رت هاڻيون گهٽيون ڌوئڻ لاءِ سفر

18 جنوري 1996ع

رت هاڻيون گهٽيون ڌوئڻ لاءِ سفر



الطاف حسين جڏهن پر امن هڙتال جو سڏ ڏيندو آهي، تڏهن وڏو خون خرابو ٿيندو آهي. خون خرابو ان ڪري ٿيندو آهي جو خون خرابو ڪرڻ جي نيت هوندي آهي. ان دهشتگردي جي موٽ ۾ جيئي سنڌ ترقي پسند پارٽيءَ پاران جڏهن ڪراچيءَ ڏانهن پر امن مارچ جو سڏ ڏنو ويو ته اهو پڇاڙيءَ تائين پر امن رهيو. اهو امن مارچ ان ڪري پر امن رهيو جو پر امن رهڻ جي نيت هئي. اڄ جي دور ۾ ماحول ڦٽائڻ ڪا ڏکي ڳالهه نه اهي. ٻه چار فائر، ٻه ٽي ڌماڪا، هڪ اڌ بس کي باهه ۽ ملڪ اونڌو. ترقي پسند پارٽي ايئن ڪرڻ چاهي ها ته ان کي ڪير ٿي جهلي سگهيو؟ ڪاوڙ رڳو ايم ڪيو ايم جي دهشتگردن وٽ ڪو نه آهي، ڏک ۽ ڪاور سنڌي ڳالهائيندڙ جي رڳن ۾ به ايتري ڀرجي چڪي آهي جو ان جو کلي اظهار ڪن ته ”لڳي ماٺ مرن کي وڃن وڻ ٻري“ واري صورتحال پيدا ٿي پوي!

ڪراچيءَ ۾ قادر مگسيءَ جي اعلان ڪيل آمد مهل ٽي ڳالهيون تريف لائق آهن. حيدرآباد کان روانگيءَ مهل امن جو نعرو هنيو ويو ۽ پڇاڙيءَ تائين امن قائم رکيو ويو، جلسن ۽ جلوسن ۾ فقط 3 هٿيار رکيا ويا سي به لائسنس وارا ۽ انهن جي اجازت به ورتي وئي ۽ ٽين ڳالهه ته جرئت جو مظاهرو ڪيو ويو. هيءُ هڪ اهڙو قدم هو جنهن ۾ اهو امڪان موجود هو ته ڪراچيءَ جا دهشتگرد ان ”امن جلوس“ کي نقصان ڏيئي ڪا خراب واردات ڪري وجهن ۽ امن جو نعرو خانه جنگيءَ ۾ بدلجي وڃي!

قادر مگسيءَ جي تقريرن کي مخصوص پريس ججنهن ريت پيش ڪيو آهي. ان جي تعريف نٿي ڪري سگهجي، مثال طور هن سان منسوب ڪري اهو چيو ويو ته ”ڪراچيءَ کي فتح ڪري واپس موٽنداسين!“ بهرحال قادر مگسيءَ جو اهو مطالبو غلط نه آهي ته ”ايم ڪيو ايم اسلام آباد سان ڳالهائڻ بدران سنڌ جي ماڻهن سان ڳالهائي!“

سنڌي پريس قادر مگسيءَ جي تقريرن جا جيڪي ٽڪرا ڇاپيا آهن، اهي ڪنهن به صورت ۾ تڪراري ڪو نه آهن. هن سڌي سادي ڳالهه ڪئي آهي. سنڌ جي حفاظت لاءِ 20 لک جانين جو نذرانو پيش ڪرڻ جي ڳالهه ڪيتري به جذباتي ڇو نه هجي، سنڌ جي بقا لاءِ حق جي ڳالهه آهي. ان دعوا ۾ ڪٿي به بيگناهه ماڻهن کي مارڻ جي ڳالهه ڪو نه ڪئي وئي اهي. يقينن، جيڪو شخص ڪلاشنڪوف کڻي سنڌ کي ورهائڻ جي ڳالهه ڪندو يا ڪنهن به بيگناهه کي مارڻ جي ڳالهه ڪندو، هن کي ڪا ڇوٽ ڏيئي نٿي سگهجي. جيڪڏهن خون خرابي جو ارادو خود قادر مگسي ظاهر ڪري ها ته سنڌ کيس به موٽ نه ڏئي ها! ماضيءَ ۾ قادر مگسيءَ بابت سنڌين يا ”مهاجرن“ وٽ ڪهڙو به تصوير هجي، هن ڀيري هن ڏاڍي توازن سان سنڌ جو حل پيش ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي آهي.

”توازن“، ڪلاشنڪوف جي زبان سان نه، امن جي زبان سان قائم ٿيندو آهي. قادر مگسي چوي ٿو ته، ”اچو ته سنڌ جي ميري سينڌ کي سنوايون، جيڪو به شخص دهشتگردن هٿا مئو آهي، بيگناهه آهي ۽ منهنجو ڀاءُ آهي. اچو ته ڪراچيءَ جون گهٽيون جيڪي رت سان ڀريل آهن، انهن کي ڌوئجي ۽ بنا فرق جي وڃي تعزيتون ڪيون.“ هو الطاف حسين جي ڀاءُ جي تعزيت ڪرڻ لاءِ وڃڻ جي ڳالهه به ڪري ٿو. قادر مگسيءَ جيڪڏهن سنڌ جي مسئلي جي حل لاءِ ساڳي طرح پر امن اڳواڻي جاري رکي ته کيس سٺي موٽ ملي سگهي ٿي. اهو بالڪل ممڪن آهي ته امن جي خواهش نه رکندڙ ڌريون قادر مگسيءَ کي ڪو خوني جواب ڏين پر سنڌ واسين جي خواهش آهي ته ان وقت به جيئي سنڌ ترقي پسند پارٽي خون جو جواب خون سان نه ڏئي ۽ ڪوشش ڪري ته ڪراچيءَ جون رت هاڻيون گهٽيون ۽ دليون ڌوپجي وڃن.

جڏهن ڪو ماڻهو يا تنظيم قادت ڪرڻ لاءِ اڳتي ايندي آهي تڏهن ماڻهو ان جي ماضيءَ ۽ حال تي ڀرپور نظر وجهندا آهن ۽ پوءِ پنهنجو فيصلو ڪري ان کي رد يا قبول ڪندا آهن. اسان ان راءِ تي قائم آهيون ته ماڻهو ”جرئت ۽ امن“ کي گڏ ڏسڻ چاهين ٿا. ايم ڪيو ايم الزام هڻي ٿي ته، ”حڪومت قوم پرستن سان ٺهي وئي آهي.“ اها ئي ڳالهه نواز شريف به چوي ٿو. اها ٻي ڳالهه آهي ته حڪومت، قادر مگسي توڻي هر ٻي قوم پرست ۽ ترقي پسند ڌر ان دعوا جي تصديق نٿي ڪري، ماڳهي انهن پاران حڪومت تي سخت تنقيد جاري آهي.

گهڙي سوا لاءِ کڻي، فرض ڪجي ته حڪومت قوم پرستن کي ساهه کڻڻ لاءِ ڪا وٿي ڏني آهي! ته به اسان جو سوال اهو آهي ته ڇا قوم پرستن ڪا دهشتگردي ڪئي آهي؟ اهو سچ آهي ته سنڌ جي قوم پرستن جو لهجو بي حد سخت رهيو آهي پر اهو درست نه آهي ته انهن ايم ڪيو ايم کي ڪو اهرو عملي جواب ڏنو آهي جهڙو ايم ڪيو ايم سوال ڪيو آهي. هاڻي به امن مارچ مهل قادر مگسي جي ٻولي ايتري سخت نه هئي جيتري دهشتگرد ٽولي جي عام ڪارڪنن جي هٿ ۾ موجود خودڪار بندوق جي گولي آهي. ايم ڪيو ايم کي اعتراض آهي ته ”سنڌ جا قوم پرست سخت رويو ٿا رکن!“ خود اهي ئي ٻڌائين ته ههڙي ظلم ۽ دهشتگرديءَ کانپوءِ قومپرستن جو لهجو ڪهڙو هئڻ گهرجي؟ سنڌ جي ماڻهن گوليءَ جي جواب ۾ گولي ڪو نه هلائي اهي پر هنن وٽان گل ملڻ جو مطالبو ڪرڻ خود هڪ عجيب ڳالهه آهي.

ڪراچيءَ ڏانهن ڪنهن قوم پرست سنڌي تنظيم پاران پر امن مارچ سان هڪ نئين رويي جو بنياد پئجي سگهي ٿو. سنڌ، بيشڪ سنڌين جي آهي ۽ ان تي ڪنهن به ڌارئي جو حق تسليم ڪري نٿو سگهجي پر اهو به طئه ڪرڻو پوندو ته آخر سنڌي ڪير آهي؟ هن وقت شايد اهو چوڻ سڀ کان بهتر ٿئي ته جيڪو به شخص سنڌ جي مفادن تي سنڌ جي ڌرتيءَ سان سچو آهي ۽ ورهاڱي جي ڳالهه جي کليل اکرن ۾ مذمت ڪري ٿو، سنڌي آهي. ممڪن آهي ته ڪو ان کان به بهتر ۽ جامع وصف مقرر ڪري ٿو. سنڌي آهي. ممڪن آهي ته ڪو ان کان به بهتر ۽ جامع وقف مقرر ڪري، اصل ڳالهه سنڌ جي مفادن ۽ هيڪڙائيءَ جي اهي، جنهن تي ٺاهه ٿي نٿو سگهي.

سنڌ جي ماڻهن جي خواهش هوندي ته امن لاءِ هڪ وڏي پيش قدمي ٿئي. سنڌي تنظيمون لطيف آباد، ڪورنگي، اورنگي ۽ لياقت آباد سميت سڀني ”مهاجر“ علائقن ۾ ۽ ”مهاجر“ تنظيمون سنڌي علائقن ۾ وڃي عام جلسا ڪري رت هاڻيون گهٽيون ڌوئڻ جي ڳالهه ڪن ۽ هڪٻئي تي واضح ڪن ته هو هڪٻئي جا دشمن ڪو نه آهن، ٻئي ڌريون هڪٻئي کان سنڌ جي مفادن تي سهڪار گهرن. ايئن فقط قادر مگسي ڇو ڪري؟ ايئن عبدالواحد آريسر به ڇو نه ڪري، رسول بخش پليجو به ڇو نه ڪري؟ صرف قوم پرست ئي ڇو، ڇو نه حڪومت به ايئن ڪري ۽ ”مهاجر“ عوام کي دهشتگردن جي هپناٽائز ٿيل ماحول ۽ ٽرانس مان ڪڍي ۽ کين احساس ڏياري ته امن قائم ٿي سگهي ٿو. خود الطاف حسين کي به موٽ ڏيڻ گهرجي، آخر هو به ته اها ئي ڳالهه ڪري ٿو ته موت جي راند ختم ٿئي!

قادر مگسيءَ جي معمولي پيش قدمي ۽ پر امن مارچ سان اها خواهش ۽ اميد شدت سان جاڳي پوي ٿي ته امن لاءِ پر امن ۽ زبردست تحريڪ هلي پوي، جنهن ۾ سڄي سنڌ شامل ٿي وڃي. شهر ۽ ڳوٺ ”امن! امن!“ ڪندا اڳتي اچن ۽ رت هاڻيون گهٽيون ڌوئي ڇڏين ۽ گڏجي ايترو روئن جو دليون به ڌوپجي وڃن.

ڪراچيءَ ڏانهن امن مارچ هڪ چڱي ڳالهه ٿي آهي. شرط اهو آهي ته اڳتي به امن قائم رهي، خاص ڪري ان ڌر جي پاران جيڪا امن لاءِ مارچ شروع ڪري ٿي. ان جو خطرو بهرحال م