خدا جي خلق ۽ ”سُر خاموشي“ جو آلاپ

جنوري 2004ع آئينو روزاني خبرون ڪراچي

خدا جي خلق ۽ ”سُر خاموشي“ جو آلاپ

شايد منھنجو خيال غلط هجي تہ اهو سڀ ڪجھہ ٿئي پيو. جيڪو نہ ٿيڻ گهرجي ۽ اهو ڪجھہ ڪو نہ پيو ٿئي، جيڪو ٿيڻ گهرجي. هڪ طرف ملڪ جون وڏيون ٽوپيون ۽ پٽڪا، دعوا ٿا ڪن تہ ملڪ پاتال مان اڀري مٿي چڙهيو آهي ۽ چوڏهينءَ جي چنڊ جيان چمڪاٽ ڏيندو. ان ۾ دير ناهي. وقت جا بادشاھہ سلامت پير کوڙي ڪوڙ ڳالهائين ٿا پر خدا جي خلق ان ڪوڙ کي ڪوڙ سمجهڻ کانپوءِ بہ خاموش آهي. خدا جي خلق ”سر خاموش“ ڳائي رهي آهي.

روئي روئي ماڻهن جا لڙڪ سڪي ٿا وڃن پر ماڻهو ڪنھن اڻڄاتل خوف ۾ جڪڙيل ٿا لڳن. جيڪڏهن ”خوف“ نہ آهي تہ پوءِ ماڻهن ”سر خاموشي“ڇو اختيار ڪيو آهي ۽ ملڪ مان اها رڙ ڇو گم ٿي وئي آهي جيڪا ڌرتيءَ کان آڪاس تائين گونجندي هئي؟ ملڪ ۾ جڏهن احتجاج پنھنجي شدت تي نہ هجي تہ ان جو مطلب فقط اهو ٿي سگهي ٿو تہ ۾” ملڪ ۾ سڀ خير!“ آهي ۽ ڪنھن کي دانھن ڪوڪ جي ضرورت نہ آهي، پر ڇا سچ پچ ايئن آهي؟

اڄ ڪلھہ عيد جو موقعو آهي. ظاهري طور تي ماڻهو دڪانن تي ۽ گهٽين ۾ هلندا ٿا وتن. بازارو کليل آهن. خريداريون جاري آهن ۽ قربانيءَ جا جانور مال پڙين ۾ وڪامي رهيا آهن. بظاهر سڀ ڪجھہ ٺيڪ آهي. پر ڇا سچ پچ سڀ ڪجھہ ٺيڪ آهي؟ ڇا ايئن نہ آهي تہ خدا جي خلق حالتن جي آڏو ”سر تسليم خم“ ڪري خاموشيءَ سان هلڻ شروع ڪري ڇڏيو آهي ۽ حالتن کان بنہه مايوس ٿي پاڻ ۾ عادت وجهي ڇڏي آهي تہ هر وڏو ظلم ۽ ڪوڙ خاموشيءَ سان ٻڌي اڳتي هليا وينداسين پر پنھنجي اندر ۾ پيدا ٿيل خار پاڻ جهڙن ئي بيوسن ۽ ڪمزورن مان ئي ڪڍنداسين. ڪاوڙ اتي نڪرندي آهي جتي سامهون ڪو ڪمزور بيٺو هوندو آهي. ڪنھن طاقتور سان چنبو ڪير اٽڪائيندو؟

بيوسيءَ جو حال اهو آهي جو نواب شبير خان چانڊئي بہ جڏهن پيپلز پارٽيءَ جي چڱ مڙسي ڇڏي تڏهن اهو تاثر ڏنو تہ حڪومت کان ٻاهر ڪنھن بہ پوزيشن ۾ ويٺل ڪنھن بہ شخص جو ڪو بہ ڪم نہ ٿو ٿئي؟ مار، ايڏي بي وسي! مون سمجهيو هو تہ نواب صاحب وٽ خدا جو ڏنو سڀ ڪجھہ آهي پر اهو نٿي ڄاتم اهو سڀ ڪجھہ هوندي بہ نواب گهراڻو پاڻ کي بي اثر سمجهي رهيو هو. اهو آهي حاڪمن جو شڪنجو جنھن ۾ وڏا وڏا قبائلي سردار بہ مونجھہ محسوس ڪن ٿا. ان صورتحال ۾ ڪرڙ ۽ ڪانڊيري جو ڪھڙو حال ٿي سگهي ٿو!!

”ننگن ۽ دنگن جا محافظ“ اڃا تائين پنھنجي وجود جو احساس ڏيارين ٿا. عوامي تحريڪون، عوامي پارٽيون بہ ساڻيون ٿي چڪيون آهن. تحريڪن مان روح ۽ جذبا اڏامي ويا آهن. جلسن جلوسن وارو وقت ماٺو ٿي ويو آهي، بالڪل سنڌو نديءَ وانگر عوامي تحريڪن جي پيٽ ۾ بہ واري اڏامي رهي آهي. هيءَ ڪھڙي ڪايا پلٽ آهي جو ماڻهو گڏيل مسئلن تي ڪا وڏي ويڙھہ ڪرڻ بدران ننڍڙين ننڍڙين ڳالهين تي هڪٻئي جي ڳچين ۾ هٿ وجهي بيھي ٿا رهن ۽ هڪٻئي جو دامن تار تار ۽ جسم رتورت ٿا ڪري ڇڏين، هي اهي جسم ۽ جذبا آهن جيڪي زخمن سان چور آهن ۽ هي اهي ئي ڪپڙا آهن جيڪي ماڻهن پنھنجن جسم جي زخمن تي پھن وانگر رکيا آهن.

اسان پرويز مشرف کي موضوع بڻائي ڇا حاصل ڪنداسين ۽ انھن بم ڌماڪن کي موضوع بڻائي ڪھڙا نتيجا ڪڍنداسين جيڪي پنڊيءَ کان ڪراچي ۾ ٿيا آهن؟ اسان جو روئڻ پٽڻ انھن ماڻهن لاءِ آهي جن کي ڪنھن بہ حڪومت ڪجھہ بہ نہ ڏنو آهي. سواءِ جسماني ۽ ذهني زخمن جي، هائو! ڪي ٿورا گهڻا آسرا ۽ ڪي قدر عوامي طاقت جو احساس ذوالفقار علي ڀٽي ڏنو هو جنھن جي هن کي عزت ڀري سزا ملي چڪي آهي. اصل معاملو آهي خدا جي خلق لاءِ دردن جي دوا جيڪا ڪنھن بہ دڪان تي ڪو نہ آهي ڪو بہ حڪيم ڊاڪٽر اهڙو ڪو نہ آهي جيڪو مرض جي مناسب تشخيص ڪري ۽ علاج ٻڌائي!

اسان حڪيمن ۽ ڊاڪٽرن جي تلاش ڪرڻ چاهيون تہ ڪري سگهون ٿا پر اصل بيماري اها آهي تہ بيمار پنھنجي بيماريءَ تي خاموش آهي ۽ منجهس جيئڻ لاءِ ڪا پتوڙ بہ ڪو نہ ٿي ڏسجي. ماڻهن جون خواهشون ايئن مري ويون آهن جيئن جسم جا مدعفتي جيوڙا بي اثر ٿيڻ کانپوءِ جسم کي لاغر ڪري ڇڏيندا آهن. دوائون ۽ دعائون بہ تڏهن اثر ڪنديون آهن جڏهن مريض پاڻ ۾ جيئڻ جي شديد تمنا پيدا ڪري. ماڻهن ۾ پنھنجا حق وٺڻ لاءِ گهربل شديد تمنا جي کوٽ آهي ۽ ماحول ۾ ”سر خاموشي“ جو بي آواز ساز مستقل وڃي رهيو آهي.

ٿورا ڏينھن اڳ سنڌ جا پاڻمرادو جلا وطن ٿي ويل دانشور حضرت سياري جي موڪلن ۾ يورپ ۽ آمريڪا کان سنڌ آيل هئا. هو هر سال سياري جي پکين وانگر ايندا آهن. ڏھہ پندرهن ڏينھن گذاري حال احوال ڏئي وٺي نوان پراڻا ٿي پرديس جا وڻ وسائڻ موٽي ويندا آهن. هو سڀ سنڌ جي محبت ۾ ديوانا آهن. اها ديوانگي نہ چئبي تہ ٻيو ڇا چئبو جو هو تہ سڌريل پرديس ۾ ويھي بہ اڻ سڌريل ديس کي ياد ڪن ٿا. ڪي ماڻهو انھنجلا وطن پکين کي بہ شڪ جي نگاھہ سان ڏسندا آهن ۽ چوندا آهن ”الائي ڪير ڪھڙي ۽ ڪنھن جي ايجنڊا تي ڪم پيو ڪري!“

مون کي سندن سنڌ دوستي ۽ حب الوطنيءَ تي شڪ ڪونہي پر سچ پچ اهو عجيب لڳندو آهي تہ سنڌ جي محبت ۾ سرشار هي محبتي ماڻهو سنڌ ۾ رهي نہ سگهندا آهن (ڇاڪاڻ تہ سنڌ ۾ ڇا رکيو آهي سواءِ ڌوڙ، ڌڌڙ، گرمي، بيروزگاري، بدامني، بدفضيلتن جي). اها ٻي ڳالھہ آهي تہ سندن دل سنڌ جي ڏکن کي ڏسي روئيندي آهي ۽ ان ئي ڏک ۾ نڍهال ٿي هو پرديس ۾ رهي سنڌي ماڻهن لاءِ ڪنھن چڱي مستقبل لاءِ پيا سوچيندا آهن.

هنن جي سوچ جو انداز ۽ معيار تمام عظيم آهي. هو ست سمنڊ پار رهن ٿا ۽ ڌرتيءَ جي تڪليف دھہ حقيقتن کان (سال ۾) يارهن مهينا پري هوندا آهن. هو ايڏي ئي زبردست جمهوريت ۾ يقين رکن ٿا، جيتري کين آمريڪا ۽ يورپ ۾ نظر اچي ٿي. اسان ٻڌو آهي تہ آمريڪا ۽ يورپ جمهوريت جا ٿنڀا آهن پر اسان اهو فقط يورپ ۽ آمريڪا جي چئنلن تان ٻڌو آهي، حقيقت ڇا آهي؟ پنھنجي زبان سان پنھنجي شان ۾ ڪو ملڪ جيترا بہ ڀڄن ڳائي، ڀلي پيو ڳائي، جيڪي وڻيس، ڀلي پيو چوي. اسان انگريزن جو انصاف ان وقت ئي ڏسي ڇڏيو هو جڏهن هندستان ۾ هندستان جي پوڙهي بادشاھہ کي سندس ئي درٻار ۾ بيھاري فيصلو ٻڌايو ويو هو تہ هو ”غدار“ آهي ۽ پوءِ کيس پنھنجي سر زمين تي دفن ٿيڻ بہ نہ ڏنو. ٿورو تصور ڪيو تہ جيڪڏهن ان وقت راڻي وڪٽوريا کي سندس ئي درٻار ۾ ڪنھن هندستاني جرنيل آڏو هٿڪڙين ۾ جڪڙيل آندو ويو هجي ها ۽ کيس ”غدار“ قرار ڏئي جلا وطن ڪري ”ڪالا پاڻي“ موڪليو وڃي ها تہ ڇا ان کي بہ انصاف چئجي ها؟

جنھن کي جيڪي وڻي سو چوي! پاڪستان جا بادشاھہ سلامت بہ ڪجھہ چئي رهيا آهن. هو چون ٿا تہ پاڪستان ۾ پاڪستاني عوام کي حقيقي جمهوريت جو نظام پاڪستان جي فوج ڏنو آهي. پاڪستان ۾ پاڪستان جي عوام کي پاڪستاني فوج گهڻو ڪجھہ ڏنو آهي ۽ سندن احسان پاڪستان جي قوم قيامت تائين لاهي نہ سگهندي. هو چون ٿا تہ پاڪستان جون سرحدون پاڪ فوج بچائي ٿي. پاڪستان جون نظرياتي سرحدون (جيڪي 1971ع ۾ ٽٽي ويون) پاڪستان جي فوج بچائيندي پئي اچي. پاڪستان مان سرڪاري آفيسرن ۽ سرمائيدارن ۾ ڪرپشن جي جڙ احتساب ذريعي پاڪ فوج ختم ڪئي. پاڪ فوج ئي پاڪستان جا ڪيئي سرڪاري ادارا شفاف طريقي سان و�