درويش کان شهنشاھہ تائين سياست

اربع 12 اپريل 2000ع

رُڃ ۾ رڙيون روزانہ ڪاوش حيدرآباد

درويش کان شهنشاھہ تائين سياست

فئشن ڪرڻ لاءِ هر ڪو آزاد آهي، شيخ اياز جي زندگي ۾ مٿس تنقيد جو فئشن هو. اڄڪلھہ پراڻا ڪامريڊ عتاب هيٺ آهن جن پنھنجي عشق جي سچائي برقرار رکڻ لاءِ الفي پاڻي ڌمال تي نچڻ شروع ڪيو آهي. ڪالھہ تائين مٿن ملامت هئي تہ هو ڪامريڊ آهن. اڄ مٿن ملامت آهي تہ هو ملنگ آهن! نقادن جو خيال آهي تہ پراڻن ڪامريڊن کي هاڻي بہ ”هاءِ ماسڪو! هاءِ لينن!“ جاري رکڻ گهرجي.

ڪالھہ مون کي مدد خان پٺاڻ جي لشڪر جو آخري سپاهي ميدان جنگ ۾ تلوار هلائيندو نظر آيو. هو ڏاڍي ”محبت“ سان ڪامريڊ صوفين جا سر قلم ڪري رهيو هو. مدد خان پٺاڻ جو هي آخري سپاهي سوشلسٽ انقلاب واري سڄي جنگ دوران سرڪاري قلمدان سنڀالي ويٺو هو. جيئن ئي جنگ ختم ٿي سوويت يونين ٽٽي ويو ۽ ڪامريڊ پاڻ پرچائڻ لاءِ ڇير ٻڌي نڪري پيا تڏهن هي آخري سپاهي (جنھن وٽ هاڻي قلمدان ڪو نہ رهيو هو) هو هڪ عدد پراڻي تلوار کڻي ڪامريڊن جي ڪڍ نڪري پيو ۽ سوويت انقلاب جو آخري سپاهي بڻجي بيھي رهيو آهي.

سندس جنگ مان ظاهر آهي تہ سوويت يونين کي سامراج نہ، سنڌي ڪامريڊن جي ڇير سبب هار ملي آهي. قدرت جو تماشو آهي جناب! آئون ڇا ڳالهايان؟ آئون تہ مسڪين ماڻهو آهيان... مون جبلن کي خاموش بيٺل ڏٺو آهي ۽ ننڍڙي قد وارن کي جبل جي پٺاڙن تي بيھي تقريرون ڪندي ڏٺو اٿم. آئون مدد خان جي شان ۾ ڪا بہ ڳالھہ نہ چوندس ۽ نہ وري سندس آخري سپاهيءَ جي نقاب تان پردو لاهيندس جنھن کي اڄ بہ فخر آهي تہ سندس رڳن ۾ مدد خان پٺاڻ جو رت ڊوڙي رهيو آهي.

خدا جي قدرت آهي تہ جن ماڻهن جا هٿ رڦن ٿا، جن جون ڄنگهون ٽڙڪن ٿيون، اهي ٿا عشق ۽ سو بہ حقيقي عشق جي وڪالت ڪن! برابر! عاشقن جون پنھنجون راهون ۽ منزلون هونديون آهن پر ان جي معنيٰ اها ناهي تہ عاشقن کي عشق جون راهون ۽ گهرايون بہ اهو ئي شخص ٻڌائيندو جنھن ڪڏهن درياھہ جي ڪنڌيءَ کان هيٺ پاڻيءَ ۾ پير ئي نہ وڌو آهي. خدا جي قدرت آهي تہ ميڄالي ۽ عقل تي ڀروسي ۾ ڀڙ شينھن شير خدا جا. هاڻي عشق جي تشريح ڪرڻ لڳا آهن! جناب اعليٰ! هر ماڻهو خوشحال خان خٽڪ ڪو نہ ٿيندو آهي، ان ڪري سندس جتيءَ ۾ پير اهي وجهن جن جو عشق ”باھہ جي درياھہ“ سان هجي ۽ جن کي شمشان گهاٽ واري دونہين تي غم غلط ڪرڻ لاءِ شام مهل لال پريءَ سان رقص جي خواهش نہ هجي.

ادا سائين مون کي معاف ڪجانءِ! جيڪڏهن تو کي هنن اکرن ۾ پنھنجي صورت نظر آئي آهي. مون تہ آئينو جهليو آهي ان ۾ مون کي پنھنجو چهرو بہ نظر اچي سگهي ٿو. منھنجي تہ ڪنھن سان بہ جنگ نہ آهي، جيڪڏهن آئون پنھنجي اندر ۾ ويٺل وحشيءَ کي ماري وجهان تہ بہ مون لک کٽيو. ڪو مدد خان پٺاڻ جو بچيل آخري سپاهي هجي يا رنجيت سنگھہ جو جاءِ نشين، ڀلي تہ ڪو محمد بن قاسم جي نسل جو ٻج هجي يا ڪنھن يونانيءَ جو تخم، پنھنجو ڇا؟ آئون تہ رڳو سندس دل ڦهلوريان ٿو جنھن ۾ اها جوت هئڻ گهرجي جنھن جو جيئرو هجڻ ضروري هوندو آهي. اها دل ڦلهوريندي مون کي ڏاڍو سڪون ملندو آهي. شايد اهڙي ئي ڪنھن موقعي تي غالب چيو هو. ”خاڪ کي ڇو ٿو ڦلهورين، جستجو ڪھڙي اٿئي؟“

هاڻي جڏهن عشق جا هٿرادو دانشور عشق جي تشريح ڪرڻ نڪتا آهن تڏهن مولانا رومي، حافظ ۽ جاميءَ جا روح وڏي مشڪل ۾ گرفتار ٿي ويا هوندا. روميءَ ۽ جامي جھڙا جوان انھن عاشقن کي کڻي معاف بہ ڪن جيڪي اڃا پنڌ ۾ آهن ۽ وقت کان اڳ ”عشق منجهان ٿو عبد سڏايان!“ چوندا ٿا وتن پر هو انھن معتبرن کي ڪيئن معاف ڪندا جن عشق جو ”ع“ بہ نہ پڙهيو آهي. عشق جي درياھہ ۾ ٽٻي تہ ڪو نہ ڏني اٿائون پر ڪجھہ ھہڙي حالت ۾ آهن، جيئن:

ڪنڌيءَ اڀيون ڪيتريون، ساهڙ ساهڙ ڪن!“

آئون عشق تي ليڪچر ڏيڻ ڪو نہ ٿو چاهيان، مون تہ ان ڌوڙ ڌڌڙ تي لکڻ پئي چاهيو جيڪا ميان بل ڪلنٽن اپکنڊ ۾ اٿاري ويو آهي، پر ڇا ڪجي جو ان کان اڳ عقل وارا ”عشق“ جي اکين ۾ ڌوڙ وجهڻ لڳا. عشق بہ هاٿي جھڙو آهي جيڪو انڌن لڌو آهي ۽ هاڻي ويٺا ٿا ان جي تشريح ڪن. پر، ان جو مطلب اهو هرگز نہ آهي تہ ”هاٿي“ موجود ڪو نہ آهي ۽ سڀ ماڻهو انڌا آهن. جن کي اندر جون اکيون آهن اهي ڌوڙ ۽ ڌڌڙ ۾ پير ڪو نہ هڻندا آهن. بھتر اهو آهي تہ جيڪو جنھن جو ڪم آهي سو وڃي ڪري، هرو ڀرو ”خوشحال خان“ ٿيڻ جي ڪوشش نہ ڪري، سوٽ بوٽ پائي کيڙي نہ سيکاري، ڪلف لڳل ڪپڙا پائي گوڏ ۽ گنجيءَ جا گڻ ۽ اوڳڻ تہ نہ ڳالهائي.

سو، ڀائي ڪلنٽن پاڪستان کي ست سريون ٻڌائي هليو ويو. ”اسلام عليڪم“ بہ ڪيائين ۽ ”پاڪستان زندھہ باد“ بہ چئي ويو. سڀ کان وڏي ڳالھہ تہ کريون ڳالهيون منھن تي چئي ويو. اڃا بہ سخت ڳالهيون ”ون ٽو ون“ ملاقات ۾ ڪيون هوندائين. ملڪ ظاهر طرح تہ وڏو مضبوط بت بڻيو بيٺو آهي پر هي اهو بت آهي جيڪو پلاسٽڪ انڊسٽريءَ ۾ ”بلوميٿڊ“ سان تيار ٿيندو آهي.

بلهي شاھہ يا وارث شاھہ جي سر زمين تي هاڻي بہ هير ۽ ٻيو ڪلام گونجي ٿو پر ان پنجاب ۾ هاڻي ميان نواز شريف ۽ بل ڪلنٽن جو ذڪر بہ هلي پيو آهي ”او دنيا دي سب تون وڊي پاتشاهي دا پاتشاھہ، شهنشاھہ سر جناب!“ اهو ڪلنٽن ڏانھن اشارو آهي پر چڱو ٿيو جو ڪلنٽن صاحب پنجاب جي لسي ڪو نہ پيتي. چون ٿا تہ پنجاب جي لسيءَ ۾ بہ تصوف جو اثر آهي. انڪري ڪارل مارڪس ۽ لينن جو نظريو پنجاب ۾ ناڪام ٿي ويو هو.

پنجاب ۾ اڄڪلھہ هڪ لطيفو ڏاڍو مشهور آهي. چون ٿا تہ هڪ ڏينھن پنجاب جو هڪ ڪوئو هڪ بزرگ صوفيءَ وٽ ويو ۽ هٿ ادب جا ٻڌي عرض ڪيائين تہ ”حضور هن جهنگ ۾ آئون ڪاڪروچ ۽ تڏون کائي کائي ڪڪ ٿي پيو آهيان، مون کي ڪجھہ وڏو جانور ٺاھہ!“ درويش دعا قبول ڪئي ۽ ڪوئو بدلجي لومڙ ٿي پيو. لومڙ جهنگ ۾ گهڻيئي جاوا ڪيا اوڙي پاڙي جا ڪڪڙ ۽ پکي کائي پورا ڪيائين. وري ويو درويش وٽ. ”سرڪار! مون کي شينھن بڻاءِ تہ ڇيلا ٻڪر کاوان، چؤ طرف بگهڙ، چراخ ۽ شينھن پيا هلن، هاڻي تہ ڊپ ۾ ساھہ پيو سڪي، هر وقت حياتي جو خوف اٿم، ڪجھہ ڪر!“

درويش ٿورو سوچيو ۽ کيس شينھن بڻائي ڇڏيائين. جڏهن ڪجھہ ڏينھن گذريا تڏهن شينھن کي خيال آيو تہ هاڻي درويش کي کائي پورو ڪجي. سو درويش وٽ لنگهي ويو. درويش سندس نيت سمجهي ويو ۽ وٺي جو ڦيڻو پڙهيائين تہ همراھہ شينھن مان وري ڪوئو بڻجي ويو. درويش ان ڪوئي کي پڇ کان جهلي ڪوئا مار واري پڃري ۾ بند ڪري ڇڏيو!“

پنجاب ماڻهو چون ٿا تہ ”جناب!“ ان ۾ اسان جو ڪھڙو ڏوھہ آهي؟ ڪوئي کي لومڙ ۽ لومڙ مان شينھن ڪيو ويو... اسان ڪجھہ بہ ڪو نہ ڪيو... جنھن ”درويش“ ڪيو ان پاڻ، کيس ٻيھر ڪوئو بڻائي پڃري ۾ بند ڪيو تہ اسان ڇا ڪيون؟“

ميان نواز شريف ڪير هو؟ جنرل ضياءَ کان اڳ سندس نالو نشان بہ ڪو نہ هو، پوءِ ڪنھن ننڍي وزارت ۾ آيو، پوءِ پنجاب جو وڏو وزير ٿيو ۽ نيٺ شير پاڪستان جناب وزيراعظم ٿيو. هو