ حڪومت جي رهنمائي ڪرڻ خود هنن جو ذاتي ۽ قوم جو ڪم آهي.